رباني آيات الله جلد اول
کتاب PDF

رباني آيات الله جلد اول

person مجموعه بیانات حضرت آیت الله العظمی وحید خراسانی مد ظله العالیbusiness انتشارات مدرسه الامام باقرالعلوم علیه السلام464 صفحه

این اثر گرانسنگ و سُتُرگ، افادات و افاضاتی است از ساحت مرجع بزرگ؛ بقیة السلفِ اساطین سماوات فقاهت و ارکان بحار معرفت و حاملان معارف توحید و رسالت و امامت؛ فقیه متتبّع و اصولی متضلّع؛ عالم جامع و محقق بارع؛ حکیم برهانی و مفسّر اسرار قرآنی؛ محدّث کبیر و شاعر خبیر، که با تحقیق و تدقیق و تبحّر در علوم عقلی و نقلی، از انوار اخبار و درر آثار و روایات مرویه و احادیث مأثوره و کلمات صادره از منبع وحی و معدن علوم اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام خوشه برچیده و قریب به یک قرن از عمر گرانمایۀ خویش را در حریم کبریایی و بارگاه اصفیایی اعتاب مقدّسه و مشاهد مشرّفه خصوصاً نجف اشرف و مشهد مقدّس و بلده طیبه قم در این طریقه قویمه سپری نموده، و بر آستان آن مفاتیح وجود و حجج معبود و حقایق جامعه غیب و شهود، سر به ارادت سائیده و ...

ربانی آیات الله و منتهی الآمال جمیع انبیا و اوصیا (جلد اول) بیانات حضرت آیة الله العظمی وحید خراسانی دام ظله فهرست مطالب مقدمه: 15 مجلس اول: امام زمان خازن تمام علوم و عصارۀ هستی / 19 مقام حجّت خدا برتر از شناخت ما 21 مقام تَبَصبُص سگ در درگاه حجّت خدا 22 خداوند معرّفِ اوصاف امام زمان 22 فضل خدا، قرین فضل امام زمان 25 محدودۀ درک نظر و خیال و عقل 25 نظر امام زمان به شجرۀ طوبی و سدرة المنتهی 26 جبرئیل تحت سیطرۀ امام زمان 26 امام زمان خازن تمام علوم 27 چهار منصب امام زمان 28 امام زمان عُصارۀ هستی 29 استغفار از ادّعای تبصبص کلب 30 ضربه‌ای در صفین 30 اکمال عقول به دست امام زمان 33 ملائکۀ یاری کنندۀ انبیای اولوالعزم به همراه حضرت مهدی 33 امام زمان و چهار هزار مَلَکِ روز عاشورا 35 وظیفۀ ما به توفیق الهی 36 مردم، ایتام و گدایان درگاه حضرت مهدی 36 ملاک حقّ و باطل، و معروف و منکر 37 پی نوشت: 39 مجلس دوم: امام زمان اسم اعظم و کلمۀ تامّه و مثل اعلای خدا / 59 ایمان متولد شدگان در نیمۀ شعبان در سراسر زمین 61 جایگاهی برتر از تعقل 62 نیل به مقامات به سبب معرفت اولیای خدا 64 توجه به امام همان توجه به خداست 64 خَرق حُجب به اضطرار 65 امام زمان اسم اعظم و کلمۀ تامّه و مثل اعلای خدا 66 دعوت و خواندن امام زمان، عین دعوت و خواندن خدا 66 مضطرّ واقعی 67 امام زمان اکسیر اعظم 68 سورۀ «یس»، قلب قرآن 69 اسرار اذان 70 سرّ سین در سلام و یاسین 71 سین مضمر (در تقدیر) 72 قلب سلیم 72 فناء «وجه اللّٰه » در خدا 74 عنایت امام زمان به ایران در فتنۀ روسها 74 امام زمان کلمۀ تامّۀ حقّ 76 تمامیت کلمه به حدّ نهایی حکمت نظری و عملی 78 پی نوشت: 79 مجلس سوم: امام زمان اشراق نور ربّ و وجه اللّه / 113 تبلیغ دین و احیای نفوس 115 کلمه‌ای برتر از بیست میلیون برابر دنیا 115 احیای نفوس به معرفت امام زمان 117 سکوت عقل در شناخت حجّت خدا 119 اجتهاد و تقوا، راهگشای معارف اهل بیت 121 اشراق نور ربّ 122 زرهی خاصّ از رسول خدا بر قامت امام زمان 124 امام زمان جامع تمامی الطاف خاصّۀ الهیّه در عالم وجود 126 اجازه خاصّ ربوبی برای معرفت امام زمان 127 امام زمان دین مأثور و کتاب مسطور و رَقّ منشور 128 گستره و سعۀ عرضی و طولی حجیّت و حکومت امام زمان 128 امام زمان وجه اللّٰه بر اولیای الهی در توجه به خدا 129 تشرّف ابو راجح حمامی خدمت ولی عصر 130 پی نوشت: 134 مجلس چهارم: امام زمان منتهای حکمت و نور مضاف به غیب الغیوب مطلق خداوند / 151 استعداد نفوس برای پرورش بذر معارف دینی در ماه رمضان 153 تفسیر حکمت به معرفت امام 153 ختم بعثت انبیا به خاتم و ختم دعوت خاتم به حکمت 155 منتهای حکمت: معرفت امام 155 ختم اساس تکوین و تشریع و مواریث انبیا به امام عصر 155 ثمرۀ معرفت به امام، اجتماع با نقطۀ نهایی وجود، در خیمۀ او 156 سه اصل در این معرفت: امامت، امام، امام زمان 157 مقام عبودیت حضرت ابراهیم، به اتّخاذ الهی 157 مقام نبوّت و رسالت حضرت ابراهیم پس از عبودیت 158 مقام خُلّت، بالاتر از رسالت 159 برتری امامت، از مقام خُلّت و نقطۀ انتهای جنبۀ یلی الحقی و یلی الخلقی 159 نهادن تاج وقار بر امام، توسط ذات قدّوس حقّ 160 غِشاء نور جبّار 161 خصوصیت امام زمان 161 امام زمان نور مضاف به غیب الغیوبِ مطلق خداوند 163 جان جهان و حقیقت تمام اسماء حسنی و کلمات عُلیا 163 دیدار امام زمان، عین دیدار پیامبر و امیرمؤمنان 164 پی نوشت: 166 مجلس پنجم: امام زمان منتهی النهایات در بعثت تمام انبیا / 177 معرفت به طریق معرفت 179 شناخت امام از بیان امام، نه از مشرب نظری حکما و ذوقی عرفا 179 ارکان معرفت امام 180 شناخت حقیقت مقام امامت 181 عجز و خاموشی شعاع عقول بشر در معرفت امام 183 مقامات ابراهیمی برای شرافت یافتن به مقام امامت 184 حقیقت مقام امام 186 امام کلّ الفضل(جمع شدن تمام فضائل به جمیع مراتبش در امام) 187 امام زمان مُتِمّ نور خدا 188 غلبه بر همۀ ادیان توسط حضرت مهدی 188 امام زمان، غایت الغایات و منتهی النّهایات در بعثت تمام انبیا 190 امام زمان جزء اخیر علت تامّۀ بعثت تمام انبیاء و وصایت تمام اوصیاء 191 پی نوشت: 192 مجلس ششم: امام زمان مظهر اسم ظاهر و باطن و جامع غیب و شهود / 209 معرفت امام زمان به نورانیّت 211 امتیاز معارف گرفته شده از وحی، با معارف گرفته شده از فکر بشری 213 اخصّ الخواص و وصول به مطالب عالیه 214 دعای عهد، خزینۀ معرفت 215 دعای عهد، صادر از مصدر وحی 216 اسماء الهی و ارکان اربعه در دعای عهد امام زمان 216 اسم «اللّٰه » مستجمع جمیع صفات کمال 217 آیاتی در عظمت و اسرار نهفته در اسم «ربّ» 217 «الحی القیوم»، اسم اعظم ذات و خزائن اسرار الهی 218 امام زمان «نور عظیم» و «نور اللّٰه الذي لایطفی» 219 سوق دادن به معرفت امام زمان 220 امام زمان مظهر اسم ظاهر و باطن و جمع بین غیب و شهود 221 یاد ولیّ عصر در هر مجلس و در هرمحفل 222 ولیّ عصر نشان خدا و ربط بین خالق و مخلوق 222 پی نوشت: 224 مجلس هفتم: خاتم پیامبران در انتظار امام زمان / 229 امام زمان مؤتمن سرّ مستسرّ خدا 231 خاتم انبیا در انتظار خاتم اوصیا 232 آرزوی خاتم برای دیدار امام زمان 234 ماه رمضان، ماه امام زمان 235 حبس نفس بر خدا و امام زمان 239 اشتیاق خاتم الانبیا به دیدار برگزیدگان آخر الزمان 240 امام عصر، سرّ مستور و غیب مکنون 241 نگاهداری دین، چون آتشی بر کف دست 241 سه مرحلۀ تمییز و تمحیص و غربال شدن، در آخر الزمان 242 امام زمان مظهر غیب و شهود و آیت غیب الغیوب 243 مواریث انبیا و آثار اصفیا و صفوت خلقت نزد امام مهدی 244 امام عصرحافظ اسرار ربّ العالمین 247 ثبات زمین و آسمان به برکت امام زمان 247 اشراق زمین به نور امام زمان 248 پی نوشت: 249 مجلس هشتم: امام عصر مجلّی شمس خاتمیت / 265 امام زمان ولیّ نعمت عالَم 267 تجلّی نهار و طلوع نور ظهور ولیّ عصر 268 علوّ سند روایت تفسیر قمی 269 امام زمان قوس النهار منظومۀ وجود 271 پیامبراکرم، شمس منظومۀ باطن عالم 272 خاتم انسان اولی که ثانی ندارد 272 پیامبر اکرم، آیت اسم «واحد» و اسم «احد» 273 امام زمان امتداد نورخاتم الانبیا 274 چرخش منظومۀ هستی به دور سر امام عصر 275 حضرت مهدی مُجلّی شمس خاتمیت 276 دو خاتم در نظام عالَم وجود 277 انبساط آفتاب خاتمیت به ظهور حضرت مهدی 278 ظهور غرض خلقت به ظهور امام زمان 279 اسم و کُنیۀ خاتم الأنبیاء بر امام زمان 280 حضرت مهدی کوکب دُرّي در میان امامان 282 معرفی خاتم الاوصیا توسط خاتم الانبیا 284 امام عصر وارث جمیع علوم و خاتم حجج 286 شخصیتی که هر حقّ و نوری با اوست 286 منصب رحمة للعالمین بر قامت ولی عصر 286 جلب نظر امام زمان به سه مطلب 287 پی نوشت: 289 مجلس نهم: ظهور تمام ذخائر مکنونه عالَم مُلک و ملکوت برای امام زمان / 317 لزوم تفقّه و انذار در این عصر 319 امام عصر باب اللّٰه 320 انحصار باب اللّٰه در حجّت خدا 321 سال ولادت نور الانوار، به حساب ابجدی عدد نور 321 افتتاح و اختتام مجالس به زیارت آل یاسین 322 امام عصر تنها طریق رسیدن به اسم قدّوسِ حاكى از ذات 322 الفبای دفتر مقام امام زمان 323 شب معراج، شب مدح امام زمان توّسط خداوند متعال 324 گفتگوی خدا با پیامبر اکرم شب معراج در اوصاف مهدیِ فاطمه 325 آباد شدن زمین به تسبیح و تقدیس و ... به وجود حجة بن الحسن 327 تطهیر زمین از دشمنان خدا به سبب گوهر یکدانۀ عالَم وجود 327 عُلوّ کَلِمةُ اللّٰه ، به وجود حضرت مهدی 328 احیاء عباد و بلاد به امام عصر 328 ظهور تمام ذخائر مکنونۀ عالَم مُلک و ملکوت برای امام زمان 328 ظهور تمام اسرار ربّ العالمین در قلب حجة بن الحسن 329 قلب امام زمان خزینۀ امر خدا 329 ولیّ اللّٰه و هادی تمام بندگان خدا 329 سِرّ اسم «مهدی» و «قائم» بر حجة بن الحسن 330 به فعلیّت رسیدن دعوت تمام انبیا و اوصیا به قیام حجّة بن الحسن 331 پی نوشت: 332 مجلس دهم: آب حیات علم اللّٰه ، در چشمۀ قلب حجة بن الحسن / 339 تمام خلائق تحت اِشراف حجة بن الحسن 341 امام زمان چشمۀ حیات 342 حجّة بن الحسن تأویلِ «ماءِ مَعين» 343 وصف امام زمان در حریم قرب «أو أدنی» 344 آب حیات علم اللّٰه ، در چشمۀ قلب حجة بن الحسن 346 راه خضر شدن و رسیدن به آب حیات 347 وظیفۀ ما در هجمۀ شبهات 348 امام زمان تنها اُمید 348 امام زمان سَبیلُ الرَّب 348 اصابت شبنَمی از عین الحیات به حسین بن روح 350 کرامتی از حسین بن روح 352 فقاهت در شناخت امام زمان 353 پی نوشت: 355 مجلس یازدهم: کلید مفاتیح غیب در دست ولی عصر / 363 دقائق و لطائف کلمات ائمه 365 شب نیمۀ شعبان، شب خاتم اوصیا 366 کلمات نُه‌گانه در معرّفی حجة بن الحسن 367 درک مفيض و فيض و مستفيض 368 نقاوت و راه نداشتن دنس و رجس در ساحت امام عصر 369 مبرّا از عیوب و مطّلع بر غیوب 370 کلید مفاتیح غیب به دست صاحب الزمان 371 امام زمان خاصه و خالصۀ ذات قدوس حیّ قيّوم 371 توجه اولیاءاللّٰه به صاحب عصر 372 حجة بن الحسن وجه اللّٰه 374 اجتماع در شب نیمۀ شعبان و دعا برای صاحب الزمان 375 پی نوشت: 379 مجلس دوازدهم: امام زمان مظهر تمام اسماء حُسنای خدا / 385 لطائف کلمات اولیاء خدا 387 فضیلت درک کنندگان قائم اهل بیت در غیبتش 388 اقتدای عملی و تولّی و تبرای قلبی 390 خاتمیّت مبدأ و منتهی الیه وجود، در قوس نزول و صعود 391 رفاقت عقل کلّ و خاتم انبیا 392 پیروان حجة بن الحسن با کرامت‌ترین افراد امت 393 گذشت از سماوات و کرسی و عرش و نیل به رفاقت خاتم النبیین 394 سيصد و سيزده نفر، صاحبان اضافۀ خاص به امام عصر 395 همۀ کلمات اعظم نزد حجة بن الحسن 395 امام زمان مظهر تمام اسماء حُسنای خدا 397 امام عصر عصارۀ وجودِ جمیع اهل بیت 399 اثر ظهور در عقل و قلب و نفس 400 خبر دادن از مهدی توسط پیامبر در کتب اهل تسنن 402 امام زمان برگزیدۀ تمام انبیا و برگزیدۀ از پیامبر خاتم 403 پی نوشت: 408 فهرست ها 419 مقدمه: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم الحمد للّٰه رب العالمین و صلی اللّٰه علی سیدنا و نبینا محمد و آله الطاهرین سیّما بقیة اللّٰه في الأرضیین و اللعن علی أعدائهم أجمعین إلی قیام یوم الدین. حمد و ثنای لا یتناهی و ابدی و سپاس و شکر بی پایان و بیکران بر حضرت احدیت که ادوار خلقت و عوالم وجود را به یمن انوار حجج بالغه و خلفای الهیه زیور وجود بخشید و دائره وجود را به خاتم انبیا افتتاح و به خاتم اوصیا و سید اصفیا اختتام نمود. و صلوات دائمه ازلی و سلام بی زوال ابدی و تحیات بی شمار سرمدی و برکات بی انتهای احدی، بر حقیقت والای محمّدی و نور بیضای احمدی، گوهر پاک و درّه تابناک و مخاطب به لولاک لما خلقت الأفلاک، سلطان معارج دنی فتدلّی، فکان قاب قوسین أو أدنی، المصطفی الأمجد، و المحمود الأحمد، ابی القاسم محمد و بر صاحب مقام ولایت کبری و خلافت عُلیا و وصایت عظمی و آیت کبری، صراط مستقیم و نبأ عظیم، مولی الموحدین و امام متقین و امیر المؤمنین علی بن ابیطالب و بر کوثر رسالت ختمیه و کفو ولایت الهیه و أُمّ انوار علویه و شمس عصمت فاطمیه؛ صدیقه کبری فاطمه زهرا؛ و بر آل طیبین و طاهرین و منتجبین ایشان که اشرف موجودات و مدار کائنات و محور ممکنات و معدن کلمات و منبع کمالاتند؛ سیّما کهف حصین و غیاث مضطرّ مستکین و خاتم اوصیاء محمدیین و خلف ائمّه ماضیین و خلیفة آبائه المهدیین، بقیة اللّٰه في الأرضیین، حضرت حجة بن الحسن المهدی و ارواحنا و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء. این صحیفه جامعه و رقیمه مبارکه، رساله‌ای است مُشرقه و دُرّی فاخره و انواری باهره از معارف علّیّه مهدویه؛ که به حکم نون و القلم و ما یسطرون، از کتاب مکنون، به تنزیل ربّ العالمین، در لوح کتاب مبین به ظهور آمده است، تا شاید شمّه‌ای از مناقب بی قرین و اوصاف بی نظیر و فضائل بی بدیل معدن علوم نبویة و رحمة واسعۀ إلهیه و کلمة اللّٰه تامّه و غوث أمة مرحومه؛ حجت معبود و کلمه محمود؛ کتاب مسطور و رقّ منشور و دین مأثور، عدل مشتهر و امام منتظر؛ حضرت ولی عصر و امام زمان؛ حجّة بن الحسن العسکري روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء، از معادن کلمات نورانی اهل بیت عصمت و طهارت، در صحف منشوره کتب تدوینی و قلوب والهه کتب انفسی به رشته و خامه تحریر در آمده و مکتوب و مرقوم آید. این اثر گرانسنگ و سُتُرگ، افادات و افاضاتی است از ساحت مرجع بزرگ؛ بقیة السلفِ اساطین سماوات فقاهت و ارکان بحار معرفت و حاملان معارف توحید و رسالت و امامت؛ فقیه متتبّع و اصولی متضلّع؛ عالم جامع و محقق بارع؛ حکیم برهانی و مفسّر اسرار قرآنی؛ محدّث کبیر و شاعر خبیر، که با تحقیق و تدقیق و تبحّر در علوم عقلی و نقلی، از انوار اخبار و درر آثار و روایات مرویه و احادیث مأثوره و کلمات صادره از منبع وحی و معدن علوم اهل بیت عصمت و طهارت خوشه برچیده و قریب به یک قرن از عمر گرانمایۀ خویش را در حریم کبریایی و بارگاه اصفیایی اعتاب مقدّسه و مشاهد مشرّفه خصوصاً نجف اشرف و مشهد مقدّس و بلده طیبه قم در این طریقه قویمه سپری نموده، و بر آستان آن مفاتیح وجود و حجج معبود و حقایق جامعه غیب و شهود، سر به ارادت سائیده و سرانجام در بلدۀ طیبۀ قم، حرم نورانی حضرت فاطمۀ معصومه و عشّ آل محمد حاصل حیات خویش را به جهت نشر حقایق ولایت، در کرسی تدریس علوم عترت نهاده و با توسّل و تضرّع بر درگاه حجج بالغات و دلائل ظاهرات و براهین واضحات و آیات و بیّنات و انوار باهرات و کلمات تامّات، هستی خویش را خاک این درگه ساخته و بر این آستان سر تسلیم فرود آورده و همّت خویش را بر ثبات قدم در این آستان مصروف داشته است، و پس از غوص در اقیانوس کلمات قرآن و عترت، در این عصر غیبت، شیعیان و دلدادگان خاندان عصمت را برصراط مستقیم ولایت، و طریق قویم هدایت دلالت نموده، و آنان را بر حریم و ساحت کبریایی معزّ الأولیاء و مذلّ الأعداء و ثمرۀ نبوت جمیع انبیا، و منتهی الآمال جمیع اوصیاء و اولیاء و ربانیّ آیات خدا و وارث انبیاء و خاتم اوصیاء؛ حضرت حجة بن الحسن المهدی روحی و ارواح من سواه لتراب مقدمه الفداء، رهنمون داشته و أُمّ الکلمات و خلاصه وصایای جامعه و افاضات کامله خویش را بر محور و مدار معرفت آن مجلّی شمس خاتمیت و اشراق نور ربوبیت بیان نموده است. این جواهر کلمات و معارف عالیات در جمع نخبگان فقهاء و فضلاء و اساتید سطوح عالیه و دروس خارج، و در خور فهم آن مجالس و محافل، با اسلوبی بی نظیر و شگفت انگیز در قالب بیان و خطابه ریخته شده و سپس به خامۀ قلم بر لوح نورانی این مکتوب جامع با تحقیق محتویات و پی‌نوشت بر کلمات نقش بسته است. شاید که این طومار عظیم ما را در معرفت آن موعود عالم، و عصاره وجود آدم تا به خاتم؛ ولی اللّٰه الأعظم، رهنمون آید، و مورد امضا و قبول آن مادر پهلو شکسته و در انتظار نشسته؛ أُمّ الأئمّة النجباء و انسیه حورا و صدیقۀ کبری؛ فاطمۀ زهرا قرار گیرد، بلطفه و عنایته و بفضله و کرمه. «(خِتامُهُ مِسْكٌ وَ في‏ ذلِكَ فَلْيَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُون‏)،( ) و الحمد للّٰه ربّ العالمین و صلّی اللّٰه علی سیدنا و نبینا محمد و آله الطاهرین.» مجلس اول: امام زمان خازن تمام علوم و عصارۀ هستی 21/12/1368 امام زمان خازن تمام علوم و عصارۀ هستی مقام حجّت خدا برتر از شناخت ما حضرت امیرالمؤمنین کلمه‌ای فرمودند، که برای ما درس است. فرمودند: «اگر کسی‌که صاحب علم قلیل است، بخواهد به دیگران علم بسیار بیاموزاند، هم خویش را خسته نموده و هم دیگران را».( ) این کلمه به نظر بنده بسیار بزرگ است. این مسائلی را که ما می‌گوییم، اینکه شما خسته می‌شوید یانه؟ این را دیگر نمی‌دانم. البته خودمان خسته نمی‌شویم. اگر در چیزی که آگاه نیستیم، وارد شویم، خودمان را خسته کرده‌ایم و شما را هم خسته کرده‌ایم. امام زمان کسی نیست که ما چیزی در مقامات او آموخته باشیم؛ از اصل هیچ آگاه نیستیم. از شما خبر ندارم؛ چون ممکن است که به مقامی رسیده باشید که چیزی آموخته باشید؛ البته مردم خیلی چیزها فرا گرفته‌اند، اما چیزی که مُعرّف امام زمان باشد و آن را بداند، سراغ ندارم. مقام تَبَصبُص سگ در درگاه حجّت خدا اما از یک طرف چون حرف زدن ما توّسل است، الآن هرچه می‌گوییم - مراد «من» است، نه «ما»، اشتباه نشود، متکلّم وحده، نه مع الغیر - گفتار ما، الآن تبصبص سگی است( ) • بر یک درگاه. از این هم باید استغفار کنم؛ یعنی از اینکه بگویم: «اگر حرف بزنیم، اصلاً معرفی امام زمان نیست.» چرا که این حرفها نیز غلط است. قضیه این گونه نیست که ما خیال کردیم. امام زمان در این حرفها نیست و برتر از حرف و سخن است. خداوند معرّفِ اوصاف امام زمان در زیارت حضرت ولی عصر تعبیری بیان شده است که باید به آن توجه کنید، بعد ببینید قضیه چیست: «السَّلَامُ عَلَيْكَ سَلَامَ مَنْ‏ عَرَفَكَ‏ بِمَا عَرَّفَكَ‏ بِهِ‏ اللَّهُ‏، وَ نَعَتَكَ بِبَعْضِ نُعُوتِكَ الَّتِي أَنْتَ أَهْلُهَا وَ فَوْقَهَا».( ) کلمۀ اولش را ابتدا بررسی کنیم تا برسیم به کلمۀ دوّم. همه در مقام زیارت باید بگویند: «سلام بر تو» اما چه سلامی؟ سلام کسی که تو را شناخته؛ یعنی من نشناختم. بر تو سلام می‌نمایم به سلام کسی که تو را شناخته است. آن کس که تو را شناخته به چه شناخته؟ «بِمَا عَرَّفَكَ‏ بِهِ‏ اللَّهُ»، به آنچه که خدا به او تو را تعریف کرده است. آن چه که خدا به او تو را تعریف کرده است، معنایش این است که همۀ این تعریفات غلط است. تعریفی درست است که خدای تعالی تو را به آن تعریف ستوده است و آن تعریف چیست؟ آن تعریفی که «عَرَّفَكَ‏ بِهِ‏ اللَّهُ»، آن تعریف، تعریفی که شیخ طوسی قدّس اللّٰه نفسَهُ الزّکیّه گفته که اصلا هرچه هست، خود معرفت امام هم در معرفت این کلمات است. شیخ طوسی اعلی اللّٰه مقامه در «مصباح المتهجد» در اعمال شب نیمۀ شعبان می‌فرماید: امشب این دعا مستحبّ است، بنده که خودم اصلاً نمی‌توانم بفهمم که دعا چیست؟ «اللَّهُمَّ بِحَقِّ لَيْلَتِنَا وَ مَوْلُودِهَا وَ حُجَّتِكَ وَ مَوْعُودِهَا الَّتِي قَرَنْتَ‏ إِلَى فَضْلِهَا فَضْلَكَ فَتَمَّتْ كَلِمَتُكَ‏ صِدْقاً وَ عَدْلًا لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِكَ وَ لَا مُعَقِّبَ لآيَاتِكَ نُورُكَ الْمُتَأَلِّقُ وَ ضِيَاؤُكَ الْمُشْرِقُ وَ الْعَلَمُ النُّورُ فِي طَخْيَاءِ الدَّيْجُورِ الْغَائِبِ الْمَسْتُورِ جَلَّ مَوْلِدُهُ وَ كَرُمَ مَحْتِدُهُ وَ الْمَلَائِكَةُ شُهَّدُهُ وَ اللَّهُ نَاصِرُهُ وَ مُؤَيِّدُهُ إِذَا آنَ مِيعَادُهُ‏ وَ الْمَلَائِكَةُ أَمْدَادُهُ سَيْفُ اللَّهِ الَّذِي لَا يَنْبُو وَ نُورُهُ الَّذِي لَا يَخْبُو وَ ذُو الْحِلْمِ الَّذِي لَايَصْبُو».( )‏ اصلا چه دستگاهی است؟ بنابر این ما خسته می‌شویم و نمی‌توانیم، درک بکنیم. «نُورُكَ الْمُتَأَلِّقُ وَ ضِيَاؤُكَ الْمُشْرِق»‏ این چه دستگاهی است. کوچک کردیم ائمۀ دین را و خاک بر سر ما. «نُورُكَ الْمُتَأَلِّقُ وَ ضِيَاؤُكَ الْمُشْرِقُ وَ الْعَلَمُ النُّورُ فِي طَخْيَاءِ الدَّيْجُورِ الْغَائِبِ الْمَسْتُورِ جَلَّ مَوْلِدُهُ وَ كَرُمَ مَحْتِدُهُ».( ) چه خبر است؟ چه دستگاهی است؟ فضل خدا، قرین فضل امام زمان «قَرَنْتَ‏ إِلَى فَضْلِهَا فَضْلَكَ» به فضل امشب فضل خودت را مقرون ساختی. «فضل اللّٰه» قرین فضل توست. او کیست؟ در زیارت آن حضرت عباراتی است که توان بیان آن را ندارم، آن قدری هم که می‌فهمم از بیانش عاجزم. در زیارت آن حضرت دارد که: سلام بر تو، سلام کسی که تو را شناخته؛ «عَرَّفَكَ‏ بِهِ‏ اللَّهُ». در آنجا دارد: «السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نَاظِرَ شَجَرَةِ طُوبَى‏ وَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نُورَ اللَّهِ الَّذِي لَا يُطْفَأُ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللَّهِ الَّتِي لَا تَخْفَى».( ) آقایان اهل فضلند گرچه ما در بحث جسارت می‌کنیم، اما اینها رسم طلبگی است، اما همه اهل درک و فضیلت هستید. محدودۀ درک نظر و خیال و عقل خیال، دامنه‌اش قابل قیاس با نظر نیست. شما تا کجا می‌بینید؟! اما خیال شما تا کجا می‌رود؟! بین نظر و خیال چقدر فاصله است؟ بین خیال و عقل چقدر فاصله است؟ یعنی آنچه شما به چشمتان می‌بینید تا آنچه که به خیالتان می‌یابید تا آنچه به عقلتان درک می‌کند دامنۀ بُعد فاصله بین این مدارک چقدر است؟ خوب، حدّ نظر تا کجا می‌رود؟ اما حدّ خیال شما تا کجاست؟ از مرتبۀ خیال بگذرید، حدّ عقل شما تا کجاست؟ حدّ عقل، درک مجردات است. نظر امام زمان به شجرۀ طوبی و سدرة المنتهی کسی که حدّ نگاهش «سدرة المنتهی» • است؛ یعنی وقتی نگاه می‌کند سدرة المنتهی را می‌بیند، عقل او تا کجا را می‌یابد؟ این حجة بن الحسن است. امام زمان چنین شخصیتی است. «السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نَاظِرَ شَجَرَةِ طُوبَى‏ وَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى».( ) معرفت به امام زمان در گفتن لاطائلات نیست. امام زمان با اینها باید معرفی شده و قهراً باید به حق قدرش تقدیر شود، و اگر به حق قدرش تقدیر نشد، چنان بر مغز آدم می‌زنند که این آدم قدر نشناخته را برای ابد بدبخت می‌کنند، چرا که او امام زمان را از کمالات تنزل داده و از آن مقامی که خدا او را در آنجا گذاشته و لو یک درجه پائین آورده (كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُون)‏( ) و این دیگر بدترین درد است. جبرئیل تحت سیطرۀ امام زمان به هر حال محدودۀ مشاهدۀ نظر او چنین است. وقتی نظر این نظر شد خیالش تا کجا می‌رود؟ دیگر آنجا عقل جبرئیل مات می‌شود؛ چون جبرئیل حدش در سدرة المنتهی است. جبرئیل از سدرة المنتهی بالاتر نمی‌رود.( ) امام زمان کسی است که سدرة‌المنتهی زیر چشم اوست. جبرئیل تحت سیطرۀ نگاه اوست. آنجا که عقل اوست، جبرئیل اصلاً کیست؟ تشریفاتی برای وحی است که باید جبرئیل نازل شود، این یک حساب دیگر است. • باز همان جبرئیل در آن مرتبه مات و محو است. (وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَى * عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى * عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى)( ) در آن مقام، جبرئیل در نزول است. قرآن را با تأمل و دقت و علم بخوانید. به هر حال کسی که حدّ نظرش این است آن وقت معرّفش چیست؟ معرّفش همان است که بعد از این چند جمله است: «السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نَاظِرَ شَجَرَةِ طُوبَى‏ وَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نُورَ اللَّهِ الَّذِي لَا يُطْفَأُ».( ) امام زمان خازن تمام علوم آن نور خدا، چه نوری است که إطفاء پذیر نیست. • آن وقت تمام علوم آنجاست. در همان زیارت کم کم می‌رسد به اینجا: «أشهَدُ أنَّكَ» شهادت می‌دهم که تو هستی. هست تا به اینجا: «خَازِنُ كُلِّ عِلْمٍ» • تصور کنید خازن کل علم، چیست؟! تصورش آدمی را گیج می‌کند، «وَ أَنَّكَ خَازِنُ كُلِّ عِلْمٍ وَ فَاتِقُ كُلِّ رَتْقٍ، وَ مُحَقِّقُ كُلِّ حَقٍّ، وَ مُبْطِلُ كُلِّ بَاطِلٍ»( ). چهار منصب امام زمان این چهار منصبی که امام زمان دارد: منصب اول این است که «عالم» است، اما عالم به چه امری؟! عالم به کل علم، لفظ کلّ از ادات عموم بلکه صریح ترین الفاظ عموم است، مدخول لفظ کلّ، علم است. آن دستگاه علم او، چه دستگاهی است؟! این از نظر علمش. از نظر قدرت، قدرت چیست؟ فتق هر رتقی( ). اصلا آنجا رتقی نیست. و هر چه اشاره کند فتق است. مقام اصلاً مقامیست فوق درک و تصور، فقط بهتر از همه همان است که از امام سؤال کرد: وقتی او ظاهر می‌شود به او سلام کنیم و بگوییم: «السلام علیک یا امیرالمؤمنین» فرمود: این سلام به احدی نباید بشود هرکسی این عنوان را به خود بگیرد کافر است، این سلام مختص به امیرالمؤمنین است. • وقتی او را دیدید، باید بر او سلام کنید به این سلام: «السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا بَقِيَّةَ اللَّهِ»( ) •. بقیۀ خدا یعنی چه؟ حالا شما فکر کنید کسی‌که: «الْمُنْتَهَى إِلَيْهِ مَوَارِيثُ الْأَنْبِيَاءِ وَ لَدَيْهِ‏ مَوْجُودٌ آثَارُ الْأَصْفِيَاءِ»( ) هرچه بوده، هر منصبی که هر صاحب منصبی داشته، هر نشانی که هر صاحب نشانی داشته، همه در درست اوست. او کیست؟ امام زمان عُصارۀ هستی به هنگام ظهور با تمام مواریث انبیاء و آثار اصفیاء، ظاهر می‌شود و معنای این امر آن است که چکیدۀ تمام گذشتۀ وجود و عصارۀ خلقت و هستی است. عطری که خداوند از تمام گلهای عالم جمع نموده، در یک شیشه گذاشته است و اسمش شده حجة بن الحسن.( ) • استغفار از ادّعای تبصبص کلب این یک چنین وجود مقدّسی است. حال کجا جای آن است که ما بتوانیم در اطراف چنین بشری حرف بزنیم؟! تبصبص کلب هم غلط است. چرا؟ برای خاطر این که ما هنوز امتحان نداده‌ایم که سگ هستیم. اگر به سگ یک درگاه، هزار سنگ بزنند باز می‌آید و آنجا سر می‌گذارد. ما هنوز از این درگاه یک سنگ نخورده‌ایم که باز‌گردیم. بنابر این از معرفت که خبری نیست و از تبصبص کلب هم استغفار می‌کنیم. فقط تنها امیدی که هست، آن است که از آن طرف آقاییست! چه آقایی؟! کریمیست! چه کریمی؟! جوادیست! چه جوادی؟! مگر به برکت خون جدّش به ما نگاهی کند، و الّا نه اینکه ما سگی هستیم و آمده ایم در خانۀ او سری بجنبانیم، نه! از سگ بدتریم. از سگ پست تریم. ما هر چه گله داریم از خودمان است؛ از تو هیچ گله نداریم. تو غیر از لطف کاری نکردی و ما غیر از زشتی هیچ چیز نداریم! ضربه‌ای در صفین محدّث مجلسی قضیۀ عجیبی نقل می‌کند، که در آن حکایت، امام کلمه‌ای فرموده‌اند که در آن کلمه، یک دنیا معرفت است. مرحوم مجلسی نقل می‌کند از کتاب «السّلطان»( ) در آن کتاب این قضیه را می‌گوید که محی الدّین اربلی گفت: کسی وارد شد در محضر پدرم عمامه از سرش افتاد. ضربۀ هائله‌ای در سرش دیدیم. گفتم این چیست؟ گفت: این ضربتِ روز صفّین است. گفتیم واقعۀ صفین کجا و تو کجا؟! گفت داستان من این است: من با کسی به راه مصر می‌رفتم. در راه بین من و او صحبت از جنگ صفین شد. او گفت: اگر من آن روز بودم شمشیرم را از خون علی و اصحابش سیراب می‌کردم. من هم به او گفتم: اگر من بودم شمشیرم را از خون معاویه و اصحابش سیراب می‌کردم. بین ما معرکۀ عظیمه‌ای در گرفت. یک وقت احساس کردم که افتاده‌ام و یک کسی با سر نیزه به من می‌زند. چشمم را باز کردم، دیدم کسی بر بالین من ایستاده است. اول دستش را بر فرقم کشید. تا دستش را کشید جراحت سرم مُلتئم شده و بهبود یافت. بعد فرمود: کمی اینجا صبر کن. کمی درنگ کردم. برگشت سربریده‌ای جلوی من انداخت و فرمود: این هم سر دشمن تو. «نَصَرْتَنَا فَنَصَرْنَاكَ وَ لَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ نَصَرَه»( ) یعنی چه؟ تو ما را یاری کردی، هر آینه مؤکّداً ما هم تو را یاری کردیم. اهل ادبیات می‌گویند در این آیه( ) چهار تأکید است. مؤکداً هر آن کس که خدا را نصرت کند، خدا ناصر اوست. یعنی چه؟ یعنی آنگاه که تو ما را نصرت نمودی، خدا را نصرت کردی. ما و خدایی نیست. ما هم تو را نصرت می‌کنیم، در اینجا هم بشر را متّصل می‌کند به آن که دریابند معرفت امامت چیست؟ «نَصَرْتَنَا فَنَصَرْنَاكَ»، تو ما را یاری کردی، ما تو را یاری کردیم، اما قضیه چنین است؛ یعنی (وَ مَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى)( ). اکمال عقول به دست امام زمان این قدرت بشری نیست که از این دست ظاهر شده و این جراحت سر ناگهان ملتئم می‌شود. این قدرت از جای دیگر است، از مجرای دست عبور می‌کند. • منتهی درک هنور ناقص است، امتیاز قدرت امام زمان با سایر قدرت‌ها چقدر است؟ امتیاز این قدر است: موسی بن عمران دستش را از گریبان در می‌آورد، ید بیضاء می‌شود (بَيْضاءُ لِلنَّاظِرِينَ)( ) • چشم را روشن می‌کند. آنگاه که آن دست، بر سر بندگان خدا گذاشته شود، عقول و اخلاق ایشان کامل خواهد شد.( ) • از دست موسی نوری در میاید که این چشم را روشن می‌کند. از دست حجة بن الحسن سیل عقل و اخلاق می‌ریزد. دست او با دست موسی تفاوتش این قدر است. • اصلا قابل قیاس نیست. حساب این حسابها نیست که ما تصوّر کردیم! ملائکۀ یاری کنندۀ انبیای اولوالعزم به همراه حضرت مهدی وقتی ظهور می‌کند، سیزده هزار و سیصد و سیزده ملک بر آن حضرت هبوط می‌کنند. راوی از امام سؤال می‌کند آیا تمام این ملائکه با انبیاء پیشین بوده‌اند؟ حضرت می‌فرمایند: بله.(1) این ملائکه همه با او می‌آیند. این عده یک قسمتشان عده‌ای هستند که وقت سوارشدن نوح در سفینه همراهش بودند. یک عده آنهایی هستند که وقت افتادن ابراهیم در آتش همراهش بودند. یک عده آنهایی هستند که وقت آمدن موسی در آن وادی همراهش بودند. یک عده آنهایی هستند که وقت رفع عیسی( ) همراهش بودند. عده‌ای آنها هستند که در جنگ بدر با رسول اللّٰه بودند. تمام مواقف بزرگ وجود، که برای رجال طراز اول هستی است و قدرت ملکوتی در آنجا متمرکز بوده، و تمامی آن قدرتها، باید در وجود حجة بن الحسن خلاصه شود. امام زمان و چهار هزار مَلَکِ روز عاشورا آن وقت قضیه این است که ختمش هم چهار هزار ملکی است که برای نصرت سیدالشهداء حسین بن علی آمدند. اینها که از زمان نوح تا زمان عاشورا که آخر روز «لَا يَوْمَ‏ كَيَوْمِكَ‏»( ) همه جمع شدند، تمام باید بیایند دور این شمع بچرخند.( ) • این چنین بشری قهراً تعریف می‌شود به این تعاریف: «نُورُكَ الْمُتَأَلِّقُ وَ ضِيَاؤُكَ الْمُشْرِقُ وَ الْعَلَمُ النُّورُ فِي‏ طَخْيَاءِ الدَّيْجُورِ، الْغَائِبِ الْمَسْتُور».( ) وظیفۀ ما به توفیق الهی عمده چیزی که وظیفۀ ماست چیست؟ ما چه باید بکنیم؟ کار ما دو مطلب است: یعنی اگر خدا توفیق بدهد، کار این طبقۀ روحانیّت است. آن هم نمی‌شود الّا به توفیق خدا و به اینکه خود او نظری کند. مردم، ایتام و گدایان درگاه حضرت مهدی نه اینکه بگویید ما کسی هستیم. باز گفتیم من اصلاً نمی‌توانم بگویم سگم و بر این کلمه حقیقتاً معترفم. باید از این کلمه استغفار کنم و چنین غلطی هرگز نخواهم کرد که بگویم سگ این درگاهم؛ ولکن گدایی هستیم (وَ أَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ)،( ) آنچه که ما به تو می‌گوییم یابن العسکری آن است که خدا فرموده: (وَ أَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ) ما هم سائلیم و هم یتیمیم؛ اما یتیمیم، چون از تو منقطعیم.( ) کو یتیمی یتیم تر از ما؟ کو یتیمی...؟ کو گدایی گداتر از ما؟ (فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ * وَ أَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ).( ) ملاک حقّ و باطل، و معروف و منکر مطلبی که وظیفۀ ماست این است: «وَ الْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ وَ الْمُنْكَرُ مَا نَهَيْتُمْ عَنْهُ»؛ «فَالْحَقُ‏ مَا رَضِيتُمُوهُ‏ وَ الْبَاطِلُ مَا أَسْخَطْتُمُوهُ‏»،( ) این چنین باید بشود؛ یعنی چنان باید تسلیم بشویم، عقل باید تسلیم بشود. اینجا دیگر این حرفها غلط است. «وَ أَنَا وَلِيٌّ لَكَ بَرِئٌ مِنْ عَدُوِّكَ فَالْحَقُّ مَا رَضِيتُمُوهُ وَ الْبَاطِلُ مَا أَسْخَطْتُمُوهُ وَ الْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ وَ الْمُنْكَرُ مَا نَهَيْتُمْ عَنْهُ»،( ) آن چه تو نپسندی باطل همان است. این از نظر اعتقادات. اعتقادات در این دو کلمه خلاصه می‌شود: «فَالْحَقُّ مَا رَضِيتُمُوهُ»؛ حق آن است که او پسندیده است. باطل آن است که او مورد سخط قرار داده است. به امور عملی هم که برسیم، معروف آن است که شما بدان امر کنید و منکر آن است که شما از آن نهی نمایید: «وَ الْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ وَ الْمُنْكَرُ مَا نَهَيْتُمْ عَنْهُ». پی نوشت: مجلس دوم: امام زمان اسم اعظم و کلمۀ تامّه و مثل اعلای خدا 26/10/1373 مصادف با 14 شعبان امام زمان اسم اعظم و کلمۀ تامّه و مثل اعلای خدا ایمان متولد شدگان در نیمۀ شعبان در سراسر زمین دربارۀ شب نیمۀ شعبان، تعبیری که در دعا وارد شده هست، آن است که «جَلَّ مَوْلِدُهُ»( ) این جمله، جمله ای است عجیب! جلالت مَولِد چه قدر است؟ از جلالت «مولد»، جلالت «مولود» استکشاف می‌شود. حدیثی در جلالت مولد، بیان شده است که نشان می‌دهد که مولد چه مولدی است، تا نوبت برسد به مولود و حدیث این است: «امام ششم فرمود: در شبی که امام، متولد می‌شود، هر مولودی که متولد شود در شرق ارض و غرب ارض در بلاد اسلام و در بلاد شرک، تمام آنها همه مؤمن می‌شوند» و این قضیه‌ای است بهت انگیز، و در ذیل روایت فرمود: «اگر در اقصی بلاد شرک، مولودی در آن شب متولد شود، خداوند آن مولود را به هر وجهی که باشد به بلاد اسلام منتقل می‌کند تا وقتی که به مقام ایمان نائل شود».( ) جایگاهی برتر از تعقل مطلب، فوق تعقّل ماست و ما از ادراک قاصریم. آن قدری که می‌شود گفت این است که فقه کلمات اهل عصمت یک ذوق خاصی لازم دارد، غیر از آنچه که متعارف است و این ذوق، افاضه‌ای است نه تحصیلی. «حِمیَری»، شخصیتی معروف بوده و مقامش مشهور است.( ) صاحب مسائلی است که شیخ طوسی و نجاشی به بیان آن مسائل تعرض کرده‌اند.( ) در جواب یکی از آن مسائل این روایت آمده و مهم آن است که به درک دقائق و لطائف حدیث، توجه نمایید. آن حضرت درجواب مسائل به محمد بن عبدالله نوشت، شروع مطلب از اینجاست: «لَا لِأَمْرِهِ‏ تَعْقِلُونَ‏ وَ لَا مِنْ أَوْلِيَائِهِ تَقْبَلُونَ».( ) این اول بحث است. این جمله در اولِ این مکاتبه و نوشته خیلی پر مغز است. اولاً این جمله اشاره به چیست؟ آنچه در روایت است مربوط به نقطه‌ای است که امروز به قدر میسور به آن اشاره می‌کنیم. امام زیارت را به این جمله افتتاح فرمود: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‏ لَا لِأَمْرِهِ‏ تَعْقِلُونَ‏ وَ لَا مِنْ أَوْلِيَائِهِ تَقْبَلُونَ‏».( ) این مفتاح باب است. در اینجا کلید باب را به دست می‌دهد و این بیان، مفادّ آیۀ قرآن است: (اِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِيدٌ).( ) نیل به مقامات به سبب معرفت اولیای خدا این، ذوق فهم کلمات اهل بیت عصمت است. آن آیه کلید نیل به مقامات را به دست بشر می‌دهد و امام همان آیه را در این دو جمله ذکر می‌کند که اگر می‌خواهید به ما برسید یکی از دو راه را باید طی کنید: یا باید به سرحدّ تعقّل «أمره» برسید و هیهات هیهات! چه مقامی است این مقام که «لِأَمْرِهِ‏ تَعْقِلُونَ»، این که جلّ جنابه. نوبت به فراز دوم می‌رسد. راه دوم این است که از اولیاء الهی قبول کنید: «وَ لَا مِنْ أَوْلِيَائِهِ تَقْبَلُونَ» پس کار را تمام کرد. راه را باز کرد و فرمود: «إِذَا أَرَدْتُمُ التَّوَجُّهَ بِنَا إِلَى اللَّهِ وَ إِلَيْنَا». حیرت اندر حیرت آمد زین قصص. توجه به امام همان توجه به خداست هیچ فکر کردید در این جمله چه غوغائیست: «إِذَا أَرَدْتُمُ التَّوَجُّهَ بِنَا إِلَى اللَّهِ وَ إِلَيْنَا»، یک حرف «باء» و دو حرف «إلی». اول «بِنا» و بعد «إلی اللّٰه» وبعد باز «إلینا» و حیرت انگیز این است که در توجه به سوی خدا، چنین تعبیر شده: «بِنا» در توجه به سوی ما هم باز تعبیر شده: «بِنا». معنای این امر چیست؟ آن حضرت می‌فرمایند: به خود ما، به سوی ما توجه بنمایید. تا ببینیم فرصت می‌شود که این کلمه را تشریح کنیم و بفهمیم که مقصد آن قدّیس اعلی چیست؟ او شخصیتی است که نه می‌شود گفت که مقامش لوح است؛ نه می‌شود گفت که مقامش قلم است؛ نه می‌شود گفت که مقامش کرسی است؛ نه می‌شود گفت مقامش عرش اعظم است، بلکه او فوق تمام این مراحل است. • آن جناب رفیع در این کلمه چه مقصدی دارد که: «اِذَا أَرَدْتُمُ التَّوَجُّهَ بِنَا إِلَى اللَّهِ وَ إِلَيْنَا فَقُولُوا كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: سَلَامٌ عَلَى آلِ يس‏».( ) خَرق حُجب به اضطرار خداوند در قرآن فرمود: (ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ)( ) این کلمه قابل تخلّف نیست. پس با وجود این همه دعا؛ اجابت کجاست؟ سرّش این است که (ادْعُونِي) یعنی دعوت و خواندن خدا، محقق نشده است، اگر (ادْعُونِي) محقق شود، استجابت قطعی است. (ادْعُونِي) باز کجاست؟ حکمت در کتاب و سنّت منتشر است و باید جمع کرد و مهم این است: (ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ) در یک جای قرآن است، و جای دیگر که بیان «ادعونی» است، در این آیه است: (أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ)( ). آیۀ دوم شرح «ادعونی» است، و سرّ مسأله این است که همۀ دعوتها، دعوت خدا نیست. دعوت آن وقت پیدا می‌شود که تمام حُجُب بین داعی و بین او خرق شود و خرق این حجب نمی‌شود مگر به اضطرار. اضطرار، خارق حجب است. وقتی حجب خرق شد دعوت و خواندن خدا محقّق می‌شود. وقتی خدا خوانده شد استجابت قطعی است. اگر کسی موفق شود آن کار اضطراری را به اختیار محقق کند به مجرد دعوت، اجابت ضروری است. دو نوع خرق داریم: یکی خرق حجب، اضطراراً؛ و یکی خرق حجب اختیاراً. آنگاه که موضوع محقق شود، انقطاع حکم از موضوع محال است. قرآن را باید فهمید. کلام حَمَلۀ قرآن( ) را باید درک کرد. این حساب خداست. امام زمان اسم اعظم و کلمۀ تامّه و مثل اعلای خدا اسم اعظم • کلمةُ اللّٰه التّامة یعنی حجة بن الحسن. او مثَل اعلای خداست.( ) • اینجا به این نکته بر می‌خورید که مسلّم و ضروری است و این از قطعیّات است که هر کس در صحرا درمانده و بیچاره شود و راه را گم کند و از همه جا منقطع شود، و در این قضیه یهودی و نصرانی، و مسلمان چه شیعه و چه سنی هیچ فرق ندارد، اگر چنین شود و در آن وقت بگوید: «یا اباصالح المهدی ادرکنی»، قطعی الحصول است. ( ) • سرّ مسأله اینجاست چرا؟ دعوت و خواندن امام زمان، عین دعوت و خواندن خدا چون در آن حالت اضطرار، دعوت، دعوت صاحب الزمان است. در غیر حالت اضطرار دعوت او نیست. آن اضطرار حُجُب را خَرق می‌کند مطلب در خدا و سبیل اعظم یکی است. خدا، «مَن منه الوجود»،( ) و سبیل خدا «من به الوجود»( ) • است. حکم در هر دو تا یکی است. همانطوری که نسبت به «مَن منه الوجود» باید دعوت او محقق شود تا استجابت شود، در «مَن به الوجود» که او «الصِّراطُ الأَقوَم» و «السَّبیلُ الأَعظم» است،( ) بالضرورة باید دعوت او محقق شود و آن وقت اجابت می‌شود. مضطرّ واقعی نکتۀ دوم اینجاست: مضطرّ، گاهی مضطرّ مقام است و گاهی مضطرّ مال است و گاهی مضطرّ دنیاست و گاهی مضطر آخرت است. هر مضطری در آن اضطرار اگر دعا کند، برای همان مَا اضطُرّ إلیه محقق می‌شود. اینجا دو طبقه پیدا می‌شود: یک عده در آن حال مضطر می‌باشند، اما نه مضطر دنیا، نه مضطر عُقبی، بلکه مضطرّ خدا، آنها که در آن حال مضطر خود خدا بشوند، و در آن دم خدا را بخوانند، می‌رسند به آن جایی که سید الشهدا در دعای عرفه عرض کرد: «الهی هر کس که تو را یافت چه گم کرده و هر کس که تو را گم کرده، چه یافته است».( ) آنها خود خدا را پیدا می‌کنند و به پیدا کردن او همه چیز را می‌یابند. در اضطرار به امام که سبیل اعظم و «مَن به الوجود» است، اگر کسی مضطر شده که از صحرا نجات پیدا کند و به سرزمین آباد و معمور برسد، به او راه را نشان می‌دهند. به او می‌گویند: از اینجا برو، چنین بکن، چنین می‌شود، در آن درد مضطر شده و او را خوانده، نگاهی می‌کنند و شفایش می‌دهند ولی همۀ اینها نخود و کشمش است برای اطفال. یکی در آن حال، مضطرِ خود امام زمان است. او در آن حال اگر خواست به خود او می‌رسد. وقتی به خود او رسید «مَا الَّذِي فَقَدَ مَنْ وَجَدَك»( ). آن وقت که به او برخورد اکسیری می‌شود. امام زمان اکسیر اعظم سه مرحله اینجاست: یک مرحله اکسیر اعظم است. اکسیر اعظم به هر چه بخورد کبریت احمر می‌شود. کبریت احمر آن است که به تماس با اکسیر اعظم محقق می‌شود. کبریت احمر به هر چه بخورد طلای ناب می‌شود. این سه مرحله و سه مقام است. اگر به آن حال رسید آن وقت به اکسیر اعظم متصل می‌شود. اتصال به اکسیر اعظم، او را به کبریت احمر تبدیل می‌کند. کبریت احمر به هرچه بخورد، آن را طلا می‌کند. فرصتی نیست که این مطلب تشریح شود، در این عبارات رازها و اسراری است. این زیارت را بر طبق آن چه که علامۀ مجلسی در مزار( ) نقل می‌کند، با این توجه بخوانید: «فَإِذَا أَرَدْتُمُ التَّوَجُّهَ بِنَا إِلَى اللَّهِ وَ إِلَيْنَا فَقُولُوا كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى».( ) جملۀ اول «سَلَامٌ عَلَى آلِ يس». • سورۀ «یس»، قلب قرآن قرآن قلبی دارد. قلبِ قرآن، قلبی دارد. قلبِ قرآن، سورۀ «یس» است.( ) • قلبِ سورۀ «یس»، (سَلَامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ)( ) است.( ) • قلبِ قرآن و قلبِ قلبِ قرآن( ) در این جمله است: «سَلَامٌ عَلَى آلِ يس». اول این جمله، «سلام» و آخر آن «یاسین» است. اسرار اذان اینجا باز برای کسانی که اهل درک کلمات آل عصمتند، توجه به این نکته لازم است. افسوس که درِ آن دهان بسته شد و درِ آن خانه سدّ شد.( ) در روایت چنین آمده که امام فرمود: اول اذان «اللّٰه اکبر» آخر اذان «لااله الا اللّٰه» چرا؟ چون «اللّٰه اکبر» به «اللّٰه» افتتاح می‌شود، «لا اله الا اللّٰه» به «اللّٰه» اختتام پیدا می‌کند. از این جهت مبدأ «اللّٰه»، منتهی «اللّٰه».( ) • خود چینش کلمات حساب دارد. اول «فَإِذَا أَرَدْتُمُ التَّوَجُّهَ بِنَا إِلَى اللَّهِ وَ إِلَيْنَا فَقُولُوا كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: سَلَامٌ عَلَى آلِ يس»،( ) در این جمله قیامتی کرد که اهلش می‌فهمند. سرّ سین در سلام و یاسین سینِ «سلام» با سینِ «یس»، خصوصیتی دارد. در بین تمام حروف از الف تا آخرین حرف، از بدو تا ختم، این خصوصیت برای حرف «سین» است • و حرف دیگری این خصوصیت را ندارد و آن خصوصیت این است که زُبر و بینه‌اش( ) هر دو یکی است. مثلا شین، زبرش شین است و بینه‌اش یاء و نون، شین به عدد با یاء و نون هیچ توافق ندارد ولی در حرف سین، زبرش سین است و عددش شصت است و بینه‌اش یاء و نون است. یاء و نون دوتایی هم شصت است و این خصوصیت فقط در حرف «سین» است و این سین یکی در اول «سلام» که اسم ذات قدوس حق متعال است،( ) و یکی در اسم فعل است که اسم مقدس «یاسین» است که: (یس * وَ الْقُرْآنِ الْحَکِیمِ) ( ) و سین «یاسین» از سین «سلام» گرفته می‌شود. آن وقت فهمیده می‌شود که چرا فرمود: «فَإِذَا أَرَدْتُمُ التَّوَجُّهَ بِنَا إِلَى اللَّهِ وَ إِلَيْنَا فَقُولُوا كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى سَلَامٌ عَلَى آلِ يس».( ) سین مضمر (در تقدیر) اینجا یک سین دیگر در تقدیر است. دو سین مظهر است یک سین مضمر. سین مضمر در «لَا لِأَمْرِهِ‏ تَعْقِلُونَ‏ وَ لَا مِنْ أَوْلِيَائِهِ تَقْبَلُونَ»( ) آنجا گفته شده و آن سین مضمر چیست؟ آن سین مضمر این است که: (يَوْمَ لَا يَنْفَعُ مَالٌ وَ لَا بَنُونَ * إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ).( ) قلب سلیم اگر قلب سلیم( ) • بگوید «سَلَامٌ عَلَى آلِ يس» هیچ حالت منتظره‌ای نیست، و همین جا در جملۀ اول مقصد حاصل است. راه سهل است و ممتنع. از اینجا به بعد چیزی لازم نیست، فقط از «لِأَمْرِهِ‏ تَعْقِلُونَ‏» یا «مِنْ أَوْلِيَائِهِ تَقْبَلُونَ» برسید به این نکته که: (يَوْمَ لَا يَنْفَعُ مَالٌ وَ لَا بَنُونَ * إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ). ( ) فناء «وجه الله» در خدا وجه اللّٰه، فانیّ فی اللّٰه است. همان طوری که اتیان «اللّٰه» به غیر قلب سلیم میسّر نیست، حرکت در «سبیل اللّٰه»( ) بدون قلب سلیم ممکن نیست.( ) اگر این قلب، سلیم شود و «بِنا» را هم بفهمد که باید به امام توجه کند، به یک جمله کار ختم است. حالا چه چیزی پیدا می‌شود؟ عنایت امام زمان به ایران در فتنۀ روسها این که می‌گویم خود من به یک واسطه از صاحب قضیه نقل می‌کنم. خود صاحب قضیه را مکرر دیدم ولی قضیه را از خودش نشنیدم. قبل از رفتن به نجف استادی در مشهد داشتیم و آن وقت ما مثلِ حال، در سِلک اصاغر بودیم. آن استاد بحث خصوصی داشت و در آن بحث خصوصی عده‌ای از مشایخ آن زمان بودند. در آن بحث این دکتر هم که صاحب قضیه است، شرکت می‌کرد. من از خود او نشنیدم ولی هم از مرحوم حاج شیخ علی اکبر نهاوندی و هم از مرحوم حاج شیخ علی اکبر نوقانی که این دو از خود او شنیده‌اند مختصرش را می‌گویم. این دکتر گفت که در فتنۀ حملۀ روسها به ایران در آنجا من جراح بودم. یک روز شخصی که تیر خورده‌ بود، آمد و گفت: تیر خوردم، مرا جراحی کن. گفتم: جراحی به این سادگی نیست. باید بیهوش شوی بعد جراحی شود. گفت: منتظر نباش تو وسایل جراحی را بیاور. گفت: آوردم مثل آدم بیچاره‌ای خوابید. گفت: «بسم اللّٰه نور، بسم اللّٰه نور النور بسم اللّٰه نور علی نور» بعد دو سه کلمۀ دیگر آهسته گفت، دیدم مرده‌ای افتاده است. دکتر اهل فن بود. گفت: فهمیدم که خلع کرده، روح را از بدن تجرید کرده است. جراحی کردم و تمام شد. بخیه‌ها را که زدم دیدم لبها آهسته به هم خورد باز همان کلمات را گفت و نشست. فهمیدم گوهری پیدا کردم. با او سر و سرّی پیدا کردم تا وقتی که فهمیدم که چه کاره است. روشن شد که با امام زمان رابطه‌ای دارد. گفتم: خدمتش رسیده‌ای؟ گفت: هیهات، هیهات، ما کجا و او کجا؟! گفتم پس سمتت چیست؟ گفت: من مأمورم اینجا باشم. گفتم: آیا نظری به این مردم نمی‌کند؟ این مصیبت هجوم لشکر روس و آذربایجان قابل تحمل نیست. تا این را گفتم، گفت: «مهم نیست، بروند.» فقط همین کلمه را گفت: «بروند.» گفت و حرکت کرد و رفت. عصر تلگراف آمد از مرکز روسیه که فوری قشون حرکت کند. لشکر بدون هیچ وقفه‌ای همه برچیدند. تمام لشکریان همان شب رفتند. فردا گم شده را پیدا کردم. فهمیدم به یک کلمه که گفت: «بروند»، کار تمام شد. ارادۀ قاهرۀ نافذه این است. به یک کلمه قیامت کرد. گفتم تو خود او را دیده‌ای؟ گفت: هیهات. ما با هفت نفر رابطه داریم. آنها خود او را می‌بینند. او کجاست؟! او در چه مقامی است؟! او در چه مرتبه‌ای است؟! آن اکسیر اعظم به آن هفت نفر خورده است، آن هفت نفر خود کبریت احمرشدند. باز آن کبریت احمر به این خورده است، این شخص طلای ناب انسانیت شده است. افسوس که نه تو را شناختیم، و نه حرمت تو را پاس داشتیم!! تو کجایی که الآن همه جایی؟ یکی از آن جاها اینجاست. اینها که اینجایند همه مردمی هستند که اگر هیچ ندارند، اما نشان نوکری تو را دارند. نشان نوکری تو را بر سرخود گذاشتند و کنار قبر عمّۀ تو سر بر این آستانه نهاده‌اند. آیا می‌شود نظری کنی؟ «فَإِذَا أَرَدْتُمُ التَّوَجُّهَ بِنَا إِلَى اللَّهِ وَ إِلَيْنَا ...» امام زمان کلمۀ تامّۀ حقّ «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى حُجَّتِكَ فِي أَرْضِكَ وَ خَلِيفَتِكَ فِي بِلَادِكَ ... وَ كَلِمَتِكَ‏ التَّامَّةِ فِي أَرْضِكَ»( ) یک کلمه اینجا می‌گویم «وَ كَلِمَتِكَ‏ التَّامَّة فِي‏ أَرْضِك». قرآن را بخوانید. عیسی را ببینید. عیسی به کجا رسیده است؟ به مقام «اذن» رسیده است! مقام اذن چه مقامی است؟ احیاء موتی باذنه، ابراء أکمه و أبرص بإذنه، خلق طیر بإذنه،( ) به این جا رسیده که «کلمۀ خدا» شده است؛ (بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ)( ) از اینجا به بالا جای عیسی نیست. از اینجا به بعد کلمه می‌شود «تامّه» در زیارتی که گفتم بخوانید، به این جمله می‌رسید: «وَ كَلِمَتِكَ‏ التَّامَّة فِي‏ أَرْضِك»( ) کلمۀ تامه عیسی نیست. کلمۀ تامّه، حجة بن الحسن است. • تمامیت کلمه به چیست؟ باز جای دیگر قرآن را ورق بزنید و این آیه را ببینید. بعد اینجا نظر کنید که امشب چه شخصی به دنیا آمد. که بر بازوی راست او نوشته شده بود: (تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقًا وَ عَدْلًا لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ). ( ) • تمامیت کلمه به حدّ نهایی حکمت نظری و عملی تمامیت «کلمه» به دو چیز است: یکی به منتهای صدق که حدّ نهایی حکمت نظری است. یکی به منتهای عدل که حدّ نهایت حکمت عملی است. وقتی به آخرین نقطۀ صدق رسید که انکشاف تمام حقایق وجود بر آن قلب قدّیس است، و وقتی به نقطۀ نهایی عدل رسید، آن وقت می‌شود «کلمۀ تامه» و این کلمۀ تامّه همان مولود امشب است. «جَلَّ مَوْلِدُهُ».( ) پی نوشت: مجلس سوم: امام زمان اشراق نور ربّ و وجه الله 16/10/1374 امام زمان اشراق نور ربّ و وجه اللّه تبلیغ دین و احیای نفوس مسألۀ مهم، مسألۀ امشب است. امروز مذائق مادی نسبت به این طبقه گاهی موجب وسوسه می‌شود. خواه ناخواه ضیق معاش و مشکلات زندگی ممکن است عده‌ای را دلسرد کند؛ ولی باید این عده بدانند که این چه لطفی است که نسبت به آنها شده که اعظم الطاف الهیه است و لطف اعظم، لطف احیاء نفوس است که: (وَ مَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا).( ) کلمه‌ای برتر از بیست میلیون برابر دنیا شخصی برای امام حسن مجتبی% هدیه‌ای آورد. حضرت فرمود: در مقابل این هدیه میل داری به تو بیست هزار درهم بدهم که بیست برابر آنچه آورده‌ای باشد، یا کلمه‌ای به تو بیاموزم و به آن کلمه، ناصبی را که در قریه‌ات هست، مُفهَم و مجاب کنی و با پاسخی که به او می‌دهی، مردم آن آبادی را از ضلالت و گمراهی نجات دهی؟ اگر حسن اختیار داشته باشی هر دو را به تو می‌دهم. اگر سوء اختیار داشته باشی به اختیار خودت وا می‌گذارم. هر روایتی گنجینه‌ای از علم است. کیفیت بیان امام را توجه کنید. آن شخص گفت: نجات آن مردم و جواب دادن به شبهۀ آن ناصبی با بیست هزار درهم چه نسبتی دارد؟! امام حسن مجتبی فرمود: اگر آن کلمه را یاد بگیری و آن ناصب را مُلزَم کنی، بیست میلیون برابر دنیا بیشتر ارزش دارد. دنیا، نه کُره زمین! دنیا، عرصه‌اش تمام حیات مادیست. یک کلمه یادگرفتن و در احیاء یک نفس به کار بستن، ارزشش از بیست میلیون برابر دنیا بیشتر است! گفت: چطور اَدوَن و پایین‌تر را انتخاب کنم، بلکه امر افضل را اختیار می‌نمایم. حضرت فرمود: خوب انتخاب نمودی و آن مطلب را به او آموخته و بیست هزار درهم به او داد و آن مرد در مناظره آن ناصبی را مُجاب کرد و شبهۀ آن ناصبی را از مردم آن قریه، رفع و بر طرف نمود. بعد که برگشت امام فرمود: کسی مثل تو در تجارت سود نبرده! اوّلا: مودّت خدا را کسب کردی. ثانیاً: مودّت پیغمبر خدا و امیر مؤمنان را کسب کردی. ثالثاً: مودّت همۀ ائمه را کسب کردی. رابعاً: مودّت همۀ ملائکۀ مقربین خدا را اکتساب کردی. خامساً: مودّت همۀ برادران مؤمنت را اکتساب کردی و به تعداد هر مؤمن و کافری اجر و ثوابی بیشتر از هزار برابر دنیا به دست آوردی، پس گوارا باد بر تو، گوارا باد.( ) این ارزش احیاء یک نفس است. مهم این است که ما بدانیم احیاء نفوس به چیست؟ هم خودمان زنده شویم و هم دیگران را زنده کنیم. احیای نفوس به معرفت امام زمان پیشامد ماه رمضان در پیش است. نفوس مردم در اثر صیام و کسر قوای شهوی مُستعدّ استفاضه( ) می‌شود. عمده وظیفه‌ای که بر دوش شما طبقۀ علما و نخبگان فضلاست، این جهت است که از این موقعیت استفاده کنید و مردم را زنده کنید. امروز زنده کردن مردم که (وَ مَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا)( ) به معرفت امام زمان است. آن روایت که صدورش مسلّم است که هر کس بمیرد و امام زمان خود را نشناسد به مرگ جاهلیت مرده است.( ) • امروز إحیاء نفوس، به معرفت او و شناساندن او و ایجاد ارتباط بین ایتام آل محمّد( ) و این پدر محجور مستور، از نظرها غائب است. تا ارتباط به او پیدا نشود، ربط به خدا میسّر نیست و محال است. ( ) • اول باید ارتباط با «مَن به الوجود»( ) محقق شود تا ارتباط به «مَن مِنه الوجود»( ) پیدا شود. مطلب این است. سکوت عقل در شناخت حجّت خدا نقطۀ مهم شناختن اوست. او کیست؟ به اینجا که مطلب رسید، همۀ چراغ‌های عقول خاموش می‌شود. حریم به قدری مهمّ و به قدری عظیم است که بیان امام هشتم در این مقام این است: پدر و مادرم فدای آن کسی که «عَلَيْهِ‏ جَلَابِيبُ‏ النُّورِ، تَتَوَقَّدُ مِنْ شُعَاعِ ضِيَاءِ الْقُدْسِ»( )، این مسأله، بُهت انگیز است. در روایت دیگری تعبیر امام هشتم نسبت به مولود امشب این‌چنین است: «عَلَيْهِ جُيُوبُ النُّورِ تَتَوَقَّدُ مِنْ شُعَاعِ ضِيَاءِ الْقُدْسِ»( ) بر او پوشیده شده، حقیقت امر چیست؟ در تعبیر خاتم این است که «عَلَيْهِ جَلَابِيبُ النُّورِ»( )، بر او جلباب‌های نور است. در تعبیر امام هشتم این است که: «عَلَيْهِ جُيُوبُ النُّورِ»، در ذیل این تعبیر جملۀ «تَتَوَقَّدُ مِنْ شُعَاعِ ضِيَاءِ الْقُدُسِ» است. معارف اهل بیت عصمت و جواهر مکنونه در معرفت خدا، و معرفت وسائط فیض خدا بر ما مخفی مانده و نیل آن جواهر مکنونه دشوار است و غیر از فنون فکری و علومی است که به تفکر و تعمّق تحصیل می‌شود. اجتهاد و تقوا، راهگشای معارف اهل بیت معرفت ولیّ اعظم و سرّ اکبر، بستگی دارد به اینکه علماء، - نه طبقۀ دون و پایین‌تر از ایشان، بلکه آنهایی که سالها در مسائل فکری کار کرده‌اند،- در تعبیراتی که در ادعیه و زیارات هست وارد شوند و با مایۀ علمی زیاد، آن کلمات را مو شکافی کنند؛ البته اگر توأم شود به قلبی متّقی، امید است که روزنه‌ای از معرفت باز شود.( ) • «جیوب» و «جلباب‌ها»، یکی و دو تا نیست. به قدر و اندازه‌ای است که از حوصلۀ ادراک بشر خارج است. این جمله را در دعای ندبه بسیار می‌خوانید ولی اگر در این جمله سال‌ها فکر کنید، هنوز کم است: «بِنَفْسِي أَنْتَ مِنْ عَقِيدِ عِزٍّ لايُسامى»( ). «عَقِيدِ عِزٍّ» چیست؟ و از آن «عَقِيدِ عِزٍّ» چه شاخه‌ای برخاسته است؟ و این شاخه چقدر ارتفاع پیدا کرده است و به کجا رسیده که «لايُسامى»؟! این صیغه به عنوان مجهول است، به حدی دامنۀ ارتفاع بلند است که اصلا هیچ فخری، هیچ منقبتی، هیچ شرفی، هیچ فضیلتی به آن حدّ ارتفاع، امکان وصول ندارد. مقام ولی عصر0، این چنین است. اشراق نور ربّ در این جوهر و در این گوهر، مزایایی اشتراکی و مزایایی اختصاصی هست. مهم این است که یک آیه در قرآن کافی است که برای شما مبدأ فکر بشود. شیخ مفید در ارشاد، · شیخ طوسی، · شیخ صدوق، · و عظیم الطائفه فضل بن شاذان نیشابوری،( ) علی بن ابراهیم قمی،( ) همه در ذیل این آیه( ) روایاتی که آورده‌اند کافی است. آیه این است: (وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ‏ بِنُورِ رَبِّها)( )، زمین به نور ربّش روشن شد. آن ربّ الارض که زمین به نورش اشراق می‌شود، کیست؟ الآن زمین در روز به اشراق شمس و در شب به اشراق قمر مستشرق و روشن است ولی روزی خواهد آمد که زمین به نور ربّ روشن می‌شود. امام% در این جا بیانش این است که در آن روز، طوری می‌شود که مردم از نور شمس و قمر مستغنی می‌شوند. این چه حقیقتی است؟! این چه سرّ مرموزی است که وقتی از مرحلۀ غیب به مرحلۀ شهود بیاید علاوه بر اینکه اشعۀ نفسانیّۀ او تمام جواهر معادن انسانیت را که: «النَّاسُ‏ مَعَادِنُ‏ كَمَعَادِنِ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ»( ) همه را از قوه به فعلیت می‌رساند. اشعۀ جسمانی او هم در آنجا کار شمس و قمر می‌کند. معرفتِ یک چنین ذات مقدّسی از توان ادراک ما خارج است. زرهی خاصّ از رسول خدا بر قامت امام زمان پیغمبر دو زِرِه داشته است. یکی از این دو زِرِه علامت امامت عامّه بوده که هر امامی نشانه‌اش آن است که زره پیغمبر را بپوشد و اگر بر اندام، راست آمد، او امام است. این بلاتردید است. نکتۀ مهم این است که یک زره دیگر هم داشته که آن زره اختصاصی بوده است. امام ششم فرمود: آن زره بر بدن پدرم اندازه نشد. من هم آن زره را پوشیدم بر بدن من هم اندازه نگردید. آن زره است که فقط بعد از آن بدن، بر بدن دیگری راست می‌آید که دوم ندارد. حتی آن زره بر بدن امیرالمؤمنین که أفضل الأولین و الآخرین بعد از خاتم النبیین است، اندازه نگردید. فقط آن زره بر بدن حجة بن الحسن راست می‌آید( ) چرا؟ سرّش این است که در تمام دائرۀ وجود، دو مدار است: یکی مدار نبوت عامه، یکی مدار ولایت عامه. در مدار نبوت و رسالت عامه یک نقطه خاتم است و او شخص شخیص نبیّ أعظم است( ) و در مدار ولایت کلیه و امامت مطلقه هم یک نقطه خاتم است و او حجة بن الحسن است.( ) • این است که به حساب برهانی، زرهی که مخصوص خاتمیّت بوده و برای خاتمِ دائره نبوّت است بر هیچ بدنی متعادل نمی‌شود و آن زره فقط اختصاص به خاتم امامت دارد. مهم این است که مسأله به خاتم منتهی شد. امام زمان جامع تمامی الطاف خاصّۀ الهیّه در عالم وجود این خصوصیت بود که در زیارت امیر مؤمنان خوانده می‌شود: «السَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ... الْخَاتِمِ‏ لِمَا سَبَقَ‏ وَ الْفَاتِحِ لِمَا اسْتُقْبِلَ»،( ) • در او این جهت است: خاتِم است نسبت به ما سبق، فاتِح است نسبت به ما استقبل. آنچه در ماسبق بود، به این خاتم منتهی شد و این دستگاه، بدین‌جا که رسید، بسته شد: «الْمُنْتَهَى إِلَيْهِ مَوَارِيثُ الْأَنْبِيَاءِ وَ لَدَيْهِ‏ مَوْجُودٌ آثَارُ الْأَصْفِيَاءِ»( ) تمام الطاف خاصه در عالَم وجود منتشر شد، سهمی به حضرت نوح رسید، سهمی به حضرت ابراهیم، و حضرت موسی، و حضرت عیسی رسید، و همۀ اینها باید در یک نقطه جمع بشود و جمیع الطاف خاصۀ الهیه، در او جمع گردیده و بعد از او چنین جامعیتی در غیر آن نقطه، قابل تصور نیست. این است مقام امام زمان و ولیّ عصر. این است آن کسی که عقل در معرفت او باز می‌ماند. اجازه خاصّ ربوبی برای معرفت امام زمان «اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي نَفْسَكَ» اگر مسأله ساده بود اینگونه بیان نمی‌شد؛ بار الها خودت، خودت را به من بشناسان. اگر نشناسانی «لَمْ أَعْرِفْ نَبِيَّكَ‏».( ) · خودت نبیّت را به من بشناسان که اگر نشناسانی، نمی‌شناسم حجتت را، تو حجتت را به من بشناسان. باید از او درخواست کرد. این جا به قدری جناب رفیع است و به قدری مقام بلند است که فقط منحصر است به اجازۀ خاص ربوبی. کاری که می‌کنید فقط این است که بهانه‌ای به دست بیاورید و آن بهانه این است که از صبح تا شب، افتتاح روز باید به اسم او باشد و اختتام شب هم باید به اسم او باشد. و هر مجلسی که می‌نشینید ذکر او؛ به هر محفلی یاد او؛ شاید او هم بر گردد، نگاهی کند که اگر نگاهی کند، یک نگاه او، و یک نظر او، عالَمی را منقلب می‌کند. امام زمان دین مأثور و کتاب مسطور و رَقّ منشور تو که هستی!؟ تو چه هستی!؟ چه در تو هست، ای دین مأثور؟ چه در تو پنهان است، ای کتاب مسطور؟، «السَّلَامُ‏ عَلَى‏ الدِّينِ‏ الْمَأْثُورِ وَ الْكِتَابِ الْمَسْطُورِ» ( )، تو هم دین مأثوری؛ تو هم کتاب مسطوری! تو هم رقّ منشوری؛ • تو هم نور بر شجر طوری؛ تو هم نور علی نوری؛( ) تو همان حامل سرِّ مستوری؛ آن سرّ مستور که از همه مستسرّ است، او در دل توست. این کیست؟! گستره و سعۀ عرضی و طولی حجیّت و حکومت امام زمان ادعیه را بخوانید، دائرۀ حکومت او چقدر است؟ در دعا و زیارتش این‌چنین آمده است: «تویی حجّت بر أرض وَ مَن فی الأرض، تویی حجت بر مَن فی السماء»، سعۀ عرضیۀ حکومت او ملک و ملکوت، و أرض و سماء است. سعۀ طولی حکومت او چنین است: «أَشْهَدُ أَنَّكَ الْحُجَّةُ عَلَى‏ مَنْ‏ مَضَى‏ وَ مَنْ بَقِيَ»( ) بر تمام گذشته تو حجتی. بر تمام آینده‌ها تو حجتی. وقت نیست که بگویم چطور بر نوح حجّت است، وقت آن نیست که بگویم چطور بر ابراهیم  حجّت است. حجت است بر مَن مَضی، حجّت است بر مَن بَقِی. این سعۀ عرضی و سعۀ طولی حجیّت است. امام زمان وجه الله بر اولیای الهی در توجه به خدا «وجه اللّٰه» اما چه وجهی؟ در آن دقت کنید. تو وجه اللهی! اما وجه اللهی که تمامی اولیاء خدا به واسطۀ آن وجه به خدا توجه می‌کنند. ( ) · این کلمه بُهت آور است. او وجه اللهی است که اگر همۀ اولیاء بخواهند به خدا توجه کنند، باید به وسیلۀ او باشد. اولیاء کیانند؟ قرآن و حدیث باید به هم ضمیمه شود. (أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَا هُمْ يَحْزَنُونَ *الَّذِينَ آمَنُوا وَ كَانُوا يَتَّقُونَ * لَهُمُ الْبُشْرَى فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَ فِي الْآخِرَةِ لَا تَبْدِيلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ)( ) اولیاء خدا وقتی به این مرتبه رسیدند، تازه لیاقت پیدا می‌کنند که به توسط او به خدا توجه کنند. روحی و ارواح العالمین لک الفداء. ای گوهر مرموزی که نه تو را شناختیم، نه حق تو را اداء کردیم. به یاد هر کسی بودیم جز به یاد تو. به فکر هر کسی بودیم جز به فکر تو. اگر امروز به ما نگاهی کنی، شاید به آن نظر، همان لطفی که به یک مرد حمّامی کردی، به ما برسد و از آن نگاه، اکسیری بر قلب ما هم پیدا بشود. تشرّف ابو راجح حمامی خدمت ولی عصر اینجا درگاهی است که به یک حمّامی در حلّه نظر می‌نماید. این مرد حمّامی، توانایی این را نداشت که در مقابل پهلوی شکسته زهرا& · صبر کند. حال این مرد چنین بود. اگر این حالت پیدا بشود شاید نظری شود. این مرد حمّامی به اینجا رسیده بود که هر وقت از آن پیکری که وقتی زیر خاک رفت پوست و استخوانی بود · یاد می‌کرد، قدرت تحمل نداشت. زبانش را نمی‌توانست در مثالب قاتلین حضرت زهرا& نگه دارد. خبر به حاکم حلّه رسید. دستور داد حمامی را آوردند و آن قدر او را زدند که مردم گفتند بیش از این نیازی به زدن نیست. همۀ دندان‌هایش را کشیدند. زبان را بیرون آوردند. بینی را سوراخ کردند و رشته داخل کردند و او را در شهر گرداندند. بعد آوردند میان خانه‌اش انداختند و رفتند. صبح آمدند و نگاه کردند دیدند، ایستاده نماز می‌خواند. نظر کردند دیدند این، او نیست. چه شده؟ دندان‌ها روئیده و مرضها رفته و بدن سالم شده است! قیافه‌ای که زشت بود، مَبدَّل به شمائلی زیبا شده است. پیرمردی، جوان بیست ساله شده است. چه شده است؟ این چه کیمیائی است؟ قلب و انقلابی که در اثر اکسیر پیش می‌آید، محدود است. چه اکسیری اینجا آمده است که قلب و انقلاب نامحدود است؟! روئیدن دندانهای ریخته شده؛ صحت مریض؛ سالم شدن معیوب؛ جوان شدن پیر؛ کسی که محاسن صورتش ناقص بوده، محاسنی زیبا درآورده است! غوغائی است. این چه داستانی است؟! گفتند: چه شده است؟! گفت: تا مرا در خانه انداختند، مرگ را جلوی چشمم دیدم. زبان تاب گفتن نداشت؛ فقط به دل گفتم: یا صاحب الزمان! دیدم کنارم نشسته است. اگر در راه او قدم بر داری و کیمیای وجودِ او به تو بخورد، مُلک و ملکوتت را عوض می‌کند. مهم این است: به من نگاهی کرد؛ فقط دستش را روی بدنم گذاشت و به من فرمود: برخیز و برو، برای زن و بچه ات تحصیلِ معاش کن.(1) • دیگر لازم نیست دست به همۀ بدن بکشد. به بدن او دست گذاشت و فرمود: برو. این است آن دستی که «ید اللّٰه» • است. صلی اللّٰه علیك، صلی اللّٰه علیك، صلی اللّٰه علیك عدد ما في علم اللّٰه، صلاة دائمة بدوام ملك اللّٰه تعالی. پی نوشت: مجلس چهارم: امام زمان منتهای حکمت و نور مضاف به غیب الغیوب مطلق خداوند 5/10/75 امام زمان منتهای حکمت و نور مضاف به غیب الغیوب مطلق خداوند استعداد نفوس برای پرورش بذر معارف دینی در ماه رمضان مبلغین در ماه رمضان باید بدانند که به چه دعوت نمایند و این مطلب خیلی مهم است. ماه رمضان بهاری است که در این بهار، دل‌های مرده زنده شده و برای پرورش بذر معارف دینی و احکام شرعی مستعدّ می‌شوند. (شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي اُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآن)( ). تفسیر حکمت به معرفت امام ماه مبارک رمضان ماهی است که منزل قرآن است. نفوس در این ماه، استعداد خاصی دارند. به سوی چه امری و به چه وسیله‌ای باید این نفوس دعوت شوند؟ قرآن و نصّ معتبر بر این مطلب قائم است: (ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ)( ) باید دعوت به سوی سبیل الرب و به حکمت باشد. حکمت چیست؟ مرجع و ملاک در تفسیر حکمتی که در کلام خداست، بیان کسی است که مترجم وحی خداست( ) و در اینجا نکته مهمی است (ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ). در این آیه دقت کنید. آیۀ دیگر این است: (يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا).( ) آن ذاتی که در کمال و جمال و جلال لایتناهی است، او می‌فرماید: (يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ)، حکمت به هر کس داده نمی‌شود، بلکه خدای تعالی حکمت را به هر کسی که بخواهد عطا کند، باز کلمه تکرار می‌شود: (وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا) کسی که هر کثیری نزد او قلیل است، می‌فرماید: (وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا). باید معیّن شود که این حکمت چیست؟ این روایت که از نظر سند صحیح است، مبیّن حقیقت این حکمت است: سند روایت: علی بن ابراهیم از محمد بن عیسی از یونس از ایوب ابن الحرّ از ابی بصیر عَن أَبِي عَبْدِ اللَّهِ فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ‏: (وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً) فَقَالَ: طَاعَةُ اللَّهِ‏ وَ مَعْرِفَةُ الْإِمَامِ‏.»( ) مجلس، مجلس خطابه و سخنرانی نیست. همۀ شما از علمای برجستۀ قم هستید. در چنین جائی مهم این است که به فقه آیه و روایت و سند دقت کنید. از نظر علمی و فنّی از کتاب و سنت چه استفاده می‌شود؟ حکمت آن است که: (هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ).( ) ختم بعثت انبیا به خاتم و ختم دعوت خاتم به حکمت دقت نظر و فقه قرآن و حدیث بستگی دارد به اینکه ملاحظه شود بعثت تمام انبیا؛ از آدم به خاتم منتهی می‌شود، از خاتم به تلاوت شروع، و به کلمۀ حکمت منتهی می‌گردد. این دقت باید رعایت شود، تا معنای این حدیثِ صحیح، فهمیده شود. منتهای حکمت: معرفت امام آن حکمتی که منتهی الیهِ بعثت و نبوت است؛ آن حکمتی که خدا امر نموده است که دعوت به سوی راه خدا، با حکمت تحقق یابد، آن حکمتی که مؤتی به (مَنْ يَشَاءُ) است و آن حکمتی که به هرکس داده شود، خیر کثیر است، آن حکمت باز مبدئی دارد و منتهائی دارد؛ مبدأ آن حکمت، «طاعة اللّٰه» است و منتهای آن حکمت «معرفةُ الامام» است. باید فکر کنید و هرچه فکر کنید کم است. ختم اساس تکوین و تشریع و مواریث انبیا به امام عصر نتیجه این شد که تمام اساس تکوین و تشریع از یک نقطه شروع و به یک نقطه ختم می‌شود؛ مبدأ شروع، ذات قدوس حق متعال است و منتهای این خط، امام عصر حجة بن الحسن است. • خطی که اول آن خط خداست، آخر آن خط کیست؟ «الْمُنْتَهَى إِلَيْهِ مَوَارِيثُ الْأَنْبِيَاءِ»( ) و این خطابه نیست بلکه عین برهان است. منتها مصیبت این است که سطح علم و فکر به کلی تنزل کرده، بلکه به حدّ سقوط رسیده و درک خواص به حدی ضعیف شده است که هنوز به این نکته نرسیده‌اند که عالم خلاصه می‌شود در دو کلمه. عالم و ماوراء عالم، در دو کلمه خلاصه می‌شود: «مَن مِنهُ الوُجود»( ) و «مَن بِه الوُجود».( ) این همان مطلبی است که در این حدیث است: آن حکمت شروع می‌شود از خدا، ختم می‌شود به ولیّ اعظم خدا. این همان است که بارها گفته‌ایم «مَن مِنهُ الوُجود» و «مَن بِه الوُجود» و شرح این کلمه از عهدۀ این مجلس بیرون است. ثمرۀ معرفت به امام، اجتماع با نقطۀ نهایی وجود، در خیمۀ او آنچه که امروز لازم است این است: روایتی از امام پنجم وارد شده است که باید بیان شود: «مَنْ‏ مَاتَ‏ عَارِفاً لِإِمَامِهِ‏ كَانَ كَمَنْ هُوَ مَعَ الْقَائِمِ فِي فُسْطَاطِهِ»( ) در این حدیث کسانی که اهل نظرند دقت کنند. کسی که بمیرد و عارف به امام خویش باشد چنین کسی به آنجایی می‌رسد که گویا با امام عصر در فسطاط و خیمۀ اوست. یعنی حدّ او، اجتماع با نقطهۀ نهائی وجود است، آن هم در خیمۀ اختصاصی آن حضرت. این ثمرۀ معرفت امام است. سه اصل در این معرفت: امامت، امام، امام زمان معرفت امام زمان محتاج به این سه اصل است: موضوعِ معرفت؛ امام زمان است. در این کلمه عنوان امامت است و معنونی عمومی و خصوصی است. معنون به جنبۀ عمومی، امام است؛ اما معنون، به جنبۀ خصوصی، امام زمان است. توضیح مطلب این است معرفت امام زمان وقتی حاصل می‌شود که در رتبۀ اول، عنوان شناخته شود که امامت چیست؟ چرا که موضوع، امام است. نقطه دوم؛ باید روشن شود که امام کیست؟ از «ما الامامة؟» بعد باید رسید به این «مَن الامام» در این «مَن» باز دو حیث است یک حیث عمومی که «مَن الامام» است، و یک حیث خصوصی که «مَن الامام الزمان»است. این سه جهت باید جمع شود. مقام عبودیت حضرت ابراهیم، به اتّخاذ الهی امّا «امامت» چیست؟ «امامت» به قدری بلند است که روشن نمی‌شود علوّ این کلمة اللّٰه العلیا، مگر این آیه فهمیده شود: (وَ إِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا)( ) کلمات ائمۀ دین به قدری اُفقشان عالی است که اگر عمیق‌ترین فکر در هر کلمه‌اش غور کند، تازه به نَمی از یَمی می‌رسد! در ذیل این آیه تفاسیری از ائمۀ دین است؛ یک بیان این است که ابراهیم از چهار مرحله گذشت اما چه جور گذشتنی! گذشتن چنین است: «اتَّخَذَ إِبْرَاهِيمَ‏ عَبْداً»( ) این مرحلۀ اولی بود. تازه مرحلۀ اولی این است که «اِتَّخَذَ اللّه»، اتخاذ خدائی؛ که هر یک از این ها محتاج به بسط مفصلی است. در این مرحله رسید به عبودیت؛ آن هم چه عبودیتی! عبودیتی که به حدّ اتخاذ حق مطلق برسد. تازه به این حدّ هنوز لایق نبود. مقام نبوّت و رسالت حضرت ابراهیم پس از عبودیت بعد نوبت رسید به اتخاذ دومی. در کلمات ائمۀ دین در نحوۀ تعبیر، مادةً و هیئتاً باید تعمّق شود. کلمۀ «اتّخاذ» تکرار می‌شود. اتخاذ دومی اتخاذ به «نبوت» است. «نبوت» مقول به تشکیک است. عبودیت هم مقول به تشکیک است. همۀ این حقایق، حقایق مشککه‌اند. عبودیت مناسب با مقام ابراهیمی، نبوت مناسب با مقام ابراهیمی. نوبت رسید به اتخاذ سوم که اتخاذ «رسالت» است آن هم رسالت مناسب با مقام ابراهیمی. مقام خُلّت، بالاتر از رسالت اتخاذ چهارم، «خُلّت» است. در اتخاذ چهارم یک کلمه‌ای است. در این کلمه غور کنید. چه شد که خلیل شد؟ به این خلیل شد که: «لَمْ يَسْأَلْ أَحَداً قَطّ غَيْرَ اللَّهِ»( ) • فکر کنید این چه عُلوّی است! این دومین مرد در سلسلۀ نبوت به کجا رسیده که در دوران حیات «لَمْ يَسْأَلْ أَحَداً قَطّ غَيْرَ اللَّهِ» به اینجا رسید. این مربوط است به جنبه «یَلی الحُقّی». بعد ضمیمه می‌شود به این جنبه، «یَلی الخَلقی»، جهت دوم این است. احدی هم از او سوال نکرد که جواب رد بشنود. او در جواب سائل هیچ گاه کلمۀ «لا» نفرمود. برتری امامت، از مقام خُلّت و نقطۀ انتهای جنبۀ یلی الحقی و یلی الخلقی این تعبیر امام معنایش این است که این بشر هنگامی که با جنبۀ یلی الحقی و یلی الخلقی به منتها نقطۀ قابل تصور رسید، آن وقت خدا فرمود: (إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا)( ) این امامت است. منصب را تنزّل ندهید. به نوامیس الهیه خیانت نکنید. به اسرار ربوبی دست درازی نکنید. مقام امامت را به عامه مردم معرفی کنید. ماه رمضان ماه تعریف امامت و ماه تعریف امام است. این امامت است. نهادن تاج وقار بر امام، توسط ذات قدّوس حقّ اما امام کیست؟ کسی که این حُلّه به قامت او پوشیده است. فقط متن روایت را بدون شرح می‌خوانم. این روایت صحیح است، در مرتبۀ اعلای از صحت. چهل خصوصیت عمده در امام جمع است که هر یک به بحث مفصّل محتاج است. یک کلمه‌اش این است: «أَلْبَسَهُ‏ اللَّهُ‏ تَاجَ‏ الْوَقَارِ وَ غَشَّاهُ‏ مِنْ‏ نُورِ الْجَبَّارِ»( ) • تاج وقار را، چه کسی بر سر او می‌گذارد؟ تاج گذار خداست. خدای تعالی بدون وساطت، هیچ دستی نه از بشر و نه از مَلَک حتی دست خاتم، این تاج را بر سر او می‌گذارد. آن کسی‌که این تاج را می‌گذارد، فقط ذات قدّوس حق تعالی است. معنای این کلمه این است که حتّی شخص اول عالَم پیغمبر خاتم، امام را به این منصب انتخاب ننموده تا چه رسد به مردم و این همج.( ) • فقط مُنتَخِب، ذات قدوس حق است. غِشاء نور جبّار «أَلْبَسَهُ‏ اللَّهُ‏ تَاجَ‏ الْوَقَارِ وَ غَشَّاهُ‏ مِنْ‏ نُورِ الْجَبَّارِ»، این هیکل قدسی، مُغَشّی به چه نوری است؟ کسی این جمله را می‌فهمد که در قرآن سورۀ «نور» را بفهمد و باز در سورۀ «نور»، آیۀ «نور» را بفهمد. چرا می‌گویم سورۀ «نور» را بفهمد و چرا آیۀ «نور» را؟ چون دو آیه در این سوره است که باید فهمیده شود: (فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيهَا.اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَ الآصَالِ رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَ لَا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ)( ) · (اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ) ( ) · این دو آیه باید تفسیر گردد، تا معنای «غَشَّاهُ‏ مِنْ‏ نُورِ الْجَبَّارِ» فهمیده شود. خصوصیت امام زمان مهم این است که در نقطۀ سوم؛ یعنی امام زمان، خصوصیتی است و آن خصوصیت از دو جمله استفاده می‌شود. یک جمله در کلام پیغمبر خاتم است و یک جمله در کلام امام هشتم علی بن موسی الرضا است. «بِأَبِي وَ أُمِّي»‏ پدر و مادرم به فدای همنام جدّم و شبیه خودم و شبیه موسی بن عمران، بعد که این همه تعظیم می‌کند، می‌فرماید او کسی است که: «عَلَيْهِ‏ جُيُوبُ‏ النُّورِ، يَتَوَقَّدُ مِنْ شُعَاعِ ضِيَاء القُدسِ»( ) «تَتَوَقَّد» اشاره است به (يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ)( ) این در کلام امام است. آنچه که در کلام پیغمبر آمده این است که: «عَلَيْهِ جَلَابِيبُ النُّورِ»( ) و تعبیر امیرالمومنین از ولیّ عصر این است که: او «نُورِهِ» است که (يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ).( ) امیر مؤمنان فرمود این «نُورِهِ» فرزند من مهدی موعود است.( ) امام زمان نور مضاف به غیب الغیوبِ مطلق خداوند این رتبه به جائی رسیده که اصلاً تقریر و بیان، آن جا عاجز است. بالاترین کلمه، کلمۀ نور است. این کلمه، اعظم کلمات است. این است که خدا در قرآن بیانی که نسبت به خودش دارد این است که: (اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ). کلمۀ «نور» دارای این عظمت است. البته همۀ این کلمات به نحو اجمال است. این «نور» هنگامی که اضافه شود تارةً اضافه می‌شود به اسم ظاهر و تارةً به اسم غیر ظاهر؛ یعنی به ضمیر. حال اگر نور به «اللّٰه» اضافه شود یک حساب دارد. اگر نور اضافه شود به «هو» حساب دیگر دارد. چرا از امام زمان تعبیر می‌شود به «نوره»؟ سرّش این است که «هو» اشاره به غیب مطلق است و این ذات قدوس غیبی در اثر این غیبتِ دامنه داری که برای هیچ یک از انبیاء و اوصیاء چنین بلیه‌ای پیش نیامده است، جای او به آنجا رسیده که خدا او را به مقام غیب الغیوب مطلقِ خود اضافه کرده است. گذشته از این که «نور اللّٰه» ولیّ عصر است، همچنین اوست نور مضافِ به آن «غیب مطلقی» که در (قُلْ‏ هُوَ اللَّهُ‏ أَحَد)( ) است. آن نور مضاف به ضمیر «هو» در (يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ)( )، حجة بن الحسن العسکری است. این مقام امام زمان است. جان جهان و حقیقت تمام اسماء حسنی و کلمات عُلیا کسی که در آن مقام نشسته است، الآن کجاست؟ آن جا که ایستاده الآن کجاست؟ او هر کجا باشد، جان جهان آنجاست. حقیقت تمام اسماء حسنی و کلمات عُلیا همگی به نقطۀ وجود او محیط است؛ یعنی «عَلَيْهِ جُيُوبُ النُّورِ»، «عَلَيْهِ‏ جَلَابِيبُ‏ النُّورِ، تَتَوَقَّدُ بِشُعَاعِ ضِيَاءِ الْقُدْسِ». ای کسی‌که عصای آدم در دست توست! ای کسی‌که انگشتر سلیمان در انگشت توست! ای کسی که پیراهن ابراهیم که در آتش نمرود رفت، بر تن توست! ای کسی که آن جُبّۀ خون آلود اُحد، الآن کنار توست! ای کسی که پیراهنی که سیدالشهداء هنگام رفتن به میدان پوشید در دست توست! ای کسی که «الْمُنْتَهَى إِلَيْهِ مَوَارِيثُ الْأَنْبِيَاءِ وَ لَدَيْهِ‏ مَوْجُودٌ آثَارُ الْأَصْفِيَاءِ».( ) دیدار امام زمان، عین دیدار پیامبر و امیرمؤمنان ای کسی که تنها کسی هستی که وقتی تکیه به دیوار کعبه می‌دهی، می‌فرمایی: هر که می‌خواهد ببیند محمد و علی را، مرا ببیند! ( ) تو چنین کسی هستی! کاری کن اسم این جمع در دفتر تو ثبت شود و در این ماه همتی کنید هر کجا که رفتید این دو کلمه را مدّ نظر قرار بدهید: «طَاعَةُ اللَّهِ‏ وَ مَعْرِفَةُ الْإِمَامِ».( ) پی نوشت: مجلس پنجم: امام زمان منتهی النهایات در بعثت تمام انبیا 24/9/1376 امام زمان منتهی النهایات در بعثت تمام انبیا معرفت به طریق معرفت دو سؤال، مهم است: یک سؤال این که امام زمان کیست؟ سؤال دیگر این است که راه ارتباط به امام زمان چیست؟ در یک سؤال موضوع «مَن»( ) است و در یک سؤال موضوع «ما»( ) است طرح دو سؤال، سهل است ولی از عهدۀ جواب بر آمدن، در غایت اشکال است. اما امام زمان کیست؟ خودِ طریق معرفت باز محتاج به معرفت است و مشکل در علم، دقائقی است که در همۀ بزنگاه‌های مطالب هست. ما الآن می‌خواهیم در جواب این سؤال وارد شویم که: «امام زمان کیست؟» معرفت او باز محتاج است به معرفتِ طریقِ معرفت و مهم این است که از چه راه باید جواب این سؤال را جستجو کرد و هر معروفی طریقی دارد که آن طریق، متناسب با آن معروف است. شناخت امام از بیان امام، نه از مشرب نظری حکما و ذوقی عرفا «امام زمان کیست؟» طریق معرفتش ممکن نیست مگر از ناحیۀ واصلِ به مقام امامت. در اینجا تمام مباحث شُسته می‌شود و بحث طرز دیگری می‌شود؛ یعنی طریق معرفت او از کلمات عرفا پیدا نمی‌شود، طریق معرفت از کلمات حکما پیدا نمی‌شود. نکته‌اش این است که نه عرفا خبر دارند که آن مقام، چه مقامی است و نه حکما؛ پس چه کسی خبر دارد؟ صاحب خود منصب خبر دارد؛ یعنی باید امام را نه از بیان حکما و نه از طریق عرفا؛ نه از مَشرب نظری که طریق حکمت و فلسفه است؛ نه از مشرب ذوقی که طریق عرفان است، شناخت؛ بلکه طریق معرفت عبارت است از کلمات ائمۀ هدی. راه عوض شد. باید دید در کلمات خود صاحبان منصب چه بیانی آمده و ما امروز از این راه باید به امام زمان برسیم. جامع ترین بیان، بیان امام ابوالحسن علی بن موسی الرضا صلوات اللّه علیه است که در مقدمۀ کلام امام این نکته لازم است: موضوع، معرفی امام زمان است. در این عنوان، سه مطلب باید فهمیده شود. اگر هر یک مورد فهم و نیل نشود، نتیجه از نظر علمی عقیم است. اینجا مجلس خطابه نیست؛ بلکه مجلس برهان است و سخن در معرفت امام برای عوام نیست بلکه کلام در معرفت آن حضرت برای خواصّ است. اول باید شناخت که امامت چیست؟ چون موضوع سؤال و آنچه که ما در جستجوی آن هستیم، معرفت امام زمان است. قضیه، موضوعی دارد و محمولی. موضوع این قضیۀ علمی، امام زمان است. ارکان معرفت امام معرفت به عنوانِ: «امام زمان» سه رکن دارد: یکی «امامت» که مادۀ کلمۀ «امام» است. بعد نوبت به رکن دوم می‌رسد و آن کلمه، «امام» است. پس اول باید امامت را شناخت، سپس امام را شناخت و بعد رکن سوم است که باید اضافۀ خاصه را شناخت که می‌شود امام زمان. این راه معرفت است. البته این بحث نه بحثی است که بتوانیم در یک مجلس و ده مجلس و صد مجلس تمام کنیم. در این بحث‌ها که ما به مناسبت‌هایی عنوان می‌کنیم غرض ما فقط فتح باب است. ما می‌خواهیم این عالمانی که چنین زحمت علمی را تحمّل نموده و در عمیق‌ترین علوم اسلامی که فقه و اصول است، متفکر و متعمّق می‌شوند، باب فکر برایشان در اصول اعتقادات فتح بشود و الّا در این وقت کم، تعرّض به چنین بحث عمیقی در غایت اشکال است. پس اول باید امامت را شناخت، بعد امام را، بعد خصوصیتی که در امام زمان است؛ آن وقت ارکان معرفت تمام است. شناخت حقیقت مقام امامت اما مبدأ امامت چیست؟ آن مبدأ در کلام امام، جهاتی از بحث دارد. تقریباً بیست و هشت بحث در خود امامت است که ما از این بیست و هشت بحث، فقط به یک کلمه‌اش اشاره می‌کنیم و آن این است که امامت در چه مرتبه‌ای است و مرتبۀ این کلمه در بین کلمات باید روشن شود. «إِنَّ الْإِمَامَةَ أَجَلُّ قَدْراً وَ أَعْظَمُ‏ شَأْناً وَ أَعْلَى مَكَاناً وَ أَمْنَعُ جَانِباً وَ أَبْعَدُ غَوْراً مِنْ أَنْ يَبْلُغَهَا النَّاسُ بِعُقُولِهِمْ أَوْ يَنَالُوهَا بِآرَائِهِمْ»( ) • آنچه مهم است روایت نیست بلکه درایت روایت است.( ) • بعد فکر کنید که در خود مرتبۀ امامت، پنج جمله استخدام شده است: جملۀ اول «اجل» است. متعلق اجلیّت، «قدر» است. جملۀ دوم «اعظم» است. متعلق عظمت، «شأن» است. جملۀ سوم، «اعلی» است. متعلق اعلی، «مکان» است. جملۀ چهارم «امنع» و متعلق مَناعت، «جانب» است. جملۀ پنجم «ابعد» و متعلق این بُعد، «غور» است. «انما یعرف الامام بالعلم»( ) • مصیبت این است که وقت‌ها در فهم کلمات شیخ الرئیس و غیر او صرف شده است ولی در فهم کلام کسی که کلمات میلیاردها شیخ الرئیس به یک اشاره، به باد می‌رود، صرف نشده است. او امام هشتم علی بن موسی است. در هر کلمۀ امام غوغائی از علم است. مواد این کلمات و هیئات باید رسیدگی شود و متعلِّق و متعلَّق درک شود؛ آن وقت فهمیده شود که امام می‌خواهد چه بگوید و حقیقت امامت چیست؟ و باید روشن بشود این کلمه‌ای که همین طور بازیچه شده و بعد از این هم بیشتر بازیچه می‌شود، در چه مرتبه‌ای از علوّ و مکانت است. عجز و خاموشی شعاع عقول بشر در معرفت امام فقط به کلمۀ «أَبْعَدُ غَوْراً» توجه کنید. بعیدترین غور این‌جاست. از نظر اصطلاح نجومی در کهکشان‌ها، چاله‌های سیاهی است. آن چاله‌ها طوری است که هر شعاعی که به آنجا می‌رسد، خاموش می‌شود. غور آن چاله‌ها، اقیانوس بی پایانی است که نه تنها منتهایش برای بشر کشف نشده بلکه تمام رصدها در ابتدایش وامانده‌اند. امام می‌خواهد بفرماید: امامت عبارت است از آن دستگاه عمیقی که غور در او و پایان او و منتهای او به اندازه‌ای بعید است که عقول بدان نمی‌رسد: «مِنْ أَنْ يَبْلُغَهَا النَّاسُ بِعُقُولِهِمْ». در این کلمه دقت کنید: موضوع، «ناس» است. «ناس» طبیعت بشر است (قُل أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ‏ * مَلِكِ‏ النَّاس‏)( ) در عقول ناس، تمام ارباب عقول، مِن البدو الی الختم جمع هستند. عقول تمام ناس که یکی از آن ناس بشود افلاطون، ارسطو، شیخ انصاری، ابن سینا و غیره، تمام عقول ناس به اینجا که می‌رسد اشعۀ این عقول در امامت، خاموش است. «أَوْ يَنَالُوهَا بِآرَائِهِمْ» این هم کلمۀ دوم «أَوْ يُقِيمُوا إِمَاماً بِاخْتِيَارِهِمْ» که این حدّ امامت است. حالا دلیل بر این مدعی چیست؟ استدلال امام، عجیب است: «إِنَّ الْإِمَامَةَ»، «إنّ» تعلیل است. حضرت پنج عنوان فرموده‌اند بعد معلَّل می‌کنند به این علت. در این علت فقط به طور اشاره طرح می‌شود «إِنَّ الْإِمَامَةَ خَصَّ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهَا إِبْرَاهِيمَ الْخَلِيلَ بَعْدَ النُّبُوَّةِ وَ الْخُلَّةِ مَرْتَبَةً ثَالِثَةً»( ) چرا ما می‌گوییم امامت این است؟ دلیلش این است که این مقامی است که «خصَّ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ»، باز در کلمۀ «خصَّ» نکته‌ای است. فاعلِ «خصَّ» چه کسی است و «مخصوص» کیست؟ مقامات ابراهیمی برای شرافت یافتن به مقام امامت اما «خاصّ» و خصوصیت دهنده، ذات مقدس، مستجمع جمیع صفات کمال است که با کلمۀ «اللّٰه» از او تعبیر می‌شود و در همۀ اینها نکته‌هاست و «مخصوص»، ابراهیم است. باید حضرت ابراهیم را شناخت. ظرف اختصاص چیست؟ اختصاص، چه وقتی بوده است و باز نکتۀ مهم این است: «بَعْدَ النُّبُوَّةِ». دقت باید شود «النبوة»، نبوت ابراهیمی است؛ بعد از ارائۀ (مَلَكُوتَ‏ السَّماواتِ‏ وَ الْأَرْض) ( ) ‏است. الفبای مقام این است: (وَ كَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ‏ السَّماواتِ‏ وَ الْأَرْضِ)‏( ) وقتی باطن وجود را برای ابراهیم منکشف کردند • بعد از انکشاف باطن وجود، لایق مرتبۀ اول شد؛ یعنی حضرت ابراهیم از مُلک و از ملکوت گذشت، بعد که از مُلک و ملکوت گذشت به پلۀ اول رسید. بعد که پلۀ اول طی شد نوبت به پلۀ دوم رسید. در اینجا ابراهیم از چه ها گذشت تا شد: (وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا).( ) بعد از مرتبۀ سوم چه ها شد تا رسید به اینجا که: (قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا)( ) • پس «إنّ الْإِمَامَةَ أَجَلُّ قَدْراً وَ أَعْظَمُ‏ شَأْناً وَ أَعْلَى مَكَاناً وَ أَمْنَعُ جَانِباً وَ أَبْعَدُ غَوْراً»( ) آنچه فرمود مثل روز روشن کرد؛ هم معلول را گفت و هم علت را. البته هر کسی به قدر استعداد از روایت استفاده می‌کند. «مَرْتَبَةً ثَالِثَةً وَ فَضِيلَةً شَرَّفَهُ بِهَا» نکته این است: نبوّت را دارد آن هم نبوّت ابراهیمی. نفرمودند: «شَرَّفَهُ بِهَا». از زمان حضرت آدم تا حضرت عیسی مقامی منحصر به فرد دارد و آن «خُلّت» است. ولکن نفرمود: «شَرَّفَهُ بِهَا». امّا به مرتبۀ سوم که رسید: «شَرَّفَهُ بِهَا». خلاصۀ سخن این است که ابراهیم ملکوت سماوات و ارض را دید، لباس نبوت را پوشید و منصب رسالت را طی کرد و به منصب خلّت رسید. بعد لیاقت پیدا کرد که به چه چیز مشرف شود؟ به ساحت امامت. امامت این است. این کلمه را بفهمید در کجا به کار می‌برید؛ چه می‌گویید؟ چه می‌کنید؟ وقتی فهم باشد، بشر مقیّد می‌شود و هر چه فهم بالاتر رود، قهراً قید زبان و قید تأملات انسانی بیشتر است و هر چه فهم کمتر شود، آزادی در گفتار و رفتار بیشتر می‌شود و رسوائی پیش اهل علم و منطق برای چنین آدمی پیش می‌آید. سعی کنید اهل علم و دانش شده و در دین، صاحب فکر و تعمق شوید. این امامت است. حقیقت مقام امام امّا مرتبه دوم، «امام کیست؟». مبدأ (امامت) این بود. بعد نوبت به مشتق (امام) رسید. مشتق کیست؟ بحث در او بسیار است. آنچه الآن دربارۀ شأن امام گفته می‌شود، این چند جمله است: «الْإِمَامُ وَاحِدُ دَهْرِهِ‏ لَا يُدَانِيهِ أَحَدٌ وَ لَا يُعَادِلُهُ عَالِمٌ وَ لَا يُوجَدُ مِنْهُ بَدَلٌ وَ لَا لَهُ مِثْلٌ وَ لَا نَظِيرٌ مَخْصُوصٌ بِالْفَضْلِ كُلّهِ مِنْ غَيْرِ طَلَبٍ مِنْهُ لَهُ وَ لَا اكْتِسَابٍ بَلِ اخْتِصَاصٌ مِنَ الْمُفَضِّلِ الْوَهَّابِ»( ) یک همچون کسی است که به عنوان: «عَالِمُ‏ آلِ‏ مُحَمَّدٍ»( ) معنون می‌شود، عالم آل محمد کسی است که می‌تواند این گونه سخن بگوید. امام کلّ الفضل (جمع شدن تمام فضائل به جمیع مراتبش در امام) در این جا هم یک کلمه را می‌گوییم. امام کیست؟ بعد از بیان رکن «امامت»، کلمه‌ای که در معرفت امام گفته می‌شود، آن است: «مَخْصُوصٌ‏ بِالْفَضْلِ‏ كُلّه»‏. یعنی چه «مَخْصُوصٌ‏ بِالْفَضْلِ‏ كُلّه»؟ یعنی او «کلّ الفضل» است و «الفضل کلّه». خود فضل، انواعی دارد؛ «علم» یک فضل است، «عفّت» یک فضل است، «غیرت» یک فضل است. فضائل از جهت تنوع به این انواع، متنوع می‌شوند و هر یک از این فضائل به تمام مراتبش در امام جمع است؛ تمام مراتب علم، تمام درجات شجاعت، تمام منازل غیرت، تمام مراتب عفت، در اوست. مهم این است که «الفضل کلّه» فضل به تمام مراتبش باید در وجود امام جمع شود. مرتبۀ قُصوای علم، که فوق آن علم علمی نیست مگر علم خدا • همه در اوست. عبارت این است: «مَخْصُوصٌ‏ بِالْفَضْلِ‏ كُلّه» اگر عبارت این بود: «مَخْصُوصٌ‏ بِالْفَضْلِ» همین کافی بود، چراکه اطلاق، اطلاق شمولی است؛ ولی استاد الکل در این جا بعد از اطلاق، لفظ عموم را هم آورد: «مَخْصُوصٌ بِالْفَضْلِ‏ كُلّه» تا هم اعداد را بگیرد و هم مراتب را. آن وقت مهم این است که این مقام نه به طلب است و نه به اکتساب؛ بلکه «اخْتِصَاصٌ مِنَ الْمُفَضِّلِ الْوَهَّابِ»( ) آن امامت است. این امام است. امام زمان مُتِمّ نور خدا اما معرفت به امام زمان: امام زمان صد و هشتاد و دو مقام دارد که این عدد از مجموع روایات و ادعیه و زیارات استفاده می‌شود؛ چرا که علوم و معارف در همۀ اینها پراکنده است. صد و هشتاد و دو مقام، یک مقامش آن است که امام زمان «متمّ نور اللّٰه» است و اینجا دیگر کُمیت عقل، لنگ است. متّم نور خدا، حجة بن الحسن العسکری است.( ) • از جهت شخص امام زمان دو آیه در قرآن را بیان می‌کنیم. هر دو آیه در سورۀ «صف» است. آیۀ اول این آیه است: (يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ).( ) غلبه بر همۀ ادیان توسط حضرت مهدی آیۀ دوم چنین است: (هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ).( ) • ربط بین این دو آیه چیست؟ آن وقت که این دو آیه فهمیده شود، فهمیده می‌شود حجة بن الحسن چه کسی است؟ کمال دین به چیست؟ به امامت؛( ) چرا که به واسطۀ امامت، تفسیر و اجرای وحی به دین ضمیمه شد، پس دین به امامت کامل شد. اما امامت به چه کسی کامل می‌شود؟ مهم این است. این است مقامی که در هیچ پیغمبری و در هیچ امامی هم نیست، البته افضل عالَم، شخص خاتم است. و این مقام خاص امام زمان است. امام زمان، غایت الغایات و منتهی النّهایات در بعثت تمام انبیا تمام بعثت انبیا باید به خاتَم برسد و بعثت خاتم باید به: (الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ)( ) برسد. بعد این وضع پیدا شود که (يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ) ( ) در تفسیر (وَ اللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى)( ) امام می‌فرماید: این «لیل» آن قضایایی است که بعد از پیغمبر پیدا شد و عده‌ای خواستند نور خدا را خاموش کنند؛ آن نوری که مکمّل بعثت تمام انبیا بود. دنبال (وَ اللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى) دارد: (وَ النَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى)( ). خود امام فرمود: تأویل «نهار»، ولیّ آخرالزمان، حجة بن الحسن است.( ) این آیۀ (يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ) معنای (وَ اللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى) است، و آیۀ (وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ)( )معنای (وَ النَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى) است. آن وقت نتیجه این است: (هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلّهِ).( ) غایت الغایات، منتهی النهایاتِ بعثت تمام انبیا، ظهور بر دین و اتمام نور خداست: (لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلّهِ)( ). امام زمان جزء اخیر علت تامّۀ بعثت تمام انبیاء و وصایت تمام اوصیاء این سکه به نام هیچ پیغمبری و امامی نخورده است مگر به نام آن کس که امشب به دنیا قدم می‌گذارد. این است مقام امام زمان یعنی صاحب منصبِ امامت از جهت عنوان عام و صاحب مقام آن امام، از جهت مقام خاص. جزء اخیر علت تامۀ بعثت تمام انبیا و وصایت تمام اوصیاء امام زمان است. پی نوشت: مجلس ششم: امام زمان مظهر اسم ظاهر و باطن و جامع غیب و شهود 11/9/1377 امام زمان مظهر اسم ظاهر و باطن و جامع غیب و شهود معرفت امام زمان به نورانیّت مناسبت مولود مسعود سببِ متصل بین الارض و السماوات( ) • است و ما بالنسبه به او قاصر و مقصریم، و علماً و عملاً ظالمیم. معرفت امام زمان دو معرفت است: یک معرفت برای عامۀ مردم است و آن معرفت به امامت با افتراض طاعت است؛( ) ولی این معرفت، معرفت عمومی است، نه خصوصی. معرفت خصوصی، معرفت اوست به نورانیت.( ) این معرفت باید در ادعیه و زیارات تفحّص بشود. دعاها و زیاراتی که از ائمه صادر شده، گنجینۀ معارف الهیه است؛ منتها فهم و دقت در آنها محتاج به احاطه‌ای بر همۀ کلمات ائمه و اُنس با مکتب وحی و لسان کسانی است که از وحی، تکلم می‌کنند، نه از فکر بشری، و فرق بین این دو بسیار دقیق است. امتیاز معارف گرفته شده از وحی، با معارف گرفته شده از فکر بشری گفتۀ ناشی از فکر با گفتۀ ناشی از وحی از جهت جوهری، و از جهت مبدأ، و از جهت منتهی فرق دارد. جهات افتراق، بسیار مهم است. گفته‌ای که از فکر ناشی می‌شود، مثل چراغی است که با نفت روشن می‌شود. چراغ نفتی که فقط از فتیله نور بدهد. این نور از یک طرف در کمال ضعف است. گذشته از این، توأم با دوده است. آنچه از فکر بشر است، روشنائی است که با دوده مخلوط است و تجزیه ندارد؛ ولی آن گفته‌ای که از وحی ناشی می‌شود، امتیازش این است که متصل به نور سماوات و ارض است. این اقیانوس بی پایان نور، گفته‌های ائمۀ دین است. کلمۀ اقیانوس هم غلط است. منتها همۀ این تعابیر از باب ضرورت است. جهت دوم این است که در آن نور، دودۀ خطا و دودۀ هوا وجود ندارد. (يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلَى نُورٍ)( ) این جمله امتیاز وحی با فکر را تبیین نموده و بیانی است بر امتیاز معارف متخذۀ از وحی خدا با معارف متخذۀ از فکر بشری. فکر بشری به تماس با نار روشن می‌شود. دوده دارد و ضعیف است ولی معارف متخذ از وحی به (اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ) ( ) متصل است (يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلَى نُورٍ) ولی آن نور با این نور در آخر هم جداست. این است که قرآن خواندن تا قرآن فهمیدن از زمین تا آسمان فاصله دارد. اخصّ الخواص و وصول به مطالب عالیه آن چه از فکر بشر مایه می‌گیرد، آزاد است؛ هر کسی یاد می‌گیرد. الآن رجالی در معارف بشری هستند حتی از مجوس. ممکن است شخصی زرتشتی، یکی از مهم‌ترین فلاسفه بشود و چنین شده است. نمونه‌اش «بهمنیار»( ) در مکتب شیخ الرئیس است. بعد چه انقلابی پیدا شده، روشن نیست، ولی آن هدایت وحی، مقیّد و محدود به عده‌ای از خاصّان است و به هر کسی داده نمی‌شود. آخر آیۀ «نور» را دقت کنید. بعد که خدا می‌فرماید: (يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلَى نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ) رمز شرط و تقییدِ هدایت به عده‌ای از خاصّان اینجا است؛( ) منتها وصول به این مطالب عالیه حتی برای خواص میسّر نیست الاّ اخص الخواص. شاهدش این است که شیخ الرئیس وقتی اواخر عمرش می‌شود و در راه استدلال و حکمت، سر او به سنگ می‌خورد، آن وقت می‌گوید: «جَلَّ‏ جِنابُ‏ الحَق‏ اَن‏ يَكُونَ‏ شَريعَةً لِكُلِ وارِدٍ»،( ) آن وقت می‌فهمد که آن حکمت الهی، محدود و مشروط است و مطلق و آزاد نیست (قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ كِتَابٌ مُبِينٌ * يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلَامِ).( ) • تا نشود (مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ)( ) راه به «سُبُل سلام» پیدا نمی‌کند و اما اینکه منتهای آن «سبل سلام» چیست؟ این بحث دیگری است. دعای عهد، خزینۀ معرفت ما امروز برای ابتدائی‌ترین معرفت امام عصر و محور وجود، مطلبی را از دعای عهد استفاده می‌کنیم و این دعائی است که همۀ شما بر آن مواظبت کنید و هر کجا رفتید، مردم را در منابر به این دعا توصیه کنید تا هر روز بعد از نماز صبح بخوانند. ولی شما اهل دقت هستید، مشکلات مباحث علمی برای شما طرح می‌شود، شما که دارای فکر قوی هستید، در وقت خواندن دعا، دقایق فکرتان را در لطائف دعا صرف کنید. این دعا، خزینۀ معرفت است و البته هر دعایی از ادعیه چنین است. دعای عهد، صادر از مصدر وحی مضامین، غنیّ از سند است، هر چند این دعا مرسلاً و مسندا( ) منقول به نقل سید بن طاووس و غیر ایشان است ولی برای اهلش روشن است که بحث سندی در جائی است که جهت دلالی نشان ندهد که این گفته صادر از مصدر وحی است و دعا این است: «اللَّهُمَ‏ رَبَ‏ النُّورِ الْعَظِيم‏». دعای عهد است و الآن که من می‌خوانم با دقّت گوش دهید که چه گفته شده: «اللَّهُمَّ رَبَّ النُّورِ الْعَظِيمِ وَ رَبَّ الْكُرْسِيِّ الرَّفِيعِ وَ رَبَّ الْبَحْرِ الْمَسْجُورِ وَ مُنْزِلَ التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِيلِ وَ الزَّبُورِ وَ رَبَّ الظِّلِّ وَ الْحَرُورِ وَ مُنْزِلَ‏ الْقُرْآنِ‏ الْعَظِيمِ‏ وَ رَبَّ الْمَلَائِكَةِ الْمُقَرَّبِينَ وَ الْأَنْبِيَاءِ وَ الْمُرْسَلِينَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِوَجْهِكَ الْكَرِيمِ وَ بِنُورِ وَجْهِكَ الْمُنِيرِ وَ مُلْكِكَ الْقَدِيمِ يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ أَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ الَّذِي أَشْرَقَتْ بِهِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرَضُونَ وَ بِاسْمِكَ الَّذِي يَصْلُحُ بِهِ الْأَوَّلُونَ وَ الآخِرُونَ يَا حَيُّ قَبْلَ كُلِّ حَيٍّ وَ يَا حَيُّ بَعْدَ كُلِّ حَيٍّ وَ يَا حَيُّ حِينَ لَا حَيَّ يَا مُحْيِيَ الْمَوْتَى وَ مُمِيتَ الْأَحْيَاءِ» ختم می‌شود، به این جمله: «يَا حَيُّ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ اللَّهُمَّ بَلِّغْ مَوْلَانَا الْإِمَامَ الْهَادِيَ الْمَهْدِي‏». اسماء الهی و ارکان اربعه در دعای عهد امام زمان هیچ فکر کرده‌اید که سلسله مطالب تا اینجا چیست؟! چهار اسم در بین اسماء خدا رکن است. یکی اسم مستجمع جمیع صفات کمال و یکی اسم حاکی از مقام ربوبیت بر فعل اللّٰه در سراسر نشئات وجود امکانی اعمّ از ربوبیّت تکوینی و تشریعی. [و دو اسم دیگر در آیة الکرسی آمده است.] اسم «الله» مستجمع جمیع صفات کمال آن اسمی که حاکی از ذات مستجمع جمیع صفات کمال است، اسم «اللّٰه» است( ) • و خصوصیت این اسم مهم است. اسرار دعا در این مطالب است. توحید پذیرفته نیست به هیچ اسمی از اسماء خدا الا به اسم مقدس «اللّٰه»؛ «لا اله الا اللّٰه» این یک اسم است. آیاتی در عظمت و اسرار نهفته در اسم «ربّ» اسم دوم، اسم «ربّ» است. برای عظمت اسم «ربّ» به این آیات رجوع کنید: (إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِأُولِي الْأَلْبَابِ * الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ.قِيَامًا وَ قُعُودًا وَ عَلَى جُنُوبِهِمْ وَ يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا)( ) تا آخر بخوانید تا می‌رسد به آنجا که: (فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ)( ) باز اسراری در اسم «ربّ» است. «الحی القیوم»، اسم اعظم ذات و خزائن اسرار الهی بعد از این دو اسم نوبت می‌رسد به اسم اعظم ذات؛ آن اسمی است که بطون آن اسم از خزائن اسرار خداست. شاهدش سه آیۀ قرآن «بسم اللّٰه الرحمن الرحیم» در یک سوره ابتدا می‌شود به حروف مقطعه، بعد این آیه می‌آید: (اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ)( ) بعد باز در آیة الکرسی این آیه آورده می‌شود که گنج عرش است( ) • و آیة الکرسی شروع می‌شود از (اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ) مطلب هم به آنجا خاتمه پیدا می‌کند که (وَ عَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ).( ) در این دعا هر چهار اسم را آوردند: اول شروع می‌شود به اسم ذاتِ مستجمع جمیع اسماء حُسنا «اللَّهُمَّ». بعد نوبت می‌رسد به اسم «ربّ»، «اللَّهُمَّ رَبَّ النُّورِ الْعَظِيمِ» الآن وقت ذکر سلسله استعمالات ربّ، نیست، و در آخر منتهی می‌شود به اینجا «يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ». ارکان اربعه در دعا جمع شده است. با چه چیزی شروع شده است؟ اول چیست؟ «اللَّهُمَّ رَبَّ النُّورِ الْعَظِيمِ» این کلمه را دقت کنید: اینکه ادعیه دریای حکمتند، به جهت این لطائف است. فاتحۀ سخن، نور عظیم است. این نور عظیم چیست؟ دعا برای کیست؟ اگر فهمیدیم برای کیست و آن کس کیست، آن وقت می‌فهمیم که سرّ ابتدا به «رَبَّ النُّورِ الْعَظِيمِ» چیست؟ چون وقت نیست، ما چاره نداریم که اشاره بکنیم و بگذریم. مگر خدا از ظلم ما بگذرد و بابی از حکمت و معرفت ولیّ وقتش و خلیفۀ عصر و زمان به روی ما باز کند. تمام این دعا به امام زمان منتهی می‌شود؛ ولی شروع می‌شود از «رَبَّ النُّورِ الْعَظِيمِ». کجا باید این نور عظیم را جستجو کرد؟ امام زمان «نور عظیم» و «نور الله الذي لایطفی» بعد می‌رویم در سرداب. وقتی که عشاق او می‌خواهند وارد حرمش بشوند بر درب سرداب که می‌ایستند، گفتۀ آنها این است: «السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا خَلِيفَةَ اللَّهِ وَ خَلِيفَةَ آبَائِهِ‏ الْمَهْدِيِّينَ‏، السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وَصِيَّ الْأَوْصِيَاءِ الْمَاضِينَ، السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا حَافِظَ أَسْرَارِ رَبِّ الْعَالَمِينَ»( ) ولی گمشدۀ ما آن نور عظیم است که در دعای عهد است. از اینجا شروع می‌شود؛ خود این ترتیب، اسراری دارد که چرا باید از خلیفة اللّٰه شروع بشود و همچنین می‌رسد تا به اینجا: «السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نَاظِرَ شَجَرَةِ طُوبَى وَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نُورَ اللَّهِ الَّذِي لَا يُطْفَى»( ) ‏اینجا روشن می‌شود چرا دعای عهد ابتدایش این است «اللَّهُمَّ رَبَّ النُّورِ الْعَظِيمِ» آن نور عظیم، نور اللهی است که: «لَا يُطْفَى»، «نُورَ اللَّهِ الَّذِي لَا يُطْفَى». باز باید کجا رفت؟ بیشتر باید کاوش کرد تا گمشده را پیدا کرد. سیر نهایی به سورۀ صف تمام می‌شود که خدا می‌فرماید: (يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ.كَرِهَ الْكَافِرُونَ * هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ).( ) سوق دادن به معرفت امام زمان بعد به تفسیر رجوع می‌شود؛ اما تفسیری که مفسرش امام جعفر بن محمد الصادق است؛ تفسیری که مفسّرش لسان اللّٰه الناطق( ) • است؛ او بیان می‌کند که این نور اللّٰه که (يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ) حجة بن الحسن العسکری است؛ او حقیقت نوری است که «لایُطفی». در کافی، در تفسیر نور الثقلین باید روایات راجع به دو آیه ملاحظه شود،( ) بعد روشن شود که صاحب زمان کیست؟ معرفت به نورانیت، این است. آنچه وظیفۀ فرد فرد شماست، این است که هم خودتان و هم دیگران را به این مقام سوق بدهید و شب و روز در جستجوی او باشید. شاید از آن نور شعاعی به مغز ما بتابد و یک تحولی در وجود ما پیدا شود. امام زمان مظهر اسم ظاهر و باطن و جمع بین غیب و شهود تو که هستی و چه وجودی هستی که ما هر چه بخواهیم بگوییم، فقط می‌توانیم اظهار کنیم که کمیت فکر، لنگ است و بیان الکن است! تعبیری که خدا از امام زمان می‌کند دو تعبیر است: یکی مضاف به اسم مُظهَر و یکی مضاف به اسم مضمر. در اضافه به اسم مُظهَر، بحثی عمیق است و در اضافه به اسم مضمر بحثی اعمق است. اضافه همیشه خاصیت ذاتی‌اش این است که مضاف از مضافٌ الیه، مکتسب است و اضافه است که نکره را معرفه می‌کند و به جهت اضافه است که هرچه درجۀ معروف بالاتر شد، حیث معرفت در مضاف اقوی می‌شود و غوغائی که در معرفت امام زمان است، اینجاست که خدا اول این نور عظیم را به اسم «اللّه» اضافه می‌کند: (يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ) این اضافۀ اول است. ولی مرحلۀ آخر، طرفِ اضافه می‌شود اسم «هو» و لو اینکه ضمیر «هو» به «اللّٰه» بر می‌گردد ولی اضافه به اسم مضمَر می‌شود. قهراً در آیه هم اضافه به اسمِ «اللّٰه» است و هم اضافه به اسم «هو» است. در اضافه به اسم «هو»، سرّی است و در اضافه به اسم «اللّٰه»، سرّی است. اضافۀ این «نُورَ اللَّهِ الَّذِي لَا يُطْفَى» به کلمۀ «اللّٰه» اشاره است به اینکه امام زمان، مَظهر اسم «الظاهر» است و اضافه به ضمیر که در آخر آیه است (وَ اللهُ مُتِّمُ نُورِه) اشاره به این است که مَظهَر اسمِ «باطن» است. آن وقت در امام زمان، ظهور و بطون هر دو جمع است؛ غیب و شهود هر دو جمع است. این دوران غیبت، دورانی است که نور حضرت در غیب و بطون است و دوران «نُورِه»( ) است. آن دورانی که تکیه به خانۀ کعبه بدهد، آنجا «نور اللّهی» حضرت ظاهر و پیدا می‌شود. این است امام زمان. یاد ولیّ عصر در هر مجلس و در هرمحفل مائیم که به او ظلم کردیم. نه او را شناختیم؛ نه رعایت ادب او را کردیم و اگر هر روز صبح با این حضور و با این دقت دعا را بخوانید و در اطراف معارف دعا تأمل کنید و از وقتی که به میدان کار قدم می‌گذارید تا آخر در این حال باشید که به قدری که به فکر خودتان هستید، به فکر او باشید، همین اندازه بس است. اگر چنین بشود خواهید دید چه خواهد شد. ولی هنوز به اینجا نرسیده است. اگر چنین است ما چه انتظار داریم؟! سنت خدا عوض شدنی نیست (وَ يُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ وَ يَفْعَلُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ)( ) اول باید از ظلم به امام زمان پاکیزه شد. قدم اول این است که در هر مجلسی، در هر محفلی، در هر درسی، در هر بحثی به یاد او باشید. ماه رمضان در پیش است. فقط به فکر خدا و امام زمان باشید، حواشی را رها کنید و به متن بپردازید. بدبختی‌ها، بیچارگی‌های فردی و اجتماعی بر سر این است که به اندازه‌ای که من و تو به فکر نام و نشان خودمان هستیم، نه به فکر نام خدائیم و نه به فکر نشان خدا. ولیّ عصر نشان خدا و ربط بین خالق و مخلوق امروز نشان خدا، ولی عصر است؛ سبب متصل بین سماء و ارض، اوست؛( ) او ربط بین خالق و مخلوق است. چنین کسی نباید این چنین محجوب و مهجور باشد. مجالس شما، منابر شما باید ابتدایش خدا و اختتامش امام زمان باشد، شاید دریچۀ لطفی به روی من و شما باز شود. اللهم صَلِّ علی ولیّك صاحب الزمان عدَدَ ما في علمِك صلاةً دائمةً بدوامِ مُلکِك و سلطانِك اللهم بحق فاطمه و ابیها و بعلها و بنیها و السِرّ المستودع فیها اجعلنا من شیعته و انصاره و لاتفرّق بیننا و بینه ابداً فِی الدُنیا و الآخِرة و الحمد لله رب العالمین. پی نوشت: مجلس هفتم: خاتم پیامبران در انتظار امام زمان 2/9/1378 خاتم پیامبران در انتظار امام زمان امام زمان مؤتمن سرّ مستسرّ خدا امری اهمّ در پیش است و آن مولود ولیّ امر، و مؤتمن بر سرّ مستسرّ خداست،( ) • لذا به قدر میسور، توسلی باید بشود. بعضی از کلمات گفته می‌شود، ولی فهمیدن آن، بسیار مشکل است. «بِنَفْسِي أَنْتَ مِنْ عَقِيدِ عِزٍّ لَا يُسَامَى»( ). این جمله یعنی چه؟ «تو از عقید( ) عزّتی هستی که رسیدن به اوج عزت تو میسر نیست.» فهم این جمله، احتیاج دارد که یک «مَنْ»، و يک «ما»، طرح بشود. اما «مَنْ»، آیا مهدی موعود کیست؟ و اما «ما»، در او چیست؟ در این «مَن»، و در این «ما»، عقل هر حکیمی و فکر هر فقیهی، متحیر است. مطلب، از زوایای کلمات استفاده می‌شود. خاتم انبیا در انتظار خاتم اوصیا تمام عالم، در انتظار آدم است. چون آدم، حامل سرّ (إِنِّي أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ)( ) است و تمام آدم و آدمیت باز در انتظار نبوت است و چشم به راه رسالت است؛ چراکه معلّم آدمیت، و مربّی انسانیت، نبوّت و رسالت است، و باز تمام نبوت، و تمام رسالت، در انتظار خاتمیت است.( )چون به خاتمیت، معلمیت و تربیت انسانیت، به مقام ثمر می‌رسد.( ) آنجا که هر فکری و هر عقلی کُمیتش لنگ است، این است که باز کیست و چیست که خاتمیت در انتظار اوست و خاتم چشم به راه اوست؟! اگر این فهمیده شد، روشن می‌شود که ولی عصر کیست؟ از امام ششم از تفسیر این آیه سؤال شد: (الم *ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ* الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ)( ) راوی پرسید: این متقین کیانند؟ امام صادق فرمود: «شِيعَةُ عَلِيٍّ». متقین را به عنوان شیعه، که از مادۀ پیروی محض است، تفسیر کرد. راوی پرسید: «غیب» در این آیه کیست؟ امام صادق فرمود: «غیب»، حجت مستتر از انظار است. عمده این جملۀ امام است، که استدلال فرمود. اگر امام ششم استدلال کند، آن دلیل باید زیر ذرّه‌بین نوابغ فکر بشر قرار بگیرد. بعد ببینند در این جمله چه نهفته است. امام در مقام استدلال به این آیه استشهاد کرد: (فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ‏ لِلَّهِ‏ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ‏).( ) • جملۀ اول این است: (فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ‏ لِلَّهِ). این غیب، که امام زمان است، غیب اختصاصی است. این آن غیبی است که «لِلَّهِ» است. فعلاً از جملۀ اول، صرف نظر می‌شود. جملۀ دوم این است: (فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ).( ) خاتم، شخص اول عالم، • عصارۀ تمام خلقت و بعثت، فرمود: (إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ). يعنی من که همۀ وجود، مِنَ البدو إلى الختم، در انتظار وجود من بودند، خودِ من، باز در انتظار مهدی موعودم. امام زمان این است. آرزوی خاتم برای دیدار امام زمان در او چیست، که گمشده عالم آنجاست؟ آیا او کیست، که چشم تمام انبیاء، از آدم تا به خاتم، همه به جانب اوست؟ اهمیت مطلب به این روایت روشن می‌شود. تارةً گفتار برای عوام است. تارةً گفته برای خواص است. خواص باید به اشاراتِ بیانات معصومین، توجه کنند و عوام به عبارات.( ) • و اشارات نمونه اش این است که به مقتضای آیه مفسَّره به تفسیر امام جعفر بن محمد، پیغمبر خاتم جزء منتظرین اوست، و به نص صحیح، که در سند و متن حدیث، شبهه‌ای نیست، به قدری مسأله مهم است، که شخص پیغمبر خاتم، از خدا استدعا می‌کند که خدایا ملاقات آنها را نصیب من کن. کیست ولی عصر، که پیغمبر خاتم آرزوی ملاقات اصحاب او را دارد؟!( ) این چنین امام زمان را بشناسید، و به مردمان بشناسانید. ماه رمضان، ماه امام زمان ماه رمضان در پیش است. ماه رمضان، ماه خداست • «قَدْ أَقْبَلَ‏ إِلَيْكُمْ‏ شَهْرُ اللَّهِ‏».( ) ماه رمضان، ماه قرآن است. (شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ).( )ماه رمضان، ماه امام زمان است. (لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ* تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ)( ). در آن ماه شبی است، که در آن شب «الملائكة»، محلّى به «ال»،جنس مَلَک و ملکوت، به ضمیمۀ «روح»( ) • که خود او، در یک کفه است، و تمام ملائکه در یک کفه، همه در آن شب به هر امری بر ولیّ امر تنزل می‌کنند.( ) • در این ماه، وقت مردم را به لاطائلات نگیرید. فقط خدا. چون ماه، ماه خداست. دوم: قرآن، چرا که (أُنْزِلَ فيهِ الْقُرْآنُ).( ) سوم: امام زمان. کاری کنید که در این ماه، اسم شما در دفتر خادمان او نوشته بشود. نوکری زید و عمرو را رها کنید. نوکری برای که می‌کنید؟! برای کسانی نوکری نکنید که به یک چرت قوه ماسِکه نام و نشان خودشان را از دست می‌دهند. برای کسی نوکری کنید که: «بِهِمْ يُمْسِكُ اللَّهُ‏ السَّماءَ أَنْ‏ تَقَعَ‏ عَلَى‏ الْأَرْض‏»( ) • قدر خودتان را بدانید. خودتان را به بهای کم، نفروشید. (وَ شَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ)( ). خودتان را، به خدا، به قرآن، به امام زمان بفروشید، رابعی دیگر در بین نیست. مطلب در خدا و امام زمان و قرآن منحصر است. مزاج عشق، بس مشکل پسندست قبول عشق بر طاق بلندست «نبود» را شریک «بود» نکنید. «عدم» را با «وجود» مخلوط نکنید. «ظلمات» را در «نور» داخل نکنید. خودتان را بر امام زمان حبس کنید. حبس نفس بر خدا و امام زمان به عُمَر بن یزید واسطی فرمود: کسی که خودش را بر خدا حبس کند، خدا برای او، گشایش قرار می‌دهد. به این حدیث دقت کنید. اول، این جمله را فرمود، کسی که خود را بر خدا حبس کند، خدا از هر ورطه‌ای برای او، گشایش قرار می‌دهد. عقده، مادی و معنوی، به آن ید قدرت، برای محبوسین على اللّٰه حلّ می‌شود. بعد این جمله را فرمود: «رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً حَبَسَ‏ نَفْسَهُ‏ عَلَيْنَا». یعنی حبس نفْس بر ما، حبس نفس بر خداست. بعد فرمود: «رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْیا أَمْرَنَا».( )اگر به این راه قدم زدید، مشرک نخواهید بود، بلکه از مخلصین قرار خواهید گرفت. منحصراً به دو کلمه توجّه نمایید: «مَن منه الوجود»،( ) و هو الحیّ القیوم، «و مَن به الوجود»( )، و هو صاحب العصر و الزمان. و غیر از این دو کلمه، امری نیست. اشتیاق خاتم الانبیا به دیدار برگزیدگان آخر الزمان حبس بر این دو، نتیجه‌اش این روایت است: «ابن معروف،موثق به توثیق نجاشی( )، عن حماد بن عیسى، کسی که: «اجمعت العصابة علی تصحیح ما یصح عنه»،( ) عن أبى الجارود، موثق به توثیق مفید،( ) عن أبى بصیر، «احد أركان الأرض و الأوتاد الأربعة»،( ) عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ قَالَ: «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ذَاتَ يَوْمٍ وَ عِنْدَهُ جَمَاعَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ» با این سند، از امام باقر روایت شده است. در این جمله ها دقت کنید: «اللَّهُمَّ لَقِّنِي‏ إِخْوَانِي‏ مَرَّتَيْنِ». دو مرتبه، نه یک مرتبه. نَفَس او، نگاه او، کلمۀ او، به قدری حساب دارد که همۀ عالم وجود، ارزش یک لحظه وجود او را ندارد. چنین کسی دو مرتبه دعا کرد: «اللَّهُمَّ لَقِّنِي‏ إِخْوَانِي. فَقَالَ مَنْ حَوْلَهُ مِنْ أَصْحَابِهِ: أَ مَا نَحْنُ إِخْوَانُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ فَقَالَ: لَا» در آن جمعی که اصحاب بودند، همه را به کلمۀ «لا» نفی کرد. «إِنَّكُمْ أَصْحَابِي». شما فقط در این حدّ هستید که اصحاب منید. «وَ إِخْوَانِي قَوْمٌ في آخِرِ الزَّمَانِ».( ) تو که هستی، ای صاحب امر، ای امام زمان؟! که نوکران تو، دست پروردگان تو، آنها که اشعۀ تربیت شمس وجود تو بر آنها تابیده، به جایی رسیدند که اخوان پیغمبر خاتم حساب شدند؟! امام عصر، سرّ مستور و غیب مکنون اگر آنها برادران پیغمبرند، آن هم به گونه‌ای که دو مرتبه از خدا درخواست ملاقات آنها را می‌کند، آیا در وجود تو، چه نهفته است؟! تو چه سرّ مستوری هستی؟! تو چه غیب مکنونی هستی؟! نگاهداری دین، چون آتشی بر کف دست «آمَنُوا بِي وَ لَمْ يَرَوْنِي». به قدری اینها برگزیده‌اند که «لَقَدْ عَرَّفَنِيهمُ اللَّهُ بِأَسْمَائِهِمْ» خدا معرِّف آنهاست و ایشان را به پیغمبر خاتم شناسانده است. معرِّف خدا، معرَّف آنها، «بِأَسْمَائِهِمْ وَ أَسْمَاءِ آبَائِهِمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُخْرِجَهُمْ مِنْ أَصْلَابِ آبَائِهِمْ وَ أَرْحَامِ أُمَّهَاتِهِمْ، لَأَحَدُهُمْ أَشَدُّ بَقِيَّةً عَلَى دِينِهِ مِنْ خَرْطِ الْقَتَادِ فِي اللَّيْلَةِ الظَّلْمَاءِ أَوْ كَالْقَابِضِ عَلَى جَمْرِ الْغَضَا»،( ) این است عمود حدیث. چه تربیتی است که چنین اثری گذاشته که پیغمبر خاتم آرزوی دیدار این تربیت شدگان را دارد؟! «لَأَحَدُهُمْ أَشَدُّ بَقِيَّةً عَلَى دِينِهِ مِنْ خَرْطِ الْقَتَادِ فِي اللَّيْلَةِ الظَّلْمَاءِ أَوْ كَالْقَابِضِ عَلَى جَمْرِ الْغَضَا». قدرت، صلابت به این حدّ رسیده که بر «جمر غضا»، در کف گرفتن، تا خاکستر شدن، صبر می‌نمایند. این امر چقدر قدرت می‌طلبد؟! اینها کسانی هستند که در صبر بر دین، به این حدّ رسیده‌اند. سه مرحلۀ تمییز و تمحیص و غربال شدن، در آخر الزمان نتیجه این است که عصارۀ خلقت، و چکیده وجود، باید به دست تربیت مهدی موعود، حاصل بشود. این است که در غیبت آن حضرت، به قدری آزمایش می‌شود، تا آن خُلَّصِ ثمرۀ بعثت تمام انبیاء ظاهر بشود. به اشاره برای شما این چند جمله را میگویم: «تُمَيَّزُونَ‏»، این مرحلۀ اول است. «تُمَحَّصُونَ»، مرحلۀ دوم است. «تُغَرْبَلُونَ»، مرحلۀ سوم است( ) •. در این مرحله باز، سه مرحله است؛ چراکه در روایتی دیگر امام وقتی به کلمه «تُغَرْبَلُوا» رسید، سه مرتبه فرمود: «تُغَرْبَلُوا ثُمَ‏ تُغَرْبَلُوا ثُمَّ تُغَرْبَلُوا»( ). یعنی چه؟ اول «تمیز». خود «تمیز» چیست؟ (لِيَمِيزَ اللَّـهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ).( ) در آن کلمۀ اول، بحث هاست. بعد از مرحلۀ «تمیز»، «تمحیص» است. «تمحیص» چیست؟ «تمحیص» این است که طلا را به تیزاب می‌زنند، تا همۀ غِشها گرفته بشود. تازه تمام نشده است. بعد از تمحیص، غربال می‌شود. این سیر است که پیغمبر خاتم در انتظارند و این تکمیل است که عالم وجود در انتظار است تا برسد و گلهای سر سبد آدمیت بشکفد. غربال اول چه جور است؟ غربال دوم چه جور است؟ در غربال سوم، امر به آنجا می‌رسد، که فرمود کسانی از آنجا در می‌روند، که آنها از همۀ این مراحل بگذرند و مرتبۀ سوم به قدری خطرناک است، که کسانی که مو را دو نیمه می‌کنند، آنها هم وامی‌مانند. این فلسفۀ غیبت کبری است. چه غیبتی؟! غیبتی که همۀ غیبتهای انبیاء، در آن جمع است. • در این غیبت، باید همۀ این مراحل طی بشود. بعد در ظهورش چه خواهد شد؟ امام زمان مظهر غیب و شهود و آیت غیب الغیوب ای مظهر غیب و ای مظهر شهود! اگر تو در مقام غیب، آیت غیب الغیوبی، در مقام شهود هم محقِّق کل حقّی، و مبطل کل باطلی. ( ) این چه قدرتی است که هر حقی، آن هم به عموم وضعی،( ) فقط باید به دست او احقاق بشود. هر باطلی، فقط باید به دست او ابطال بشود. او کسی است که منتهى الآمال وجود است. مواریث انبیا و آثار اصفیا و صفوت خلقت نزد امام مهدی در این چند جمله ببینید چیست: «الْمُنْتَهَى إِلَيْهِ مَوَارِيثُ الْأَنْبِيَاءِ وَ لَدَيْهِ‏ مَوْجُودٌ آثَارُ الْأَصْفِيَاءِ السَّلَامُ عَلَى الْمُؤْتَمَنِ عَلَى السِّرِّ وَ الْوَلِيِّ لِلْأَمْرِ».( ) «الْمُنْتَهَى إِلَيْهِ مَوَارِيثُ الْأَنْبِيَاءِ»، یعنی چه؟! او بشری است که تمام مواریث انبیاء، همگی در نزد او جمع شده است. • مواریث انبیاء چیست؟! یک میراث را مطالعه بکنید، بقیه را بر این قیاس، حساب کنید. (وَ إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَ يَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَ.نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ * وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا).( ) این یک قلم از آن مواریث انبیاء است، تا برسد به عصای موسی، • خاتم سلیمان،( ) قمیص ابراهیم،( ) کمال موسی، بهاء عیسی، صبر ایوب.تا برسد به آنچه که نزد خاتم، جمع شده بود؛( ) از عمامه‌ای که سلطان اللّٰه بود؛ از کتابی که نور اللّٰه بود؛ از سیفی که عزة اللّٰه بود.( ) • همۀ اینها یکسره زیر دست اوست. او کیست؟! در آنجا چه خبر است؟! «وَ لَدَيْهِ‏ مَوْجُودٌ آثَارُ الْأَصْفِيَاءِ». هرچه صفوت خلقت است، و هر اثری نزد هر صفیی است، همگی یکسر، زیر دست اوست. • امام عصرحافظ اسرار ربّ العالمین گذشته از همۀ اینها مسألۀ مهم این است، «الْمُؤْتَمَنِ‏ عَلَى السِّرِّ».( ) کسی است که خدا او را امین بر سرّ خویش قرار داده است. اول جملۀ زیارتش این است: «السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا حَافِظَ أَسْرَارِ رَبِّ‏ الْعَالَمِينَ».( ) ثبات زمین و آسمان به برکت امام زمان ما به مثل توئی، ظلم کردیم. هرچه داریم از توست. به یُمن توست، که «بِيُمنِهِ رُزِقَ الوَرى».( ) و به وجود توست، که «ثَبَتَتِ الأَرضُ وَ السَّماء»( ). ما نشان نوکری تو را بر سر خودمان گذاشتیم، و به قدری که برای دیگران نوکری کردیم، در آستان تو خدمتی نکردیم. نه خدمت کردیم، بلکه خیانت کردیم. آیا می‌شود به آن كَرَم، كه منتهائی برایش تصور نیست، الآن بر ما ببخشی! از خدا بخواهی که توفیق معرفت تو را نصیب ما کند و در بقیۀ عمر ما را از خیانت به تو باز دارد و برای خدمت به تو موفق بدارد! باری، با همۀ این‌ها، امید ما به آن نظر توست، که به یک نظر، عالمی را منقلب می‌کنی. اشراق زمین به نور امام زمان تو همان کسی هستی که (وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا) ( ) دربارۀ تو آمده است.( ) چه شود که به اشراق نوری، این ظلمتها را بزدائی؟! تو همان کسی هستی که (اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يُحْيِي الْأَرْضَ)( ). بعد از موت، زمین به تو زنده می‌شود.( ) تو دلهای مردۀ ما را، زنده می‌کنی. اللهم صلّ على خلیفتك و حجتك عدد ما في علمك صلوة دائمة بدوام ملکك و اجعلنا من أعوانه و أنصاره و أشیاعه و أتباعه. و آخر دعوانا أن الحمد لله رب العالمین. پی نوشت: مجلس هشتم: امام عصر مجلّی شمس خاتمیت 21/8/1379 امام عصر مجلّی شمس خاتمیت امام زمان ولیّ نعمت عالَم به مناسبت امشب كه بعد از ليلۀ قدر،( ) شب منحصر به فرد سال است، بايد همه متوجه به ولی نعمت عالم بشويم. • «اللَّهُمَّ بِحَقِّ لَيْلَتِنَا وَ مَوْلُودِهَا».( ) تجلّی نهار و طلوع نور ظهور ولیّ عصر علی بن ابراهیم بن هاشم قمی از احمد بن ادريس اشعری از محمد بن عبد الجبار از محمد بن ابی عمير ازدی از حماد بن عثمان ناب از محمد بن مسلم ثقفی از ابا جعفر محمد بن علی باقر العلوم از تفسير آیۀ (وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشى)‏،( ) تا به اين آيه (وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى) سؤال مى‌كند. حضرت باقر علوم النبيين • برای محمد بن مسلم، پرده از سرّی از اسرار قرآن بر مى‌دارد و با كمال اهميت اين نكته را به او مى‌فهماند كه: (وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى) ( ) عبارت است از قائم ما اهل البيت كه به سبب او، بر دولت باطل غلبه مى‌شود و خدا در قرآن مثل‌هایی زده و پيغمبر و ما را بدان مثل‌ها مخاطب ساخته و به غير از ما، كسی معنای آن را نمی‌داند.( ) علوّ سند روایت تفسیر قمی اما روايت از جهت سند، شش نفر در سند اين روايت هستند كه هر شش نفر از اعاظم مشايخ محدثين طائفه‌اند، با اين امتياز كه بعد از علی بن ابراهیم، شيخ القميين و احمد بن ادريس اشعری از مشايخ ثقات حديث( ) و همچنين محمد بن عبد الجبار( ) نوبت می‌رسد به محمد بن ابی عمير ازدی كه «اجمعت الطائفة و عملت الطائفه بمسانيده و مراسيله»( ) • و بعد از محمد بن ابی عمير، حماد بن عثمان ( ) است و بعد از او محمد بن مسلم است و اين سه نفر پی در پی هر سه از اصحاب اجماعند كه: «اجمعت الطائفة على تصحيح ما يصح عنهم»،( ) و امتياز مهمی كه باز در سند است، آن است كه سؤال کننده محمد بن مسلم است كه «احد الاربعه» است؛ ارکان اربعه‌اى كه: «امناء اللّٰه على حلاله وحرامه»( ) و «اوتاد الارض و اعلام الدين»( ) هستند و سائل يكی از اين اركان اربعه است و اين خصوصيات در كمتر روايتی در روايات در سر تا سر احاديث جمع شده است. اين از جهت روايت. و اما درايت و فقه حديث در آن مرحله، اقيانوسی است كه در اين فرصت كم، ما مگر به قطره‌اى برسيم. (وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى‏)( ) اين نهار، «قائم» از ما اهل البيت است.( ) «نهار» در اين سوره آمده اما به اين عنوان: (وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى‏). در سورۀ قبل هم باز «نهار» آمده اما: (وَ النَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا) ( ) در سورۀ قبل شروع شده از شمس: (وَ الشَّمْسِ وَضُحَاهَا * وَ الْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا * وَ النَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا * وَ اللَّيْلِ إِذَا يَغْشَاهَا)( ) (اللَّيْلِ إِذَا يَغْشَاهَا). در اين سوره تجلی نهار است. در آن سوره تجلیه نهار است. در اين سوره، ماده به هيئت «تفعّل» آورده شده و در آن سوره همين مادۀ «جلا» به هيئت «تفعيل» آورده شده و در بيان امام كه: «خدا در قرآن مثل‌ها مى‌زند و غير از ما كسی‌ نمى‌داند»،( ) مطالبی مخفی است. بحث تَجْليه در آن سوره، بحث تجلّى در اين سوره كه اين جهت فعل لزومی در مادۀ جلاء مربوط به چيست؟ آن جهت فعل متعدّی مربوط به چيست؟ و خود اين جلاء چيست؟ و اين نهار چيست؟ امام زمان قوس النهار منظومۀ وجود آن ايستاده‌اى كه قوس النهار منظومۀ وجود است. در منظومۀ شمسی نهار، خورشيد روشن است. مشعل حيات، آفتاب است. اشعۀ خورشيد آن كاری كه انجام مى‌دهد اين است كه تمام استعدادات و قوایی را كه در جواهر ارضيه هست، به مقام فعليت برساند. اين نقش خورشيد در منظومۀ مادی است. عالَم عالمی است بُهت آور! جز خواصی كه اولوا الالباب هستند، نه كسی فهميده و نه كسی مى‌فهمد كه چه خبر است؟! ظاهری است و باطنی. قشری است و لبّی، و در قرآن به هر دو اشاره شده است. پیامبراکرم، شمس منظومۀ باطن عالم باطن عالم هم منظومه‌اى دارد. منظومۀ باطن عالم، مقصد وجود است. همانطوری كه منظومه‌اى در مُلک است، منظومه‌اى در ملكوت است. در منظومۀ باطن عالم، به حكم برهان عقلی و نقلی، «شمس» خاتم انبیا است.( ) • خاتم انسان اولی که ثانی ندارد مقام خاتميت كه مقام انسان اوّلی است كه لا ثانی له،( ) • و ثانی او وجود تنزيلی اوست، كه همان نفس پیامبر است و گرنه وجود حقيقی، كلیّ منحصر به فرد است. او لايتثنّى و لايتكرر( ) است. پیامبر اکرم، آیت اسم «واحد» و اسم «احد» او آيت اسم «واحد» و اسم «احد» است و منحصر است در شخص محمدبن‌عبداللّٰه، كه دومی برای او نبوده و نه هست و نه خواهد بود و اين همان شمسی است كه باطن (وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها) است. (وَ الْقَمَرِ إِذا تَلاها) وجود تنزيلی خاتم است كه نفسش همان نفس پیامبر و نسبتش به خاتم نسبت «بدر» به «شمس» و نسبت ماه به آفتاب است و هر دو نفس واحده هستند: (وَ أَنْفُسَنَا وَ أَنْفُسَكُمْ).( ) • «أَنَا أَدِيبُ اللَّهِ وَ عَلِيٌ‏ أَدِيبِي»( ) • اين است. (وَ الشَّمْسِ وَضُحَاهَا * وَ الْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا)( ). امام زمان امتداد نورخاتم الانبیا در سورۀ «الشمس» بعد از شمس و قمر، گفتگو از ليل و نهار آمده است؛ منتهى نهار در سورۀ «الشمس» به عنوان «تَجْليه» ذكر شده و در سورۀ «اللیل» به عنوان «تجلّى». افسوس كه ما قرآن را نشناختيم و آنچنانكه بايد و شايد به كلام خدا نپرداختيم. این چه نظامی است آن سوره به «شمس» شروع می‌شود، و اين سوره به «لیل» که نقطۀ مقابل آن است، اما هر دو به «نهار» منتهی مى‌شود. ابتدای آن سوره از شمس است و اختتامش رسيدن به نهار، و ابتدای این سوره از «ليل» است و اختتامش رسيدن به «نهار»! این امر، سِرّ عظيمی دارد! حال عمده اين جهت است: ضحاى شمس عبارت است از انبساط نور شمس و امتداد اين نور. بايد امتداد و انبساط نور شمس دنیوی را در عالم ملک ببينيم و بعد فكر كنيم ضحى که به معنای انبساط و امتداد نور شمس ملكوت كه شخص خاتم است، يعنی چه؟ مهم اين است كه «شمس» به خاتم تفسير شده است( ): (وَ الشَّمْسِ وَ ضُحَاهَا).( ) در هر دو سوره، مطلب به «نهار» منتهی می‌شود؛ «نهار» هم امام زمان حجة بن الحسن العسكری است. برای كسانی كه اهل حكمت قرآن و فقاهت دين هستند، همین اشاره كافی است كه بفهمند امام زمان كيست و در او چيست كه در اين روايت صحيح اعلایی که مشتمل بر سه نفر از اصحاب اجماع بوده و تردیدی در صدور آن از مخزن وحی نيست، از اين شخصيت به «نهار» تعبير شده است؟! ( ) چرخش منظومۀ هستی به دور سر امام عصر قوس النهار منظومۀ عالم ملكوت، كسی است كه امشب به دنيا مى‌آيد و كسی نمی‌تواند بفهمد كه امشب چه كسی به دنيا مى‌آيد، و كيست كه الآن منظومۀ هستی دور سر او مى‌چرخد • و هيچ كس هم نمی‌فهمد كه اين ذخیره،( ) • ذخيره برای چيست و به قيام او چه قيامتی سر پا می‌شود. و ما فقط به اشاراتی مى‌گذريم. حضرت مهدی مُجلّی شمس خاتمیت در آیۀ: (وَ النَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا) دقت كنيد. در (جَلَّاهَا) مفسرين دو نظر دارند: یک نظر اين است كه ضمير به «ارض» يا «ظلمت» بر مى‌گردد. اين یک نظر است. به اين بيان چون مرجع روشن است، محتاج به بيان نيست. ولی نظر ديگر كه مطابق با ظهور سياق آيات است و محتاج به اضمار نيست، آن است كه مرجع ضمير (جَلَّاهَا)، «شمس» است. (وَ الشَّمْسِ وَ ضُحَاهَا * وَ الْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا)،( ) در همه، ضمير به خورشيد بر مى‌گردد، همچنین در (وَ النَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا) مرجع، «شمس» است، و اين نظر به واقع نزدیک‌تر و اقرب است. (وَ النَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا).( ) سِرّش اين است كه در نهار، قرص خورشيد روشن و آشکار مى‌شود، اگر روز نباشد، قرص آفتاب كجا روشن مى‌شود؟ آنچه محيّر العقول است اين است كه اين انسان كامل و نسخۀ دوم خاتم( ) كه امشب به دنيا مى‌آيد، شأنش اين است كه مجلّی شمس خاتميت است و در اين كلمه، عقل كمّل، متحير است. ما كجا صاحب الزمان را شناختيم. وقتی مى‌شناسيم و به پوست و قشری از معرفت او مى‌رسيم كه به اندازۀ خود، نه به اندازۀ او، درک كنيم كه اولاً شمس منظومۀ وجود يعنی چه؟ آن نور و حرارت تمام منظومه هستی كیست؟ منظومۀ هستی اعم از دنيا است و برزخ و عقبی و عوالم لايتناها، (وَ مَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ)،( ) در تمام اين منظومه، «شمس» پيغمبر خاتم ( ) است و آن ذاتی كه اين شمس را جلوه می‌دهد، حجة بن الحسن است •. كسی كه امشب به دنيا مى‌آيد، اين چنين كسی است؛ اوست كسی كه پرده از روی خاتم بر می‌دارد؛ كسی‌كه ضحای شمس وجود را به تمام عوالم هستی منتشر می‌كند. دو خاتم در نظام عالَم وجود اين است كه در نظام عالم، دو خاتَم بيشتر نيست: یک خاتم، «خاتم الانبيا» است و یک خاتَم، «خاتم الحجج»( ) است و خصوصيت صاحب امشب اين است كه ختم حجيت به او شده است و هر چه مى‌خواهم بگويم، باز حيرانم چه بگويم! تو چه هستی؟ تو چيستی؟! تو همانند جدت اسم اللّٰهی: «السَّلَامُ عَلَى اسْمِ اللَّهِ الرَّضِيِّ، وَ وَجْهِهِ الْمُضِي‏ءِ( )؛تویی حقّ جدید: «السَّلَامُ عَلَى الْحَقِّ الْجَدِيدِ».( ) انبساط آفتاب خاتمیت به ظهور حضرت مهدی (وَ النَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا)،( ) اى كسی‌كه تا تو نيايی، نه نور آفتاب خاتميت، منبسط خواهد شد، و نه آن نور، ممتدّ خواهد شد! تو كه هستی كه به بازوی تو نوشته: (وَ قُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا).( ) • تو كه هستی كه در شأن تو خدا فرموده: (وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ‏ بِنُورِ رَبِّها) ( ). تو كه هستی؟ تو همان كسی هستی كه خداوند تعالی تمام انبيا را به ظهور تو خشنود مى‌كند و رنج و محنت همه، به وجود تو سر مى‌آيد و نتيجۀ خلقت و ثمرۀ بعثت به هستی تو ظاهر می‌شود! (وَ النَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا).( ) ظهور غرض خلقت به ظهور امام زمان آن روزی كه همۀ ضحای آفتاب خاتم را آشكارا كند، غرض خلقت به وجود او ظاهر مى‌شود. در احوال امام زمان فكر نموده و مطالعه كنيد؛ امام زمان را بشناسيد و به مردم بشناسانيد. من امروز به طور اشاره می‌گويم؛ شما همه فضلائيد؛ قسمت عمده‌اى از شما علماء عالی مقامند. وظيفۀ شما استخراج جواهر معرفت از اين كلمات و رساندن آن به ايتام امام زمان است كه در عصر غيبت سرگشته و حيرانند و شما باید اينها را با صاحبشان آشنا كنيد.( ) اسم و کُنیۀ خاتم الأنبیاء بر امام زمان اين خصوصيات كه گفته می‌شود برای اهلش حكايت می‌كند كه چه خبر است؟ خاتم دو اسم دارد: یک اسم آسمانی و یک اسم زمينی. اسم آسمانی خاتم، «احمد» است. اسم زمينی خاتم، «محمد» است. ( ) • اين دو اسم بر احدی در عالم جمع نشده الّا در حجة بن الحسن.( ) • هر دو اسم پيغمبر را خدا روی او گذاشت. يعنی چه؟ او هم آن اسم آسمانی را دارد، هم اسم زمينی را؟! اين یک باب است. باب دوم اين است كه بين اسم خاتم و كنيۀ خاتم برای احدی جمع نشده و نخواهد شد.( ) منحصراً یک نفر است كه هم اسمش اسم خاتم است و هم كنيه‌اش «ابوالقاسم» است و او حجة بن الحسن است.( ) • آنچه مهم است اين است كه كنيۀ خاتم، كنیۀ امير المؤمنين، كنیۀ حسن بن علی، كنیۀ حسين بن علی( )،تا امام حسن عسكری، همۀ اين كُنیه‌ها روی او گذاشته شده. معنای اين كلمات چيست؟! حضرت مهدی کوکب دُرّي در میان امامان در نصوصی كه وارد شده چه نصوص معراج، چه در كتب عامه، چه در كتب خاصه، همه جا گفتگو از اين است كه پیامبر فرمود: در عالم اشباح، دوازده نفر را ديدم که یکی از آنها مثل «كَوْكَبٌ‏ دُرِّيٌ‏»( ) • مى‌درخشید! اين چه خصوصیتی است كه او را کوکب درّی كرده است! معرفی خاتم الاوصیا توسط خاتم الانبیا بهتر آن است كه به تعريف خاتم الانبياء در شأن خاتم الاوصياء اين بحث را تمام كنيم. در روز غدير وقتی دست اميرالمؤمنين را گرفت و بلند نمود و آن حضرت را معرفی كرد، فرمود: «أَ لَسْتُ‏ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ؟‏ قَالُوا: بلی يَا رَسُولَ اللَّهِ! قَالَ: مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ»( ) در آنجا پيغمبر چند «ألا» فرموده و جملاتی را به حرف تنبيه بيان می‌كند. بعد از معرفی امير المؤمنين بلا فاصله فرمود: «أَلَا إِنَّ خَاتِمَ‏ الْأَئِمَّةِ مِنَّا الْقَائِمُ الْمَهْدِيُّ»( ) خاتم الأئمه قائم مهدی از ماست. امام عصر وارث جمیع علوم و خاتم حجج آنگاه وقتی پيغمبر خاتم به تعريف او مى‌رسد، بيانش چنين است: «أَلَا إِنَّهُ وَارِث كُلِّ عِلْمٍ وَ الْمُحِيطُ[بِه] بِكُلِّ فَهْمٍ».( ) در اين كلمات فكر كنيد، اوست وارث هر علمی و محيط به آن علم، در نهایت فهم. به اين اندازه اكتفاء نكرد؛ بعد فرمود: او خاتم حجج است. اوست حجتی كه به او حجيت ختم مى‌شود و حجتی بعد از او نخواهد بود. شخصیتی که هر حقّ و نوری با اوست به اين كلمه هم اكتفاء نكرد؛ آنچه محير العقول است اين است كه فرمود: «وَ لَا حَقَّ إِلَّا مَعَهُ وَ لَا نُورَ إِلَّا عِنْدَه‏»؛ هيچ حقی نيست مگر اينكه با اوست، و هيچ نوری نيست مگر اينكه نزد اوست. حالا روشن مى‌شود معنای (وَ الشَّمْسِ وَ ضُحَاهَا) تا (وَ النَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا).( ) منصب رحمة للعالمین بر قامت ولی عصر مهمتر از همه اين است: یک مقام و منصبی است که منحصر به خاتم است و آن منصب چيست؟ (وَ مَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ)( ) و شخص دومی نيست که صاحب اين مقام باشد الا امام زمان. خداوند متعال در حديث «لوح»، • به پيغمبر فرمود: اين امر را به خلف عسكری «رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ» كامل مى‌كنم.( ) اين بالاترين مقامی است كه عقل بشر در آنجا، خواه ناخواه، خاموش مى‌شود. جلب نظر امام زمان به سه مطلب وظيفۀ فرد فرد شما بعد از شنيدن اين كلمات، تحقيق در مقامات صاحب امشب و معرفت به مقام اوست. اما كمال معرفت، آن وقت است كه بدانيد كه او را نمى‌شناسيد و نخواهيد شناخت. آنجا مَبلَغ علم اين است. به اين حدّ برسيد. ايتام آل محمد را در عصر غيبت به حلال و حرام آشنا كنيد. راه شما كه موجب جلب نظر امام زمان بشود، در سه كلمه است: اول: تقوا، دوم: تحصيل فقه و فقيه در دين شدن،( ) كلمۀ سوم: انقاذ ايتام آل محمد( ) از گرداب شبهات و هلكات. • پی نوشت: مجلس نهم: ظهور تمام ذخائر مکنونه عالَم مُلک و ملکوت برای امام زمان چهارشنبه: 9/8/1380 مصادف با 14/8/1422 ظهور تمام ذخائر مکنونه عالَم مُلک و ملکوت برای امام زمان لزوم تفقّه و انذار در این عصر در آستانۀ نیمۀ شعبان هستیم و ماه مبارک رمضان در پيش است و وظيفۀ همۀ شما عموماً، و در اين زمان خصوصاً، به نصّ آيۀ كريمۀ: (لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ)( ) بعد از تفقّه، انذار است و لزوم انذار در اين زمان، محتاج به بيان نيست. القاء شبهات و تضعيف مبانى مقدّسات به حدّى رسيده كه وظيفۀ هر كس كه بر سر سفرۀ حضرت ولىّ عصر نشسته، آن است كه منتهاى جدّ و اجتهاد را در اين راه به كار بگيرد.( ) ماه رمضان «شهر اللّٰه»( ) است و آنچه هست «مِن اللّٰه» و «عِند اللّٰه» و «إلى اللّٰه» است، و در اين كلمه، نه عِدلى است، نه كُفوى است، نه مِثلى است، نه شبيهى است، نه نظيرى. آنچه «مِن عند اللّٰه» است، به چه وسيله قابل نيل است؟ امام عصر باب الله كسانى كه مى‌خواهند در ماه خدا، به خدا دعوت كنند، اول بايد بدانند راه دعوت به خدا چيست؟ بسيار گفتيم و بسيار مى‌گوييم ولی نتيجه نمى‌گيريم. بايد درد را شناخت و دواى درد را پيدا كرد. چرا گفته‌ها اثر ندارد؟ چرا تبليغات نتيجه نمى‌دهد؟ نكتۀ اين امر آن است كه هر قفلى مفتاحى دارد و هر خانه‌اى درى،( ) و ما هم باب را گم كرده‌ايم و هم كليد را نشناخته‌ايم. شیخ مفید و شهيد و صاحب مزار كبير اين زيارت را نقل كرده‌اند. هر كلمه‌اى از اين زيارت، بابى از هدايت است. یک جمله‌اش اين است: به نقل مثل شیخ مفید و مثل شهيد در سلام به امام زمان، می‌گویید: «السَّلَامُ عَلَيْكَ‏ يَا بَابَ‏ اللَّهِ‏ الَّذِي لَا يُؤْتَى إِلَّا مِنْه».( ) • انحصار باب الله در حجّت خدا تأمّل در همين یک جمله براى كسانى كه اهل غور در حقائق هستند، كافى است. تارةً لسان، لسان اثبات است: «سلام بر تو اى باب خدا كه يؤتى منه»، اين یک لسان است. لسان دیگر اين است: «السَّلَامُ عَلَيْكَ‏ يَا بَابَ‏ اللَّهِ‏ الَّذِي لَا يُؤْتَى إِلَّا مِنْه‏»، در اين نفى و اثبات و در اين حصر، مطالبى است. اولاً «باب اللّٰه» يعنى چه؟ كيست كه فردا قدم به اين عالم می‌گذارد؟ سال ولادت نور الانوار، به حساب ابجدی عدد نور ولادت آن حضرت در سال 256 از نظر حساب ابجد، معادل كلمۀ «نور» است،( ) و از عجائب اين است، و خود او هم در قرآن «نور» است،( ) و در اخبار «نور الأنوار»( ) • است. كسى كه مثل فردايى به دنيا مى‌آيد، باب اللهى است كه: «لَايُؤْتَى إِلَّا مِنْه». یک تعبير آن است که امام زمان «باب خدا» است، اين تعبير غلط است، بلکه تعبیر صحیح آن است که گفته شود: «باب اللّٰه». فقه احاديث اهل بيت آن هم فقه اكبر در نهايت اعضال و دشواری است. «اللّٰه» اسم ذات مستجمع جميع اسماء حسنى و صفات عليا است.( ) «باب» مضاف به اين اسم است، باب اللّٰه يعنى باب الرّحمن، باب الرّحيم، باب العليم، باب الحكيم، باب الباسط، باب الرّازق، باب الواسع، تمام هزار و یک خصوصيت منحصر به ذات قدّوس، منحصراً از اين طريق قابل نيل است. افتتاح و اختتام مجالس به زیارت آل یاسین عمده اين جهت است که تمامی مجلس را به زيارت «سَلَامٌ عَلَى آلِ یاسین»( ) افتتاح كنيد و به هر شهر و آبادی و به هر خانه‌اى كه رفتيد، اگر مجلسى منعقد شد، افتتاحش، اين زيارت باشد: «سَلَامٌ عَلَى آلِ یاسین». در نسخه‌اى كه در بحار از اين زيارت موجود است، خصوصيات و آثارى است. در هر منبر و مجلسى، در افتتاح و اختتام و وسط آن، خواه نا خواه، بايد اسم او را ببريد و دلها را به او اقبال دهيد. امام عصر تنها طریق رسیدن به اسم قدّوسِ حاكى از ذات اگر می‌خواهيد مردم با خدا آشنا شده و از فيض او بهره برده و خودتان نیز راهى به خدا پيدا كنيد، جز از طريق وجود حجة بن الحسن العسكرى محال و ممتنع است. باب «اللّٰه» با آن دقت، آن هم با ضميمه اين استثناء («لا يؤتى الا منه»)، نفى«لا يؤتى» از اين طرف، و استثناء «الّا منه»از آن طرف، مفيد حصر قطعى است. در كلمۀ «يُؤتى» بحثى است، «لا يؤتى» صيغۀ مجهول است، مطلق است، «كل آتٍ، فى كل مكانٍ، فى كل مقامٍ»، از جبرئیل در مقام «فدنا فتدلّى»( ) تا آن انسانى كه در كرۀ خاک است، اگر بخواهد اتيان كند و به آن اسم قدّوس حاكى از آن ذات برسد، «لا يُمكنُ أن يُؤتَى» الّا به بركت او. اين امام زمان است! الفبای دفتر مقام امام زمان قبل از اين كه صحبت از او بشود، بايد در حدّ ميسور فهميد که او كيست؟ او داراى چه مقام و صاحب چه منصب است؟ اين همه گفتند و اين همه گفتيم و اين همه بعد مى‌گويند، اما همۀ گفته‌ها و همۀ آنچه گفته خواهد شد، هنوز در الفباى دفتر مقام اوست. گوينده كيست؟ شنونده كيست؟ مورد گفتگو كيست؟ گوينده‌اش خداست، نه من و تو و بزرگتر از ما. شنونده‌اش كیست؟ خاتم انبياء. مدّاح خداست. مستمعِ مدح، شخص اوّل عالم امكان است و ممدوح، امام زمان است. شب معراج، شب مدح امام زمان توّسط خداوند متعال مجلس مدح كجاست؟ در اين جهات دقّت كنيد، مجلس مدح، مكان مدح و زمان مدح كجاست؟ مكان مدح مكانى است كه نه مَلک مقرّبى بال و پرش به آنجا رسيده، و نه پيغمبر مرسلى به آنجا قدم گذاشته است!( ) • مجلس مدح آنجاست. زمان مدح چه موقع است؟ زمان مدح زمانى است كه (سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلًا)( ). اين زمان، آن مكان، آن مادح، اين مستمع، اما مدح چيست؟ مدح مشتمل بر هشت مطلب است و مطالب از اين قرار است. اين بيان خداست، و كسى كه این بيان برای او آمده است، شخص شخيص خاتم است، او می‌داند كه خداوند متعال در اين گفته‌ها چه فرمود! گفتگوی خدا با پیامبر اکرم شب معراج در اوصاف مهدیِ فاطمه ما اگر بتوانيم از عبارت بگذريم و به اشارت برسيم، اما نه لطائفش قابل نيل ماست، نه حقایقش. خدا به پيغمبرش اين چنين فرمود: «وَ بِالْقَائِمِ مِنْكُمْ أَعْمُرُ أَرْضِي‏ بِتَسْبِيحِي‏ وَ تَهْلِيلِي وَ تَقْدِيسِي وَ تَكْبِيرِي وَ تَمْجِيدِي»( ) اين قسمت اول مربوط به خود خداست. فهم و عقل و درک، حيران است. اركان معارف الهيّه در چند كلمه است: «سبّوح، قدّوس، لا اله الّا اللّٰه، اللّٰه اكبر»، فهم اين روايات ساده نيست. در قرآن دقت كنيد و بعد روايت را بفهميد. ملائكه هنگام خلقت آدم گفتند: (نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ).( ) اين جمله جواب آن است: «أَعْمُرُ أَرْضِي‏ بِتَسْبِيحِي‏ وَ تَهْلِيلِي وَ تَقْدِيسِي ...»( )، آنها گفتند: (نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ) خدا فرمود: (إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ) و رمز آیۀ (أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ) را در شب معراج به رسولش بيان كرده و فرمود: زمينم را به وجود قائم از شما، آباد مى‌كنم. آباد شدن زمین به تسبیح و تقدیس و ... به وجود حجة بن الحسن «أَعْمُرُ أَرْضِي‏» يعنى چه؟ ملائكه گفتند: (أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ)، خرابی زمين را به فساد بشر و به سَفک دماء ديدند، بعد گفتند: (نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ)، خدا به خاتَم كه مخزن اسرار الهی است، فرمود: «أَعْمُرُ أَرْضِي» زمين را به واسطۀ او، به تسبيح و تهليل و تقديس و تكبير خودم آباد مى‌كنم. اين كيست و در او چه جوهرى پنهان است كه بايد به او هم تسبيح خدا، هم تقديس خدا، هم تهليل خدا، هم تكبير خدا، هم تمجید خدا در تمام عالَم اجرا بشود؟! اين «ما يتعلق باللّٰه» كه قائم است به وجود حجة بن الحسن. اين بند اول. تطهیر زمین از دشمنان خدا به سبب گوهر یکدانۀ عالَم وجود قسمت دوم: «بِهِ أُطَهِّرُ الْأَرْضَ مِنْ أَعْدَائِي وَ أُورِثُهَا أَوْلِيَائِي»( ) از مرحلۀ ذات كه تنزّل كرديم، در عالم خَلق دو خط است، دو قوس است، دو راه است: يكى أعداء، يكى اولياء، غرض قائم به اين گوهر يكدانۀ عالَم بالنّسبه به خدا آن است که به او تسبیح خدا و تهلیل و تقدیس ... می‌شود، اما آن غرض بالنّسبه به عالم خلق چيست؟ بالنسبه به اعداء «بِهِ أُطَهِّرُ الْأَرْضَ»، زمين را از اعداء پاكيزه مى‌كنم، اما به او؛ زمين را به اولياء به ارث مى‌دهم، اما به او؛ به او تسبيح من، به او تقديس من، به او تهليل من، به او تكبير من، به او تمجید من، به او تطهير ارض از اعداء من، به او ميراث ارض به اولياء من، همه جا اين باء سببيّت را دقت كنيد. اين هم فراز دوّم است. عُلوّ کَلِمةُ اللّه، به وجود حضرت مهدی اما سوم: «بِهِ أَجْعَلُ‏ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِيَ‏ السُّفْلى‏ وَ كَلِمَتِيَ الْعُلْيَا»،( ) سبحان اللّٰه! تو كه هستى و در وجود تو چه نهفته؟! تو آن كسى هستى كه به تو «كلمة اللّٰه» مى‌شود عُليا و «كلمة الكفر» مى‌شود سُفلى! اين چه قدرتى است كه «كلمة اللّٰه» علوّش به او بستگى دارد؟! در هر كلمه‌اى، عقل كمّل متحيّر است! احیاء عباد و بلاد به امام عصر فراز چهارم: چون وقت نيست از شرح دادنش اغماض مى‌كنم «وَ بِهِ أُحْيِي عِبَادِي وَ بِلَادِي بِعِلْمِي» به او زنده مى‌كنم عباد خودم را و بلاد خودم را به علم خودم. ظهور تمام ذخائر مکنونۀ عالَم مُلک و ملکوت برای امام زمان اما فراز پنجم: تا اينجا «به» است، از اينجا «له» است. خدا در آن «باء» و در اين «لام»، چه گفته؟! و خاتم چه گرفته؟! و آن مجلس چه بوده و چه گذشته؟! روزى كه همۀ گفته‌هاى آن شب ظاهر شود، آن روز چه روزى است؟! حكماء عالَم، آن هم به حكمت قرآنى، نه به حكمت يونانی، بايد بفهمند يعنى چه؟ «وَ لَهُ أُظْهِرُ الْكُنُوزَ وَ الذَّخَائِرَ بِمَشِيَّتِي» تمام كنوز مادّى و معنوى وجود، تمام ذخائر مكنونه عالم مُلک و ملكوت را براى او ظاهر مى‌كنم. اين ذخائر چيست؟ اين كنوز چيست؟ اين گنج، درفش كاويانى نيست. اين ذخيرۀ ذخائر هُرقل روم نيست. تمام مواريث انبياء( )، تمام دفائن سفراء، همگى يكباره براى او ظاهر مى‌شود. مطلب اين قدر مهم است. اهلش مى‌فهمند چيست! ظهور تمام اسرار ربّ العالمین در قلب حجة بن الحسن اما فراز ششم: بعد مى‌فرمايد: «وَ إِيَّاهُ أُظْهِرُ عَلَى الْأَسْرَارِ وَ الضَّمَائِرِ بِإِرَادَتِي» من اسرار خدا و سرّ ربُّ العالمين را بر او ظاهر مى‌كنم. یک سرّش هم برای عالم قابل تحمل نيست تا چه رسد به جمع محلّى به «ال» آن! اين چه قلبى است كه تمام اسرار رب العالمين، همه در مقابل ضمير او، مُظهَر است؟! امام زمان اين است! قلب امام زمان خزینۀ امر خدا اما فراز هفتم: «وَ أَمُدُّهُ بِمَلَائِكَتِي لِتُؤَيِّدَهُ عَلَى إِنْفَاذِ أَمْرِي وَ إِعْلَانِ دِينِي» من براى انفاذ امر خود و اعلان دين خودم او را به ملائكه‌ام مدد مى‌كنم. انفاذ امر يعنى چه؟ اعلان دين يعنى چه؟ فقط یک اشاره بس است. مى‌دانيد «انفاذ امر» يعنى چه؟ (إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ)( ) خزينۀ آن امر، دل اوست. • ولیّ الله و هادی تمام بندگان خدا اما فراز هشتم: «ذَلِكَ وَلِيِّي حَقّاً وَ مَهْدِيُّ عِبَادِي صِدْقاً». اكتفا به اين نكرده «ذَلِكَ وَلِيِّي» و می‌فرماید: «حَقّاً». بالنسبه به خودش «وَلِيِّي حَقّاً»، بالنسبه به عبادش «وَ مَهْدِيُّ عِبَادِي صِدْقاً». ما اين حديث را خوانديم و شیخ صدوق آن را نقل كرده است، ولى فقه حديث، و اشارات حديث، و لطائف حديث، مانده است. یک كلمه بس است و بقيه انشاء اللّٰه در فرصت ديگرى. سِرّ اسم «مهدی» و «قائم» بر حجة بن الحسن ابتدا شده در كلام خدا به یک اسم، انتها شده به یک اسم، و در اين دقّت كنيد: اول همان لقب خاص [« قائم»]، آخر «مهدى». ابتدا اوست و ختم، اين. اين بدو و ختم در روايتى از امام ششم روشن می‌شود. راوی از امام ششم پرسيد: معناى آن اسم چيست؟ اين كلمه كه حكايت از قيام مى‌كند، يعنى چه؟ معنای مهدى چیست؟ حالا روشن می‌شود چرا خدا ابتدا كرد به او، ختم كرد به اين، راوی پرسید: برای چه «مهدی» نامیده شد؟ حضرت فرمودند:«لِأَنَّهُ يَهْدِى‏ إِلَى‏ كُلِ‏ أَمْرٍ خَفِيٍّ».( ) «كلّ» از ادات عموم است. «كُلِ‏ أَمْرٍ خَفِيٍّ»، اولین امر خفى، کنز مخفی است: «كُنْتُ كَنْزاً مَخفِيّا فَأَحْبَبْتُ أَنْ أُعْرَفَ فَخَلَقتُ الْخَلْقَ لِكَي أُعْرَفَ»،( ) كلُّ امرٍ خفى من اعلى الوجود الى ادنى الوجود را شامل است. او كسى است كه به تمام اين دائره، هادى است! اين جنبۀ علمى اوست و تفسير كلمۀ «مهدى» است. اما تفسير كلمۀ «قيام»: امام تفسیر این امر را سر بسته بیان نموده و فرمود: معناى او اين است كه: «يَقُومُ بِأَمْرٍ عَظِيم‏»( ) • ديگر امام شرح نداد. اینکه قيام به چيست، گفتنى نيست! به فعلیّت رسیدن دعوت تمام انبیا و اوصیا به قیام حجّة بن الحسن اين امام زمان است. ولىّ عصر! صاحب الامر! • قطب الوجود! • غوث العالم! • ختم كلام و عصارۀ اين روايت، اين است كه تمام آنچه كه انبياء، از آدم تا به خاتم آوردند؛ تمام آنچه كه اوصياء از شيث تا ابى محمد الحسن العسكرى، تحمل كردند؛ تمام اينها، هم از جهات علمى و هم از جهات عملى، در مرحلۀ قوه ماند، و فعليّت همۀ اين امور وابسته به قيام حجة بن الحسن العسكرى است. اللهم صلّ و سلّم على وليك صاحب الزمان و خليفة الرحمن عدد ما في علمك صلاة دائمة بدوام مُلكك و سلطانك. پی نوشت: مجلس دهم: آب حیات علم الله، در چشمۀ قلب حجة بن الحسن دوشنبه: 29/7/1381 مصادف با 14/8/1423 آب حیات علم اللّٰه، در چشمۀ قلب حجة بن الحسن تمام خلائق تحت اِشراف حجة بن الحسن فردا نيمۀ شعبان است و همۀ ما سر سفرۀ كسى هستيم كه نه فقط ما، بلکه عالَم سر سفرۀ اوست، «السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا عَيْنَ اللَّهِ فِي خَلْقِهِ»،( ) • همۀ خلق على وجه الاطلاق تحت اشراف اوست. همۀ عالَم هستی بر سر سفرۀ اوست؛ منتها مصيبت اين است كه همه مستغرق در سفره‌ايم، غلامان و نوكران را مى‌شناسيم، ولى صاحب سفره، ولىّ نعمت، مجهول است، و اين مصيبت، اعظم المصائب است. نه او را شناختيم و نه كمترين حق او را ادا كرديم. قومى به مقصد رسيدند كه انتظار نمی‌رفت به مقصد برسند ولی آنها كه انتظار بود به مقصد برسند، به مقصد نرسيده و از قافله بازماندند، و ما از آن قسم هستيم. از آن كسانى هستيم كه انتظار بود به مقصد برسيم، ولی بر خلاف انتظار از قافله بازمانديم. امام زمان چشمۀ حیات در دعاى روز جمعه به هفت عنوان به آن حضرت سلام مى‌شود. هر یک از اين عناوين بحث مفصّلى دارد. عنوان اخير اين عنوان است: «السَّلَامُ‏ عَلَيْكَ‏ يَا عَيْنَ‏ الْحَيَاةِ»؛( ) سلام بر تو اى چشمۀ زندگانى. اين جمله يعنى چه؟ از اين عنوان استفاده مى‌شود كه يكى از اسماء آن حضرت «عين الحياة» است. معرفت عين حيات توقّف دارد بر اين كه اولاً اصل حيات معلوم بشود؛ ثانياً روشن بشود كه اين حيات چه حياتى است؟ بعد روشن بشود كه او كيست كه سرچشمۀ اين حيات است؟ فهم كلماتى كه در روايات است، بر دو اصل موقوف است: يكى تتبّع در آيات و روايات؛ يكى تحقيق در آن كلمات. امام زمان عين الحياة است. ريشۀ اين كلمه در قرآن است و فهم اين كلمه فوق ادراک ماست. مسأله مسأله‌اى است كه ذات قدّوس خداوند، مبيِّن آن است، و «من بُيِّنَ له و تَبَيَّنَ له» خاتم انبيا است. اگر ما به منتهاى تحقيق و تعمّق برسيم، شاید به شبحى از مطلب نائل شويم. حجّة بن الحسن تأویلِ «ماءِ مَعين» ريشۀ اين كلمه در قرآن در دو جاست: يكى در اين آیۀ كريمه: (قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ).( ) روايت وارده در تأويل اين آيه، بر طبق نقل شيخ الطّائفه و صدوق آن است كه «ماء معين» حجة بن الحسن است.( ) • اين تأويل آيه است. (فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ) ( ) تعبیرات قرآن براى ارباب اشارات، فوق العاده مهم است. دقت امر اين است كه ذات قدوس حق، آن قدرت لا يتناهى و آن كمال و جمال لا يتناهى، به اين قضيه به قدرى اهميت مى‌دهد كه مى‌فرمايد كيست آن كسى كه آن «ماء معين» را خواهد آورد؟ وصف امام زمان در حریم قرب «أو أدنی» آیۀ دوم: (اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا)،( ) باز در اين آيه مهم اين است كه خدا ابتدا به كلام نكرده است. خدا فرموده: «اعلموا» یعنی بدانيد. كلمۀ «اعلموا» كاشف از اين است كه مطلب دنبال اين جمله، مطلب مهمى است كه قفل آن بايد با كليد علم باز بشود. آن مطلب چيست؟ (أَنَّ اللَّهَ يُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا).( ) اين قرآن. اما بيان: شبى كه خداوند متعال، شخص اول عالم را به حريم قرب برد، - چنين كسى را كه نه بر او سابقى سبقت و پیشی گرفته و نه لاحقى به او ملحق شده، همۀ مخلوقات پایین‌تر از او هستند.- در آن مقامى كه: (ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى)( )، در آنجا خدا بيان نمود و پیامبر شنيد و ما بُيِّن و آن كس كه اين بيانات در شأن اوست، همان عين الحياتى است كه در دعاى جمعه آمده است. كلمات خدا از اين قرار است، ما فقط اشاره‌اى مى‌كنيم: اولاً شبحش را خدا به حبيب خودش به صورت ايستاده نشان داد، بعد اشاره كرد. مشیر، خدا، و مشارٌ اليه امام زمان است. خاتم پيغمبران كسى است كه بايد به اين اشاره توجه بنماید. اشاره اين است که خدا فرمود: به اين شخصی که ايستاده، زمين را آباد مى‌كنم. كلمۀ تعمير است، منتها به هيئت افعال. خود اين نكته‌اى دارد. به او آباد مى‌كنم، به چه آباد مى‌كند؟ به تسبيح من، و تهلیل من، و تقديس من، و تكبير من و تمجید من. سبّوحٌ قدّوسٌ آن وقت تفسير مى‌شود. تا او نيايد بطون و تخوم «اللّٰه اكبر» و «لا اله الا اللّٰه» كشف نمى‌شود. بعد جملۀ ديگر اين است: به او زمین را از اعداء خودم پاک مى‌كنم. به او زمين را به اولياء خودم به ارث مى‌دهم. جملۀ ديگر اين است: به او كلمۀ كسانى را که به من کافر شدند، سفلى قرار مى‌دهم. به او كلمۀ خودم را عليا مى‌كنم. او را به مشيت خودم بر كنوز و ذخائر مسلط مى‌كنم. به اراده‌ام اسرار و ضمائر را بر او ظاهر مى‌كنم. هر یک از اين كلمات بحث دارد؛ آنجا مشيّت آمده است و اينجا اراده. او را براى انفاذ امر خودم، به ملائکه‌ام مؤيّد مى‌كنم. بين اين كلمات آن كلمه‌اى كه فوق العاده جلب نظر مى‌كند اين جمله است: به او بلاد خودم را و عباد خودم را به علم خودم احياء مى‌كنم. ( ) آب حیات علم الله، در چشمۀ قلب حجة بن الحسن معنى «عين الحياة» از كلمۀ شب معراج استفاده مى‌شود. عين الحياة، آن حياتى است كه چشمۀ جوشان است. خدای تعالی به ارادۀ غيبى از ازل اين سكّه را به نام امام زمان زده است. عين الحياتى كه آب حيات علم اللّٰه است، در چشمۀ قلب حجّة بن الحسن است. اين دعا هر روز جمعه خوانده مى‌شود، ولى كجا ما فهميديم كه اين جمله‌ها چيست؟! سید بن طاووس هر جمعه اين دعا را مى‌خواند و بعد هم به آن شعر معروف ترنّم مى‌كرد.( ) شايد سيد در اثر آن رياضات و مجاهدات، شعاعى از اين كلمات به قلبش افاضه و اضائه شده بود. ما چگونه مى‌توانيم «عين الحياة» علم خدا را تعريف كنيم؟! «عين الحياة» كلمه‌اى است كه ابوابى از آن فتح مى‌شود، همۀ اسرار در اين چشمه است، اما چشمه در ظلمات است. تعبير «عين الحياة» خيلى لطيف است. قبل از اين تعبير دارد: «سلام بر تو اى سفينۀ نجات». بعد دارد: «سلام بر تو اى عين الحياة».( ) چشمۀ زندگانى در ظلمات است، راه رسيدن به آب حيات، خضر شدن است.( ) • در اين كلمه آنچه بايد گفته بشود، گفته شده، منتها (إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ)( ) تا خضر نشوى ممكن نيست در اين ظلمات به اين آب حيات برسى. راه خضر شدن و رسیدن به آب حیات خضر شدن هر كسى به حسب حال خودش است.خضر شدن شما به اين است كه ماه رمضان كه مى‌آيد، به آن نقاط محرومى برويد كه ايتام رسول خدا( ) و محجوبين از ديدار ولى عصر، گرفتار كلاب شده‌اند و گرگان درنده به اين رمۀ( ) بى صاحب هجمه كرده‌اند. وظیفۀ ما در هجمۀ شبهات هجمه به جورى است كه حُجّاج را به حج مى‌فرستند، معتمرين را به عمره مى‌فرستند، به جاى اين كه از آنجا سوغات ارتباط با خدا و امام زمان را بياورند شبهات وهابيت را مى‌آورند! روزگار ما چنين روزگارى است! كسى هم به فكر اين مشكلات نيست. باید تمهیدی نمایند تا حجّاج قبل از رفتن به حج و عمره، با مبانی تشیّع آشنا شوند، و متوجه شبهات و شگردهای مخالفین باشند تا در دام باطل نیفتند. وظيفۀ شما در چنین زمانى چيست؟ اين است كه تمام قدرت و همتتان را در تحكيم مبانى اعتقاد به مذهب حقه متمركز كنيد. روحانیت باید به فکر تحکیم مبانی عقائد و تعلیم احکام و ترویج اخلاق باشند، تا به مملکت و مذهب آسیبی نرسد. در این مملکت نباید چنین باشد که کتابی به عنوان افسانۀ شهادت حضرت زهرا طبع و پخش شده و ممانعت نشود و بگویند این امر تفرقه بین شیعه و سنی نیست؛ اما اگر طلبه‌ای از مظلومیت دختر پیامبر خاتم دفاع کند، بگویند دفاع او تفرقه بین شیعه و سنی است. امام زمان تنها اُمید در اين وضعيت، ما به كسى اميدى نداريم؛ فقط اميد به دو نقطه است: يكى خود امام زمان؛ • يكى قلب پاک شما طلاب محصل رنج ديده و زحمت كشيده. امام زمان سَبیلُ الرَّب با اين مشقّات و زحمات كار كنيد، در معرفت، در حكمت دين، نه حكمت يونان، در حكمت قرآن، در روايات اهل بيت عصمت و طهارت، قوى بشويد. قدرت اين سه كلمه را پيدا كنيد: دعوت الى سبيل الرب. (ادْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جَادِلْهُم بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ).( ) سبيل الربّ كيست؟ حجة بن الحسن سبیل الربّ است. ( ) «أَنْتُمُ‏ السَّبِيلُ‏ الْأَعْظَمُ‏ وَ الصِّرَاطُ الْأَقْوَم»،( ) تصور نكنيد كه دست عنايت او بر سر شما نيست، اگر به او اقبال كنيد، ممكن نيست از فيض خاص او بهره مند نشويد. مگر ممكن است رو به آفتاب كنی و آفتاب از تو ادبار كند! اگر شما به اين شمس وجود • رو بياوريد، ممكن نیست او از شما ادبار كند! به او رو بیاورید تا دست او بر سر شما و عنايت او شامل حال شما باشد. آن دست، همان دستى است كه بر سر هر كسى كه بگذارد، عقل او کامل می‌شود. ( ) آن عنايت عنايتى است كه به هر قلبى برسد، زبر حديد مى‌شود،( ) آن لطف، لطفى است كه وقتى شبنمی از آن به یک فرد عادى بخورد، چنين مى‌شود. اصابت شبنَمی از عین الحیات به حسین بن روح زنى به بغداد آمد و گفت: كجاست آن كسى كه واسطۀ بين من و امام زمان است؟ او را به «حسين بن روح»( ) • هدايتش كردند. نزد حسين بن روح آمد و نشست، گفت: براى امام مالى آوردم، به من بگو چيست تا به تو تحويل بدهم؟ گفت: برو آن را در دجله بينداز. خواست نشان بدهد كه كسى كه شعاع امام زمان به او خورده، و فقط شبنَمى از آن عين الحياة به لب او رسيده، اين چنین است. حسین بن روح دستور داد که برو حُقّۀ جواهر را در دجله بيفكن. آن زن رفت و حقّه را در دجله انداخته و برگشت. وقتى آمد و نشست، حسين بن روح به خادمش گفت: حقه را بياور. خادم حقه را آورد، آب از آن مى‌ريخت. سر حقه را باز نكرده فرمود: در اين حقه چيست، تمام قلمها را گفت،( ) خواست بفهماند که من خضرى شده‌ام و در اين ظلمات به آب حيات رسيده‌ام. هر كه چنين بشود چنان خواهد شد. کرامتی از حسین بن روح مردی اهل بلخ در بيابان سرخس، سبائكى( ) كه مال امام در آنها بود، گم می‌كند. بعد مى‌رود خودش شمشی مى‌سازد و در آن سبائک مى‌گذارد تا آبرويش حفظ بشود. وقتى بساط را پيش حسين بن روح پهن مى‌كند، سبيكه‌ها را قلب و انقلاب مى‌دهد، بين اين سبائک یک سبيكه را برمى‌دارد و مى‌گويد: اين شمشى است كه خودت ساخته‌اى و این هم شمشى است كه در بيابان سرخس گم كرده‌اى و از زير بساطش شمش گم شده در بيابان سرخس را تحويل مى‌دهد.( ) • عين الحياة توئى. اینان خضرِ رسيده به اين عين الحياة هستند. آيا مى‌شود به ما هم نظرى بفرمایى؟! در اين درگاه، يأس نيست. (وَ لَا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللهِ).( ) فقاهت در شناخت امام زمان آنچه مهم است اين است كه فرد فرد شما تصميم بگيريد از امروز به بعد یک فصل از روز خودتان را صرف حالات امام زمان بكنيد. كمال الدين از صدوق، غيبت طوسى، غيبت نعمانى، زحماتى كه مجلسى در بحار كشيده مطالعه كنيد، تعمق كنيد، فقيه بشويد در اين روايات. عارف بشويد به امام زمان. به معرفت، مردم را هدايت كنيد. پی نوشت: مجلس یازدهم: کلید مفاتیح غیب در دست وليّ عصر چهارشنبه: 16/7/1382 مصادف با 11/8/1424 کلید مفاتیح غیب در دست ولیّ عصر ما نسبت به معرفت اين ظرف زمان؛ يعنی شب نيمۀ شعبان و نسبت به آن امر زمانی که در اين زمان واقع شده است، در نهايت قصور و تقصيريم. آن امر زمانی که در اين زمان واقع شده است، در دعايی كه شیخ در مصباح ذكر می‌كند، آمده است. این دعا مشتمل بر هر دو جهت است: هم زمان، هم زمانی؛ «اللَّهُمَّ بِحَقِّ لَيْلَتِنَا وَ مَوْلُودِهَا».( ) دقائق و لطائف کلمات ائمه فهم روایات، بسیار مشكل است!( ) در كلمات ائمه، دقائق و لطائفی هست كه نيل به آنها و فقه آنها، بسیار اهميت دارد، چرا که وزانت هر كلمه‌ای از متكلّم است، كلمۀ ابن سينا وزانت ابن سينا را دارد. اما نسبت وزانت ابن سينا در قبال وزانت كلمۀ امام ششم، نسبت عدم به وجود است؛ منتها كجاست كسی كه دریابد مقام وحی چه مقامی است؟! ایشان كسانی هستند كه علم و مقاماتشان چنین است: (يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَ لَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلَى نُورٍ)( ) • انوار علوم مشرقه بر اين قلوب، از كجا سرچشمه می‌گيرد؟! شب نیمۀ شعبان، شب خاتم اوصیا امّا زمان؛ در دورۀ سال دو شب است: يكی شب قدر، يكی شب نيمۀ شعبان. شب قدر، شب خاتَم است. شب نيمۀ شعبان، شب خاتم اوصياء است.( ) اين رمز عظمت شب نيمۀ شعبان است. يک شب برای خاتم، يک شب برای وصیّ خاتم. اما آن مولودی كه در اين شب به دنيا آمده، چه كسی است؟ «اللَّهُمَّ بِحَقِّ لَيْلَتِنَا وَ مَوْلُودِهَا».( ) کلمات نُه‌گانه در معرّفی حجة بن الحسن شيخ الطائفه در مصباح المتهجد، در روایتی از يونس بن عبد الرحمن از امام هشتم و در روایتی دیگر از نايب خاص، ابو عمرو بن سعيد حديثی نقل می‌كند.( ) چند جمله‌ای كه راجع به مولود آن شب است، از اين دو روايت كه مشتمل بر اختلاف يسيری است نقل می‌كنيم و به قدر ميسور به فقه حديث اشاره می‌كنيم. شيخ المحدثين صدوق در كمال الدين و تمام النعمة، روايت نايب خاص را هم طرح می‌كند. اين روايت، اقيانوسی است از علم و معرفت. چند جمله‌ای ذكر می‌شود: «فَإِنَّهُ عَبْدُكَ‏ الَّذِي‏ اسْتَخْلَصْتَهُ‏ لِنَفْسِكَ‏». به قدری امر مهم است كه وقتی توجه بشود كه مطلب چيست، در مقام گفتن، قدرت ناطقه ضعف پيدا می‌كند! «فَإِنَّهُ عَبْدُكَ‏ الَّذِي‏ اسْتَخْلَصْتَهُ‏ لِنَفْسِكَ‏ وَ ارْتَضَيْتَهُ لِنُصْرَةِ نَبِيِّكَ وَ اصْطَفَيْتَهُ بِعِلْمِكَ وَ عَصَمْتَهُ مِنَ الذُّنُوبِ وَ بَرَّأْتَهُ مِنَ الْعُيُوبِ وَ أَطْلَعْتَهُ عَلَى الْغُيُوبِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِ وَ طَهَّرْتَهُ مِنَ الرِّجْسِ وَ نَقَّيْتَهُ مِنَ الدَّنَسِ».( ) این روایت مشتمل بر نُه مطلب است. در اين كلمات غوغايی است! درک مفيض و فيض و مستفيض فقه حديث و فهم كلمات اهل بيت احتياج دارد به اين كه دقت كنيد اساس كلام بر چيست؟ مفيض كيست؟ فيض چيست؟ مستفيض كيست؟ اما مفيض: (هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ * هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ * هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى يُسَبِّحُ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ)( ) انبياء معنای اين آيات را می‌فهمند:( ) (الْقُدُّوسُ السَّلَامُ)! ( ) كاری كه خداوند متعال بكند، چيست؟ مورد آن كار كيست؟ اما آن كاری كه خداوند تعالی در اين مورد نموده؛ يعنی در اين بشر فوق عقل و تصوّر كه ما به كلمۀ ساده از او به «صاحب الزمان» ( ) • تعبير می‌كنيم، نُه كار است؛ شرح هر یک از توان اين مجالس و محافل بیرون است. نقاوت و راه نداشتن دنس و رجس در ساحت امام عصر يک جمله‌اش را ببينيد: «نَقَّيْتَهُ مِنَ الدَّنَسِ»؛ اين وجودی است كه در اين وجود، دَنَسی وجود ندارد. نقيیّی كه دَنسی از ادناس عالم، نتوانسته در ساحت مقدس او راه پيدا كند. اين نقی! اين نَقاوت! آن مُنَقّی! آن منقّی به اين نقاوت، اين نقی را به اين حدّ رسانده است. «وَ طَهَّرْتَهُ مِنَ الرِّجْسِ»؛ تو به دست خودت او را از رجس تطهير كردی. احدی تو را به غير خودت نمی‌شناسد.( ) • تو آن چنان هستی كه هستی. امام زمان مطهَّر است، چه مطهَّری؟ مطهَّر من كل رجس. چه طهارتی؟ و آن طهارت از دست چه مطهِّری؟ مطهِّر، رب الارباب. طهارتی كه يک چنین مطهِّری تطهير كند، كيست كه بفهمد چه خبر است؟! مبرّا از عیوب و مطّلع بر غیوب «بَرَّأْتَهُ مِنَ الْعُيُوبِ». اينجا دو جمله هست؛ در دو جمله دو كلمه هست: يک جمله: «وَ بَرَّأْتَهُ مِنَ الْعُيُوبِ»؛ و يک جمله: «وَ أَطْلَعْتَهُ عَلَى الْغيُوبِ». «عيوب» و «غيوب» هر دو جمع مُحلّی به «ال» است. هر عيبی در نفس انسان، در مقابل غيبی در ماورای تمام اين عالم ماده، از زمين و آسمان است. هر عيبی حجاب يک غيبی می‌شود. عالم كُمّل بشر و رجال الهی عالَمی است! نكتۀ دقيقی كه در حديث، برای كمّل حكماء، فقهاء، عظماء عالم بيان شده، اين دو جمله است: «بَرَّأْتَهُ مِنَ الْعُيُوبِ»، «أَطْلَعْتَهُ عَلَى الْغيُوبِ». دو كار با او كردی: كار اول اين است كه او را از هر عيبی مبرّا كردی؛ در عالم كيست كه از هر عيبی مبرّا باشد؟! کلید مفاتیح غیب به دست صاحب الزمان افسوس كه عمر تمام شد، و تو را نشناختيم، و به مردم نشناسانديم! كتب پر شد، مجالس غوغا شد، ولی به كجا رسيديم؟! کار دوم هم آن است که او را بر غیب و پنهانی‌ها مطلع نمودی: «وَ أَطْلَعْتَهُ عَلَى الْغيُوبِ»، كاری با او كردی كه كليد مفاتیح غيب را به دست او دادی.( ) • (وَ عِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ).( ) • امام زمان خاصه و خالصۀ ذات قدوس حیّ قيّوم آنچه كه حيرة الكمّل است، آن است که: «فَإِنَّهُ عَبْدُكَ‏ الَّذِي‏ اسْتَخْلَصْتَهُ‏ لِنَفْسِكَ‏»! اگر كسی نفهمد «عُذرُه جَهلُه» عذرش جهل اوست و اگر بفهمد «عبد» کیست، حیران خواهد شد. «فَإِنَّهُ عَبْدُكَ»، سبحان اللّٰه! سبحان اللّٰه! «فَإِنَّهُ عَبْدُكَ‏ الَّذِي‏ اسْتَخْلَصْتَهُ‏ لِنَفْسِكَ‏»! استخلاص چيست؟ مستخلِص كيست؟ مستخلَص كيست؟ اين استخلاص برای چيست؟ برای كيست؟ استخلاص اين است كه طلا را داخل كوره ببرند و ذوب كنند. طلا بايد ذوب بشود، تا برسد به مرحلۀ خالص شدن. طلا را باید ذوب كنند تا تمام جرمهای نفوذ کننده در آن، از او بيرون بيايد. بعد كه طلای بيست و چهار عيار شد، آن وقت می‌شود طلای خالص. آن چیزی كه انبياء را هم نگران می‌كند، اين جمله است كه خدا كاری با ولیّ عصر و مهدی موعود كرده كه آن كار منحصر به فرد است. فقط بين اصل و فرع، رد و بدل بشود. بين شمس و بدر، يكی خاتم للانبياء، يكی خاتم للاوصياء. آن كار مهم اين است تمام آنچه در عالم وجود نقص تصور بشود، همه از اين وجود به استخلاص خدا بيرون است و او طلای بيست و چهار عیار است. اما اين طلای بيست و چهار عیار، برای حضرت آدم نيست! فوق اينها است! اين طلای خالص وجود، برای حضرت ابراهیم نيست، فوق اين است! هم قلم می‌شكند، هم بيان گنگ می‌شود، وقتی می‌رسد به اين كلمه «اسْتَخْلَصْتَهُ‏ لِنَفْسِكَ»؛ خاصه و خالصۀ ذات قدوس حیّ قيوم است! خود ذات قدوس می‌داند كه او كيست؟ و خود امام عصر می‌داند كجا رفته و به چه حد رسيده است! و اینجا عالَمی بايد انگشت حيرت به لب بگيرد! مطلب اينجا روشن می‌شود. توجه اولیاءالله به صاحب عصر كلينی در كافی از رسول خدا نقل می‌كند: «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ‏ مَنْ عَرَفَ اللَّهَ وَ عَظَّمَهُ مَنَعَ‏ فَاهُ‏ مِنَ‏ الْكَلَامِ‏ وَ بَطْنَهُ مِنَ الطَّعَامِ». فرمود: كسی كه به معرفت خدا برسد و به عظمت خدا پی ببرد، دهن را از سخن و شكم را از خوراک می‌بندد و نفس را به صيام و قيام خسته می‌كند. همه متحيرند كه اينها كيانند، گفتند: اينها اولياء هستند؟ پيغمبر فرمودند: اولياء آن كسانی هستند كه: «إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ سَكَتُوا فَكَانَ سُكُوتُهُمْ ذِكْراً وَ نَظَرُوا فَكَانَ نَظَرُهُمْ عِبْرَةً وَ نَطَقُوا فَكَانَ نُطْقُهُمْ حِكْمَةً وَ مَشَوْا فَكَانَ مَشْيُهُمْ بَيْنَ النَّاسِ بَرَكَةً».( ) «اولياء» آنها هستند كه هر نظرشان مَعبَری از مُلک به ملكوت است؛ اين است مقام اولياء اللّٰه! اگر نطق كنند، از هر كلمه‌ای حكمتی می‌بارد كه: (يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ‏ يُؤْتَ‏ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ‏ خَيْراً كَثِيرا).( ) آنها اولياء نيستند. كلاس ابتدائی هستند. نهايی اين است. به اينجا كه می‌رسد -خوب دقت كنيد- كه نظر، عبرت می‌شود، سكوت، ذكر می‌شود، مَشی، بركت می‌شود، نطق، حكمت می‌شود، آن وقت لياقت پيدا می‌كند كه به امام زمان توجه كند! دعای ندبه را خوانديد، هر روز جمعه خوانده می‌شود؛ اين جمله را ببينيد: كجاست آن وجه اللهی كه اولیای خدا به او روی می‌آورند: «أَيْنَ وَجْهُ اللَّهِ الَّذِي إِلَيْهِ يَتَوَجَّهُ‏ الْأَوْلِيَاءُ»؟( ) مراد از اولياء خدا از کتاب كافی بيان شد.( ) مطلب را ختم كنم. حجة بن الحسن وجه الله «وجه» چيست؟ هر كس بخواهد به خداوند تعالی توجه كند، طريقش توجه به «وجه» او است. خداوند تعالی هم اگر بخواهد به كسی توجه كند، طريق توجهش اين «وجه» است. او در مقامی جای دارد كه «وجه خدا»( ) • است؛ و اگر خدا بخواهد به عالَم امکان توجه كند، طریق توجهش، وجه اللّٰه حجة بن الحسن است؛ اگر شخصی بخواهد از اين عالم به خدا توجه كند، وجه اللّٰه حجة بن الحسن است. مهم اين است كه اين وجه، به قدری بلند و به قدری رفيع است كه هر كسی لايق نيست به او توجه كند! «أَيْنَ وَجْهُ اللَّهِ الَّذِي إِلَيْهِ يَتَوَجَّهُ‏‏ الْأَوْلِيَاء»؟ اجتماع در شب نیمۀ شعبان و دعا برای صاحب الزمان حالا راه چيست؟ راه اين است كه امام ششم فرمود هر وقت پدرم را امری محزون می‌كرد، زن‌ها و بچه‌ها را جمع می‌نمود، و خود دعا می‌کرد، و می‌فرمود: همه آمين بگویید.( ) • اين مفتاح حلّ مشكل ما است. او وجهی است كه «إِلَيْهِ يَتَوَجَّهُ [يَتَوَجَّهُ إِلَيْهِ]‏‏ الْأَوْلِيَاء». دست ما كوتاه و خرما بر نخيل! اما راه دارد. راهش اين است: شب نيمۀ شعبان بايد همه بر دعا اجتماع نمایند. سرّ اجتماع بر دعا، فعل امام ششم است؛ او «مستجاب الدَّعوۀ به قول مطلق»( ) است، اما در عين حال، زن و بچه را جمع نموده و دعا می‌کند و می‌فرمايد همه آمين بگوييد، تا ما امروز مشكلمان حل بشود. ما راهی نداريم جز اين كه همۀ مؤمنين با هم جمع بشوند. وقتی در شب نيمۀ شعبان، در خيابانها «يا صاحب الزمان» گفته می‌شود، ممكن است به بركت نَفَس يک جوانی که از هوس برگشته و كار حضرت يوسف را نموده باشد، صدای همه شنيده بشود! بايد در همۀ شهرها گفته بشود: «يا صاحب الزمان»؛ شايد در گوشه‌ای يكی از اولياء خدا نشسته باشد و به يا صاحب الزمانِ او، نظر خدای تعالی به همه معطوف بشود! ما آبرو نداريم! بايد اعتراف كنيم! اما در اين مملكت آبرومندان هستند! ای امام زمان! مدّتی قبل در اين مملكت، زن و مرد، پير و جوان به نام مادر تو حضرت زهرا، آن غوغا را به وجود آوردند؛ به حرمت همان قدمهای خسته، همان دلهای شكسته، به «يا صاحب الزمان» آنها به ما نظری كن! شب نيمۀ شعبان، زير قبّۀ سيد الشهداء ساعت هشت شب آنجا خوانده می‌شود: «اللَّهُمَّ عَظُمَ‏ الْبَلَاءُ» دور قبر حسين بن علی، شب نيمۀ شعبان صد و بيست و چهار هزار پيغمبر قطعاً هستند.( ) شب نیمه شعبان، ساعت هشت شب، زير قبۀ حسين بن علی كه مَطاف همۀ ملائكه و انبياء است، مردم می‌گويند: «يا صاحب الزمان». ساعت هشت شب، در نجف، دور قبر اميرالمؤمنين، می‌خوانند «اللَّهُمَّ عَظُمَ‏ الْبَلَاءُ»؛( ) می‌گويند «يا صاحب الزمان». شما این مطلب را به هر شهر و آبادی كه می‌توانید، برسانيد تا از قافله عقب نمانند. به اسم امام هشتم كه اين مملكت در پناه اوست، ساعت هشت شب، در همه جا گفته بشود: «اللّهُمَّ عَظُمَ البَلاُء، وَبَرِحَ الخَفَاء». همه جا دست به دعا بردارند و ختم كنند به «يا صاحب الزمان». به وسوسۀ جُهّال گوش ندهند! بايد در آن شب، اين ندا در اين مملكت بلند بشود و به بركت اين ندا، كمر تمام مخالفين حجة بن الحسن بشكند و به بركت اين ندای عام و اين استغاثه به صاحب الزمان، ايران و عراق از كيد كفار و از شرّ اشرار حفظ بشود! اللهم لك الحمد و لك الشكر و اليك المشتكی و انت المستعان، اللهم انظر الينا نظرة رحيمة و اغفر لنا و اقض حوائجنا بحرمة عبدك الذي استخلصته لنفسك وليّ العصر و صاحب الزمان. پی نوشت: مجلس دوازدهم: امام زمان مظهر تمام اسماء حُسنای خدا چهارشنبه : 8/7/1383 مصادف با 13/8/1425 امام زمان مظهر تمام اسماء حُسنای خدا لطائف کلمات اولیاء خدا در آستانۀ میلاد ولى عصر و صاحب امر هستیم، بايد امروز به دو مطلب متوجه بشويم: یکى به قصور و ديگرى تقصير خودمان؛ آنچه ما مى‌توانيم اظهار كنيم در مقابل اين امر فقط قصور است و تقصير. «السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا خَلِيفَةَ اللَّهِ وَ خَلِيفَةَ آبَائِهِ الْمَهْدِيِّينَ، السَّلَامُ‏ عَلَيْكَ‏ يَا وَصِيَّ الْأَوْصِيَاءِ الْمَاضِينَ».( ) هر یک از اين تعبيرات محيّر العقول است. «لَا يَكُونُ الرَّجُلُ مِنْكُمْ فَقِيهاً حَتَّى يَعْرِفَ مَعَارِيضَ‏ كَلَامِنَا»؛( ) • در كلمات اولياء خدا معاريضى است. فقيه، كل الفقيه كسى است كه آن لطائف را درک كند. عبارتها براى طبقۀ عوام مردم است، اشارتهايى كه در آن عبارتها است، مختص به خواص امت است. معرفتِ «مضاف اليه‌» دو راه دارد: راه اول: اين است كه «مضاف» را بشناسيم و از آنجا كه مضاف از اضافه كسب تعریف كرده است، بفهميم كه مضافٌ اليه چه مقامى دارد، چرا كه مضاف از اضافۀ به او، اين مقام را اكتساب كرده است. راه دوم: اين است كه به خود «مضاف اليه» نظر كنيم. منتها نظر به مضاف الیه، مرحله‌ای بسيار عميق است، لذا بايد از راه اول [مضاف] شروع كرد. فضیلت درک کنندگان قائم اهل بیت در غیبتش صدوق اعلى‌اللّٰه مقامه در كمال الدين دو روايت نقل كرده است: یکى به وسيلۀ ابوحمزه از ابى‌جعفر و روايت دوم از صيرفى از ابى‌عبداللّٰه. در این دو روايات خصوصياتى است، در هر دو روايت، راوى امام باقر و امام صادق هستند، و مروىٌ عنه پيغمبر خاتَم است. ( ) مضمون هر دو روايت، نیز واحد است كه اين كمتر اتفاق مى‌افتد. مضمون روايت اين است كه پيغمبر فرمود: «طُوبَى لِمَنْ أَدْرَكَ قَائِمَ أَهْلِ بَيْتِي فِي‏ غَيْبَتِهِ‏». كلمۀ «طوبى» همه جا در السنۀ اولياء خدا ذكر نمى‌شود. فقط در مواردى كه خيلى مسأله مهم است آنجا «طوبى»گفته مى‌شود. ما نمى‌توانيم آن گونه که شایسته است، درک كنيم كه پيغمبر خاتم يعنى چه؟! (وَ مَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَى * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى)؛( ) آن مقامى كه: (ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى * فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى)( )، وقتى پیامبر خاتم حرف بزند، كلمه به كلمۀ سخنانش دريايى است که بطونى( ) دارد. تعبير اين است كه: «طُوبَى لِمَنْ أَدْرَكَ قَائِمَ أَهْلِ بَيْتِي فِي‏ غَيْبَتِهِ‏»؛ طوبى براى كسى كه او را در غيبتش ادراک كند. ادراک او در غيبتش حكمى دارد و ادراک او در ظهورش حكم دیگری دارد. اين مطلب براى كسى است كه در غيبت او دركش كند. اقتدای عملی و تولّی و تبرای قلبی كلمۀ اول آن است که در روايت ابى جعفر امام باقر شرطی ذكر شده است: «يَأْتَمُّ بِهِ»، در روايت ابى‌عبد‌اللّٰه امام صادق آمده است: «وَ هُوَ مُقْتَدٍ بِهِ قَبْلَ قِيَامِهِ»؛ اگر او را درک كند به او اقتدا كند. كلمۀ دوم اين است كه اولياء او را دوست بدارد و اعداء او را دشمن بدارد.( ) حد مطلب اين قدر است. حال اين اضافه چه مى‌كند؟ اين اضافه در چه حد است؟ «ادراک در غيبت» عام است؛ آن چه كه «ادراک در غيبت» را تخصيص مى‌دهد، دو امر است: یکى نسبت «مأموميت»؛ یعنی: «ائتمام» و «اقتدا» است. اين جهت مربوط به عمل است. جهت دوم مربوط به قلب است؛ آن جهتى كه مربوط به قلب است، «موالات اولياء او و معادات اعداء او» است. وقتی اين اضافه پيدا شد چه مى‌شود؟ آن چه كه حيرت‌آور است اين دو جمله است: خوب در آن تأمل كنيد و هر چه فكر كنيد كم است. خاتمیّت مبدأ و منتهی الیه وجود، در قوس نزول و صعود كسى كه نخبۀ عالم وجود است، از بدو خلقت كه قلم صُنع به كار افتاده، نه در مُلک، نه در ملكوت، نه در غيب، نه در شهود، مثل و مانند او نيامده و نخواهد آمد، • دفتر وجود به او ختم شده و به او مُهر زده شده، معناى «ختم»آن است كه در مقام صعود، منتهی اليه وجود، و در مرحلۀ نزول، مبدأ وجود است، و او اولى است كه ثانى ندارد، فقط یک نفر است كه نسبتش به او، نسبت ماه به خورشيد است، پیامبر خاتم (وَ الشَّمْسِ وَ ضُحَاهَا) ( ) است، و على بن ابى طالب (وَ الْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا)( ) است.( ) امر به اين كيفيت است. آن وقت یک چنین كسى تعبيرش اين است. روايتى كه راويش دو امام باشد؛ یکى باقر علوم نبيين، یکى صادق اهل بيت. مروى عنه آن هم خاتم النبيين باشد؛ اثر چيست؟ رفاقت عقل کلّ و خاتم انبیا اگر این خصوصیات و اضافه‌ها پيدا بشود: درک آن حضرت در دوران غيبتش، ائتمام و اقتدا به او، موالات اولياء و عداوت اعداء او، پیامبر فرمود: «أُولَئِكَ رُفَقَائِي»!( ) چنين كسى رفيق من است! ديگر فوق اين تصور نمى‌شود، كسى كه هيچ پيغمبرى نمى‌تواند بگويد: من رفيق او هستم، نسبت به اين عده مى‌گويد: اينها رفقاء من هستند. سلمان فارسى به آن مقامی رسید، که از اصحاب پیامبر • قرار گرفت؛ اما ایشان به جايى مى‌رسند كه جبرئیل، نرسیده است. «رفقائى»! رفاقت، نهايت كلمه‌اى است كه مبرِز لطف است! اينجاست كه حكيم و فقيه بايد فكر كند كه آن مضاف اليه كيست كه اضافۀ به او، رفاقت عقل كل را ايجاب مى‌كند؟! او خودش کیست كه نوكر او مى‌شود رفيق خاتم؟! افسوس كه عمرى گذشت و نفهميديم كه او بود؟ و چگونه مى‌توانستیم از او بهره ببریم و نبرديم! پیروان حجة بن الحسن با کرامت‌ترین افراد امت بعد جملۀ دوم اين است: «وَ أَكْرَمُ‏ أُمَّتِي‏ عَلَيَّ‏ يَوْمَ الْقِيَامَةِ». دائرۀ امت از چه زمانی شروع مى‌شود؟ از آن وقتى كه فرمود: «قُولُوا لَا إِلَهَ‏ إِلَّا اللَّهُ‏ تُفْلِحُوا»( )؛ انقراض اين امت هم چه زمانی است؟ به نفخ صور است؛ چرا که اين امّت، به نصّ مسلّم حدیثِ: «لَنْ يَفْتَرِقَا حَتَّى‏ يَرِدَا عَلَيَ‏ الْحَوْضَ»( ) امّت باقيه است. آن وقت امّتى كه به نصّ قرآن: (كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ)( ) شما بهترين امّتى هستيد كه براى بشريت پديد آمده است. آن هم چه مقامى! مقامى كه اين امت دارد، این است: (لِتَكُونُواْ شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدً)( ) اين امت بر عامۀ بشريت شهدا هستند؛ آن وقت تعبير پیامبر خاتم اين است كه: آنهايى كه در عصر غيبت او هستند و دارای اين چنين خصوصیاتی هستند، از تمام امّت من با کرامت‌ترند «وَ أَكْرَمُ‏ أُمَّتِي‏ عَلَيَّ‏ يَوْمَ الْقِيَامَةِ»؛ روز قيامت با كرامت‌ترين امت، اين طبقه هستند، نه اصحاب اميرالمؤمنين، و نه اصحاب امام حسن، و نه اصحاب احدى. مهم اين فضيلت است. گذشت از سماوات و کرسی و عرش و نیل به رفاقت خاتم النبیین از اينجا بايد به دلیل إنّی( ) استكشاف كرد كه آيا در او چه خصوصيتى است كه اين اضافه اين گونه منقلب مى‌كند؟! آن كسى كه در دوران غيبت، امام عصر را ادراک مى‌كند، مطرح نیست. آن شخصیتی که او را منقلب كرده، اكسيرى است كه به او برخورده، و اين شخص در اثر تماس آن اكسير، به كيمیايى منقلب شده كه صلاحيت پيدا كرده تا از تمام طبقات سماوات بگذرد؛ از تمام اركان كرسى بگذرد؛ از تمام حجب بگذرد؛ از هفتاد هزار قائمۀ عرش بگذرد و به آنجايى برسد كه به رفاقت خاتم النبيين نائل بشود. اگر ما بفهميم، این فرصتى عجيب است که ما باید از اين فرصت استفاده كنيم. سيصد و سيزده نفر، صاحبان اضافۀ خاص به امام عصر حال اين اضافۀ عام است. یک اضافۀ خاص نیز هست، آن اضافه چه مى‌كند؟ آن اضافه مربوط است به سيصد و سيزده نفر.( ) اين اضافۀ عامّ عموميت دارد و ظهور رحمت رحمانيه است. اما آن اضافۀ خاصّ، ظهور رحمت رحيميه است. • ديگر در اين مجلس فرصت بحث در آن اضافه نيست. اين مضاف! همۀ کلمات اعظم نزد حجة بن الحسن اما خود مضاف اليه كيست؟ شما فكر كنيد ببينيد نزد حضرت موسی چه بود؟ نزد حضرت عیسی چه بود؟ وقتى ابراهیم به آتش افتاد پيش او چه بود؟ وقتى نوح در كشتى سوار شد، همراه او چه بود؟ فكر در هر یک از اينها براى اهلش بهت انگيز است. آنچه پيش عیسی بود دو کلمه بود.( ) • به اين كلمات، ابراء اكمه مى‌شد؛ به اين كلمات احياء موتى مى‌شد؛ به اين كلمات نفخ در طير مى‌شد؛ به اين كلمات قلب و انقلاب طبايع وجود مى‌شد. همۀ آن كلمات پيش حجة بن الحسن است.( ) • آن نُه آيه‌اى كه پيش موسی بود كه یک آيه‌اش وقتى ظاهر شد (سَحَرُواْ أَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَاءوا بِسِحْرٍ عَظِيمٍ)( ) تمام آيات تسع( ) نزد صاحب الزمان است. یک تنه هم موسی است، هم عیسی، و مهم اين است. آنچه پيش ابراهیم بود هنگام افتادن درآتش، نزد اوست.( ) كسى كه همۀ جواهر عالم نزد او جمع است( ) آيا مى‌شود وصفش كرد؟ آيا مى‌شود گفت كيست؟ چيست؟ حال اين چند كلمه‌اى كه اول گفتم خوب درک كنيد. شما نخبگان فضلای قم هستيد، این مطالبى كه برای شما بیان می‌شود، از ما القای این مطالب، و از شما ده شب در اينها فكر كردن و مطلب در آوردن است. امام زمان مظهر تمام اسماء حُسنای خدا مفهوم خلافت آن است که هر چه در مستخلَفٌ عنه است، بايد وجود نازلش در خليفه باشد. وقتى اين نكته را دقت كرديد عبارت را ببينيد:«السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا خَلِيفَةَ اللَّهِ» اين يكى، «وَ خَلِيفَةَ آبَائِهِ الْمَهْدِيِّينَ»( ) معنى اين دو كلمه چيست؟ «خليفة اللّٰه»؛ يعنى خلیفۀ اسماء حُسنای خداست،( ) • اسماء حُسنای خدا هزار اسم است. و «اللّٰه» مستجمع جميع «اسماء حسنى» خداست.( ) كسى كه بر او «خليفة اللّٰه» اطلاق بشود، بايد وجود او مظهر تمام اسماء حُسنای خدا باشد و الا محال است بشود «خليفة اللّٰه»؛ نتيجه اين است كه: امام زمان است يا رحمت رحمانيه؟! امام زمان است يا رحمت رحيميه؟!( ) امام زمان است يا حمكتِ حكيم على الاطلاق؟! امام زمان است يا علوِّ علىِّ عظيم؟! امام زمان است يا مقام مَحمَدَتِ حميدِ مجيد؟! تمام اين رموز اسماء در وجود او منعكس است. امام عصر عصارۀ وجودِ جمیع اهل بیت «وَ خَلِيفَةَ آبَائِهِ الْمَهْدِيِّينَ»( ) آنچه پدران حضرت مهدى داشتند در اوست. هيچ اين نكته را فكر كرديد همه مهدى هستند،( ) اما او شده مهدى؟ همه مهدى هستند، ولى با اين كه همه حقيقت مهدى هستند، اما اسم «مهدى» روى اوست( ) و سرّ اين مطلب، در اين جمله است: «السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا خَلِيفَةَ اللَّهِ وَ خَلِيفَةَ آبَائِهِ الْمَهْدِيِّينَ». تمام مهدى‌هاى عالم وجود، همه در وجود او عصاره شده‌اند! اثر ظهور در عقل و قلب و نفس ديگر به همين حديث مطلب را تمام كنيم. وقتى ظهور مى‌كند: از امتيازاتى كه براى او محقّق شده و از عجايب عالم است، تمام متعصبين عامه كه به تمام دقائق رجال عامه كه به كار برده مى‌شود در تضعيف احاديث مربوط به اهل بيت، همۀ هنرشان را خرج دادند كه بتوانند در اين احاديث خدشه كنند و از كم‌ترين خدشه در سند اين احاديث بى‌چاره شده‌اند. آن وقت حديثى كه هست اين است كه وقتى ظهور مى‌كند، همه جا یک ابرى سفيد روى سر اوست.( ) اين ابر جدا نمى‌شود. حالا آن ابر چيست كه هميشه ملازم روى سر اوست؟ دست چه دستى است؟ راستى بهت‌انگيز است! دست را مى‌گذارد روى سر هر كسى، به گذاشتن دست، فورى سه اثر پيدا مى‌شود: اثر اول اين است كه عقل آن شخص کامل می شود. ( ) حالا در اين دست چيست؟ اين دست به كجا متصل است؟ اين اثر اول است؛ اثر دوم اين است كه دست روى سر هر كس كه گذاشت قلب او مثل آهن مى‌شود.( ) اثر سوم چيست؟ دست روى سر هر كس كه گذاشت كينه و حسد از دل او مى‌رود. ( ) معناى اين حديث را خوب دقت كرديد؟ همۀ انبياء براى چه آمدند؟ براى اين آمدند كه عقل بشر را بالا ببرند؛ نفوس را به صفات حميده تزكيه كنند؛ بعد قلوب را به ايمان تقويت كنند. كارى كه صد و بيست و چهار هزار پيغمبر بايد در طول زمان بكنند، او به یک دست گذاشتن روى هر سرى مى‌كند! هم عقل را به اين مرتبه مى‌رساند، هم آن قوّت را به قلب مى‌دهد، هم آن نفوس را تزكيه مى‌كند. خلاصه وقتى امام زمان را خواهيد شناخت كه اين جمله را از اين حديث معتبر بشناسى كه: «إِرَادَةُ الرَّبِّ فِي مَقَادِيرِ أُمُورِهِ تَهْبِطُ إِلَيْكُمْ وَ تَصْدُرُ مِنْ بُيُوتِكُمْ».( ) خبر دادن از مهدی توسط پیامبر در کتب اهل تسنن حديث چيست؟ آن حديث اين است كه ابر روى سرش مى‌رود، جبرئیل هم ندا مى‌كند. جبرئیل مى‌شود جارچى! جارِ جبرئیل چيست؟ «هَذَا الْمَهْدِيُّ خَلِيفَةُ اللَّهِ‏ فَاتَّبِعُوهُ‏»؛( ) • اين است همان خليفۀ خدا، تبعيتش كنيد. امام زمان برگزیدۀ تمام انبیا و برگزیدۀ از پیامبر خاتم تكيه مى‌دهد به ديوار خانۀ كعبه خودش را معرفى مى‌كند. چهار كلمه معرفى است. من به اختصار مى‌گويم، اما شما یک ماه بايد فكر كنيد: اول كلمه‌اى كه مى‌گويد اين است: منم بقية اللّٰه از آدم. کلمۀ دوم اين است: منم ذخيره از نوح. کلمۀ سوم اين است: منم مصطفى و برگزیده از ابراهیم. كلمۀ چهارم اين است: «وَ صَفْوَةٌ مِنْ مُحَمَّدٍ».( ) • مصطفى از تمام عالم وجود، فقط پيغمبر خاتم است، عالم و آدم غربال شده و از اين غربال یک گوهر در آمده و آن گوهر مصطفى است؛ يگانه كسى كه در عالم اين حرف را مى‌زند اوست. اوست كه مى‌گويد مصطفى و برگزیدۀ از تمام عالم وجود، احمد است و من باز مصطفى و برگزیده از محمدم. پی نوشت: فهرست ها فهرست آیات فهرست روایات فهرست اعلام فهرست منابع فهرست آیات (أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ) 327 (ادْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جَادِلْهُم بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ) 349 (ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ) 153, 154 (ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ) 65 (ادْعُونِي) 65 (أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ) 327 (اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا) 344 (اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يُحْيِي الْأَرْضَ) 248 (أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَا هُمْ يَحْزَنُونَ *الَّذِينَ آمَنُوا وَ كَانُوا يَتَّقُونَ * لَهُمُ الْبُشْرَى فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَ فِي الْآخِرَةِ لَا تَبْدِيلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ) 129 (الْقُدُّوسُ السَّلَامُ) 369 (اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ) 218 (اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ) 163, 213 (اللَّيْلِ إِذَا يَغْشَاهَا) 271 (الم ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ* الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ) 233 (الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ) 190 (أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ) 65 (أَنَّ اللَّهَ يُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا) 344 (إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِأُولِي الْأَلْبَابِ. الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَ عَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا) 217 (اِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِيدٌ) 64 (إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ) 347 (أُنْزِلَ فيهِ الْقُرْآنُ) 237 (إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ) 329 (إِنِّي أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ) 232, 327 (إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا) 160 (إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ) 234 (بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ) 77 (بَيْضاءُ لِلنَّاظِرِينَ) 33 (تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقًا وَ عَدْلًا لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ) 77 (ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى) 344, 389 (جَلَّاهَا) 276 (سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلًا) 325 (سَحَرُواْ أَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَاءوا بِسِحْرٍ عَظِيمٍ) 397 (سَلَامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ) 69, 70 (شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ) 153, 236 (فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ) 217 (فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ وَ أَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ) 37 (فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ) 234 (فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ‏ لِلَّهِ‏ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ‏) 233 (فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ‏ لِلَّهِ) 233 (فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ) 343 (فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَ الآصَالِ رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَ لَا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ) 161 (قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا) 185 (قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ كِتَابٌ مُبِينٌ * يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلَامِ) 215 (قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ) 343 (قُل أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ‏ * مَلِكِ‏ النَّاس‏) 183 (قُلْ‏ هُوَ اللَّهُ‏ أَحَد 163 (كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُون) 26 (كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ) 394 (لِتَكُونُواْ شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدً) 394 (لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ) 319 (لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلّهِ) 191 (لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ * تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ) 236 (لِيَمِيزَ اللَّـهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ) 243 (مَلَكُوتَ‏ السَّماواتِ‏ وَ الْأَرْض) 184 (مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ) 215 (مَنْ يَشَاءُ) 155 (نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ) 326, 327 (وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا) 185 (وَ إِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا) 157 (وَ إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَ يَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ * وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا) 244 (وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ‏ بِنُورِ رَبِّها) 123, 248, 279 (وَ الشَّمْسِ وَ ضُحَاهَا) 273, 275, 286, 391 (وَ الشَّمْسِ وَضُحَاهَا * وَ الْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا * وَ النَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا * وَ اللَّيْلِ إِذَا يَغْشَاهَا) 271 (وَ الشَّمْسِ وَضُحَاهَا * وَ الْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا) 274, 276 (وَ الْقَمَرِ إِذا تَلاها) 273, 391 (وَ اللهُ مُتِّمُ نُورِه) 222 (وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشى) 190, 268 (وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى) 191, 268, 270 (وَ النَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا) 270, 276, 278, 279, 286 (وَ أَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ) 36, 37 (وَ أَنْفُسَنَا وَ أَنْفُسَكُمْ) 273 (وَ شَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ) 238 (وَ عِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ) 371 (وَ قُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا) 78, 278 (وَ كَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ‏ السَّماواتِ‏ وَ الْأَرْضِ) 185 (وَ لَا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ) 353 (وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَى عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى) 27 (وَ مَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ) 286 (وَ مَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى) 32 (وَ مَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ) 277 (وَ مَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَى، إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى) 389 (وَ مَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا) 115, 118 (وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا) 154 (وَ يُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ وَيَفْعَلُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ) 222 (هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ) 188 (هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلّهِ) 191 (هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ) 155 (هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ * هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ * هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى يُسَبِّحُ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) 369 (یس * وَالْقُرْآنِ الْحَکِیمِ) 72 (يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ) 188 (يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ. هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ) 220 (يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ) 190, 220 (يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ) 221 (يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلَى نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ) 214 (يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلَى نُورٍ) 213, 214 (يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلَى نُورٍ) 366 (يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ) 162 (يَوْمَ لَا يَنْفَعُ مَالٌ وَ لَا بَنُونَ * إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ) 72, 73 (يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ) 162, 163 (يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ‏ يُؤْتَ‏ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ‏ خَيْراً كَثِيرا) 154, 373 (يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ) 154 فهرست روایات: الف) أَبْعَدُ غَوْراً 183 اتَّخَذَ إِبْرَاهِيمَ‏ عَبْداً 158 اخْتِصَاصٌ مِنَ الْمُفَضِّلِ الْوَهَّابِ 187 إِذَا أَرَدْتُمُ التَّوَجُّهَ بِنَا إِلَى اللَّهِ وَ إِلَيْنَا 64 اِذَا أَرَدْتُمُ التَّوَجُّهَ بِنَا إِلَى اللَّهِ وَ إِلَيْنَا فَقُولُوا كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: سَلَامٌ عَلَى آلِ يس 65 إِرَادَةُ الرَّبِّ فِي مَقَادِيرِ أُمُورِهِ تَهْبِطُ إِلَيْكُمْ وَ تَصْدُرُ مِنْ بُيُوتِكُمْ 402 اسْتَخْلَصْتَهُ‏ لِنَفْسِكَ 372 أشهَدُ أنَّكَ 27 أَشْهَدُ أَنَّكَ الْحُجَّةُ عَلَى‏ مَنْ‏ مَضَى‏ وَ مَنْ بَقِيَ 128 أَعْمُرُ أَرْضِي 327 أَعْمُرُ أَرْضِي‏ بِتَسْبِيحِي‏ وَ تَهْلِيلِي وَ تَقْدِيسِي 326 أَلَا إِنَّ خَاتِمَ‏ الْأَئِمَّةِ مِنَّا الْقَائِمُ الْمَهْدِيُّ 285 أَلَا إِنَّهُ وَارِث كُلِّ عِلْمٍ وَ الْمُحِيطُ[بِه] بِكُلِّ فَهْمٍ 286 الْإِمَامُ وَاحِدُ دَهْرِهِ‏ لَا يُدَانِيهِ أَحَدٌ وَ لَا يُعَادِلُهُ عَالِمٌ وَ لَا يُوجَدُ مِنْهُ بَدَلٌ وَ لَا لَهُ مِثْلٌ وَ لَا نَظِيرٌ مَخْصُوصٌ بِالْفَضْلِ كُلّهِ مِنْ غَيْرِ طَلَبٍ مِنْهُ لَهُ وَ لَا اكْتِسَابٍ بَلِ اخْتِصَاصٌ مِنَ الْمُفَضِّلِ الْوَهَّابِ 186 أَلْبَسَهُ‏ اللَّهُ‏ تَاجَ‏ الْوَقَارِ وَ غَشَّاهُ‏ مِنْ‏ نُورِ الْجَبَّارِ 160, 161 السَّبیلُ الأَعظم 67 أَلَسْتُ‏ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنِينَ‏ قَالُوا بلی يَا رَسُولَ اللَّهِ! قَالَ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ 284 السَّلَامُ عَلَى الْحَقِّ الْجَدِيدِ 278 السَّلَامُ‏ عَلَى‏ الدِّينِ‏ الْمَأْثُورِ وَ الْكِتَابِ الْمَسْطُورِ 128 السَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ... الْخَاتِمِ‏ لِمَا سَبَقَ‏ وَ الْفَاتِحِ لِمَا اسْتُقْبِلَ 126 السَّلَامُ عَلَيْكَ سَلَامَ مَنْ‏ عَرَفَكَ‏ بِمَا عَرَّفَكَ‏ بِهِ‏ اللَّهُ‏، وَ نَعَتَكَ بِبَعْضِ نُعُوتِكَ الَّتِي أَنْتَ أَهْلُهَا وَ فَوْقَهَا 23 السَّلَامُ عَلَيْكَ‏ يَا بَابَ‏ اللَّهِ‏ الَّذِي لَا يُؤْتَى إِلَّا مِنْه 320, 321 السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا بَقِيَّةَ اللَّهِ 28 السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا حَافِظَ أَسْرَارِ رَبِّ‏ الْعَالَمِينَ 247 السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا خَلِيفَةَ اللَّهِ 397 السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا خَلِيفَةَ اللَّهِ وَ خَلِيفَةَ آبَائِهِ الْمَهْدِيِّينَ، السَّلَامُ‏ عَلَيْكَ‏ يَا وَصِيَ‏ الْأَوْصِيَاءِ الْمَاضِينَ 387 السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا خَلِيفَةَ اللَّهِ وَ خَلِيفَةَ آبَائِهِ‏ الْمَهْدِيِّينَ‏، السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وَصِيَّ الْأَوْصِيَاءِ الْمَاضِينَ، السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا حَافِظَ أَسْرَارِ رَبِّ الْعَالَمِينَ 219 السَّلَامُ‏ عَلَيْكَ‏ يَا عَيْنَ‏ الْحَيَاةِ 342 السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا عَيْنَ اللَّهِ فِي خَلْقِهِ 341 السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نَاظِرَ شَجَرَةِ طُوبَى‏ وَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى 26 السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نَاظِرَ شَجَرَةِ طُوبَى‏ وَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نُورَ اللَّهِ الَّذِي لَا يُطْفَأُ 27 السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نَاظِرَ شَجَرَةِ طُوبَى‏ وَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نُورَ اللَّهِ الَّذِي لَا يُطْفَأُ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللَّهِ الَّتِي لَا تَخْفَى 25 السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نَاظِرَ شَجَرَةِ طُوبَى وَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نُورَ اللَّهِ الَّذِي لَا يُطْفَى 220 الصِّراطُ الأَقوَم 67 اللَّهُمَّ بِحَقِّ لَيْلَتِنَا وَ مَوْلُودِهَا 267, 365, 367 اللَّهُمَّ بِحَقِّ لَيْلَتِنَا وَ مَوْلُودِهَا وَ حُجَّتِكَ وَ مَوْعُودِهَا الَّتِي قَرَنْتَ‏ إِلَى فَضْلِهَا فَضْلَكَ فَتَمَّتْ كَلِمَتُكَ‏ صِدْقاً وَ عَدْلًا لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِكَ وَ لَا مُعَقِّبَ لآيَاتِكَ نُورُكَ الْمُتَأَلِّقُ وَ ضِيَاؤُكَ الْمُشْرِقُ وَ الْعَلَمُ النُّورُ فِي طَخْيَاءِ الدَّيْجُورِ الْغَائِبِ الْمَسْتُورِ جَلَّ مَوْلِدُهُ وَ كَرُمَ مَحْتِدُهُ وَ الْمَلَائِكَةُ شُهَّدُهُ وَ اللَّهُ نَاصِرُهُ وَ مُؤَيِّدُهُ إِذَا آنَ مِيعَادُهُ‏ وَ الْمَلَائِكَةُ أَمْدَادُهُ سَيْفُ اللَّهِ الَّذِي لَا يَنْبُو وَ نُورُهُ الَّذِي لَا يَخْبُو وَ ذُو الْحِلْمِ الَّذِي لَا يَصْبُو 23 اللَّهُمَّ رَبَّ النُّورِ الْعَظِيمِ 216, 218, 220 اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى حُجَّتِكَ فِي أَرْضِكَ وَ خَلِيفَتِكَ فِي بِلَادِكَ ... وَ كَلِمَتِكَ‏ التَّامَّةِ فِي أَرْضِكَ 76 اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي نَفْسَكَ 127 اللَّهُمَّ عَظُمَ‏ الْبَلَاءُ 376, 377 اللّهُمَّ عَظُمَ البَلاُء، وَبَرِحَ الخَفا 377 اللَّهُمَّ لَقِّنِي‏ إِخْوَانِي‏ مَرَّتَيْنِ 240 اللّهم لَقّني إخواني. فَقَالَ مَنْ حَوْلَهُ مِنْ أَصْحَابِهِ: أَ مَا نَحْنُ إِخْوَانُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ فَقَالَ: لَا 241 الْمُنْتَهَى إِلَيْهِ مَوَارِيثُ الْأَنْبِيَاءِ 156, 244 الْمُنْتَهَى إِلَيْهِ مَوَارِيثُ الْأَنْبِيَاءِ وَ لَدَيْهِ‏ مَوْجُودٌ آثَارُ الْأَصْفِيَاءِ 29, 126, 164 الْمُنْتَهَى إِلَيْهِ مَوَارِيثُ الْأَنْبِيَاءِ وَ لَدَيْهِ‏ مَوْجُودٌ آثَارُ الْأَصْفِيَاءِ السَّلَامُ عَلَى الْمُؤْتَمَنِ عَلَى السِّرِّ وَ الْوَلِيِّ لِلْأَمْرِ 244 الْمُؤْتَمَنِ‏ عَلَى السِّرِّ 247 النَّاسُ‏ مَعَادِنُ‏ كَمَعَادِنِ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ 123 إِلَيْهِ يَتَوَجَّهُ [يَتَوَجَّهُ إِلَيْهِ]‏‏ الْأَوْلِيَاء 375 إِنَّ الْإِمَامَةَ 183 إنّ الْإِمَامَةَ أَجَلُّ قَدْراً وَ أَعْظَمُ‏ شَأْناً وَ أَعْلَى مَكَاناً وَ أَمْنَعُ جَانِباً وَ أَبْعَدُ غَوْراً 181, 185 إِنَّ الْإِمَامَةَ خَصَّ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهَا إِبْرَاهِيمَ الْخَلِيلَ بَعْدَ النُّبُوَّةِ وَ الْخُلَّةِ مَرْتَبَةً ثَالِثَةً 184 إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ سَكَتُوا فَكَانَ سُكُوتُهُمْ ذِكْراً وَ نَظَرُوا فَكَانَ نَظَرُهُمْ عِبْرَةً وَ نَطَقُوا فَكَانَ نُطْقُهُمْ حِكْمَةً وَ مَشَوْا فَكَانَ مَشْيُهُمْ بَيْنَ النَّاسِ 373 أَنَا أَدِيبُ اللَّهِ وَ عَلِيٌ‏ أَدِيبِي 274 أَنْتُمُ‏ السَّبِيلُ‏ الْأَعْظَمُ‏ وَ الصِّرَاطُ الْأَقْوَم 349 أَوْ يُقِيمُوا إِمَاماً بِاخْتِيَارِهِمْ 183 أَوْ يَنَالُوهَا بِآرَائِهِمْ 183 أُولَئِكَ رُفَقَائِي 392 أَيْنَ وَجْهُ اللَّهِ الَّذِي إِلَيْهِ يَتَوَجَّهُ [يَتَوَجَّهُ إِلَيْهِ]‏ الْأَوْلِيَاء 374 آمَنُوا بِي وَ لَمْ يَرَوْنِي 241 ب) بِأَسْمَائِهِمْ وَ أَسْمَاءِ آبَائِهِمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُخْرِجَهُمْ مِنْ أَصْلَابِ آبَائِهِمْ وَ أَرْحَامِ أُمَّهَاتِهِمْ، لَأَحَدُهُمْ أَشَدُّ بَقِيَّةً عَلَى دِينِهِ مِنْ خَرْطِ الْقَتَادِ فِي اللَّيْلَةِ الظَّلْمَاءِ أَوْ كَالْقَابِضِ عَلَى جَمْرِ الْغَضَا 241 بَرَّأْتَهُ مِنَ الْعُيُوبِ 370 بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‏ لَا لِأَمْرِهِ‏ تَعْقِلُونَ‏ وَ لَا مِنْ أَوْلِيَائِهِ تَقْبَلُونَ 63 بِمَا عَرَّفَكَ‏ بِهِ‏ اللَّهُ 23 بِنَفْسِي أَنْتَ مِنْ عَقِيدِ عِزٍّ لايُسامى 122, 231 بِهِ أَجْعَلُ‏ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِيَ‏ السُّفْلى‏ وَ كَلِمَتِيَ الْعُلْيَا 328 بِهِ أُطَهِّرُ الْأَرْضَ 327 بِهِ أُطَهِّرُ الْأَرْضَ مِنْ أَعْدَائِي وَ أُورِثُهَا أَوْلِيَائِي 327 بِهِمْ يُمْسِكُ اللَّهُ‏ السَّماءَ أَنْ‏ تَقَعَ‏ عَلَى‏ الْأَرْض 238 بِيُمنِهِ رُزِقَ الوَرى 247 ت) تَتَوَقَّد 162 تَتَوَقَّدُ مِنْ شُعَاعِ ضِيَاءِ الْقُدُسِ 121 تُغَرْبَلُوا ثُمَ‏ تُغَرْبَلُوا ثُمَّ تُغَرْبَلُوا 242 تُغَرْبَلُونَ 242 تُمَحَّصُونَ 242 تُمَيَّزُونَ 242 ث) ثَبَتَتِ الأَرضُ وَ السَّماء 247 ج) جَلَّ مَوْلِدُهُ 61, 78 خ) خَازِنُ كُلِّ عِلْمٍ 27 خصَّ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ 184 ذ) ذَلِكَ وَلِيِّي 329 ذَلِكَ وَلِيِّي حَقّاً وَ مَهْدِيُّ عِبَادِي صِدْقاً 329 ر) رَبَّ النُّورِ الْعَظِيمِ 219 رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْیا أَمْرَنَا 239 رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً حَبَسَ‏ نَفْسَهُ‏ عَلَيْنَا 239 رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ 287 س) سَلَامٌ عَلَى آلِ يس 69, 70, 72, 322 ش) شِيعَةُ عَلِيٍّ 233 ط) طَاعَةُ اللَّهِ‏ وَ مَعْرِفَةُ الْإِمَامِ 165 طُوبَى لِمَنْ أَدْرَكَ قَائِمَ أَهْلِ بَيْتِي فِي‏ غَيْبَتِهِ 389, 390 ع) عَالِمُ‏ آلِ‏ مُحَمَّدٍ 186 عَرَّفَكَ‏ بِهِ‏ اللَّهُ 23, 25 عَلَيْهِ جَلَابِيبُ النُّورِ 120, 162 عَلَيْهِ‏ جَلَابِيبُ‏ النُّورِ، تَتَوَقَّدُ بِشُعَاعِ ضِيَاءِ الْقُدْسِ 119, 164 عَلَيْهِ جُيُوبُ النُّورِ 121, 164 عَلَيْهِ جُيُوبُ النُّورِ تَتَوَقَّدُ مِنْ شُعَاعِ ضِيَاءِ الْقُدْسِ 119, 162 غ) غَشَّاهُ‏ مِنْ‏ نُورِ الْجَبَّارِ 161 ف) فَإِذَا أَرَدْتُمُ التَّوَجُّهَ بِنَا إِلَى اللَّهِ وَ إِلَيْنَا 76 فَإِذَا أَرَدْتُمُ التَّوَجُّهَ بِنَا إِلَى اللَّهِ وَ إِلَيْنَا فَقُولُوا كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: سَلَامٌ عَلَى آلِ يس 69, 71, 72 فَالْحَقُّ مَا رَضِيتُمُوهُ 38 فَالْحَقُ‏ مَا رَضِيتُمُوهُ‏ وَ الْبَاطِلُ مَا أَسْخَطْتُمُوهُ 37 فَإِنَّهُ عَبْدُكَ‏ الَّذِي‏ اسْتَخْلَصْتَهُ‏ لِنَفْسِكَ 368, 371 فَإِنَّهُ عَبْدُكَ‏ الَّذِي‏ اسْتَخْلَصْتَهُ‏ لِنَفْسِكَ‏ وَ ارْتَضَيْتَهُ لِنُصْرَةِ نَبِيِّكَ وَ اصْطَفَيْتَهُ بِعِلْمِكَ وَ عَصَمْتَهُ مِنَ الذُّنُوبِ وَ بَرَّأْتَهُ مِنَ الْعُيُوبِ وَ أَطْلَعْتَهُ عَلَى الْغُيُوبِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِ وَ طَهَّرْتَهُ مِنَ الرِّجْسِ وَ نَقَّيْتَهُ مِنَ الدَّنَسِ 368 ق) قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ذَاتَ يَوْمٍ وَ عِنْدَهُ جَمَاعَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ 240 قَالَ رَسُولُ اللَّهِ‏ مَنْ عَرَفَ اللَّهَ وَ عَظَّمَهُ مَنَعَ‏ فَاهُ‏ مِنَ‏ الْكَلَامِ‏ وَ بَطْنَهُ مِنَ الطَّعَامِ 372 قَدْ أَقْبَلَ‏ إِلَيْكُمْ‏ شَهْرُ اللَّهِ‏ 235 قَرَنْتَ‏ إِلَى فَضْلِهَا فَضْلَكَ 25 قُولُوا لَا إِلَهَ‏ إِلَّا اللَّهُ‏ تُفْلِحُوا 393 ک) كُنْتُ كَنْزاً مَخفِيّا فَأَحْبَبْتُ أَنْ أعْرَفَ فَخَلَقتُ الْخَلْقَ لِكَي أعْرَفَ 330 كَوْكَبٌ‏ دُرِّيٌ 282 ل) لَا لِأَمْرِهِ‏ تَعْقِلُونَ‏ وَ لَا مِنْ أَوْلِيَائِهِ تَقْبَلُونَ 62, 72 لَا يَكُونُ الرَّجُلُ مِنْكُمْ فَقِيهاً حَتَّى يَعْرِفَ مَعَارِيضَ‏ كَلَامِنَا 387 لَا يَوْمَ‏ كَيَوْمِكَ 36 لَا يُؤْتَى إِلَّا مِنْه 322 لَأَحَدُهُمْ أَشَدُّ بَقِيَّةً عَلَى دِينِهِ مِنْ خَرْطِ الْقَتَادِ فِي اللَّيْلَةِ الظَّلْمَاءِ أَوْ كَالْقَابِضِ عَلَى جَمْرِ الْغَضَا 242 لِأَمْرِهِ‏ تَعْقِلُونَ 64, 73 لِأَنَّهُ يَهْدِى‏ إِلَى‏ كُلِ‏ أَمْرٍ خَفِيٍّ 330 لَقَدْ عَرَّفَنِيهمُ اللَّهُ بِأَسْمَائِهِمْ 241 لَمْ أَعْرِفْ نَبِيَّكَ‏ 127 لَمْ يَسْأَلْ أَحَداً قَطّ غَيْرَ اللَّهِ 159 لَنْ يَفْتَرِقَا حَتَّى‏ يَرِدَا عَلَيَ‏ الْحَوْضَ 393 م) مَا الَّذِي فَقَدَ مَنْ وَجَدَك 68 مَخْصُوصٌ‏ بِالْفَضْلِ‏ كُلّه 187 مَرْتَبَةً ثَالِثَةً وَ فَضِيلَةً شَرَّفَهُ بِهَا 185 مِنْ أَنْ يَبْلُغَهَا النَّاسُ بِعُقُولِهِمْ 183 مِنْ أَوْلِيَائِهِ تَقْبَلُونَ 73 مَنْ‏ مَاتَ‏ عَارِفاً لِإِمَامِهِ‏ كَانَ كَمَنْ هُوَ مَعَ الْقَائِمِ فِي فُسْطَاطِهِ 156 ن) نَصَرْتَنَا فَنَصَرْنَاكَ 32 نَصَرْتَنَا فَنَصَرْنَاكَ وَ لَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ نَصَرَه 31 نَقَّيْتَهُ مِنَ الدَّنَسِ 369 نُورَ اللَّهِ الَّذِي لَا يُطْفَى 220, 221 نُورُكَ الْمُتَأَلِّقُ وَ ضِيَاؤُكَ الْمُشْرِق 24 نُورُكَ الْمُتَأَلِّقُ وَ ضِيَاؤُكَ الْمُشْرِقُ وَ الْعَلَمُ النُّورُ فِي طَخْيَاءِ الدَّيْجُورِ الْغَائِبِ الْمَسْتُورِ جَلَّ مَوْلِدُهُ وَ كَرُمَ مَحْتِدُهُ 25 نُورُكَ الْمُتَأَلِّقُ وَ ضِيَاؤُكَ الْمُشْرِقُ وَ الْعَلَمُ النُّورُ فِي‏ طَخْيَاءِ الدَّيْجُورِ، الْغَائِبِ الْمَسْتُور 36 و) وَ إِخْوَانِي قَوْمٌ فی آخِرِ الزَّمَانِ 241 وَ أَطْلَعْتَهُ عَلَى الْغيُوبِ 370 وَ أَكْرَمُ‏ أُمَّتِي‏ عَلَيَّ‏ يَوْمَ الْقِيَامَةِ 393, 394 وَ الْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ وَ الْمُنْكَرُ مَا نَهَيْتُمْ عَنْهُ 37, 38 وَ أَمُدُّهُ بِمَلَائِكَتِي لِتُؤَيِّدَهُ عَلَى إِنْفَاذِ أَمْرِي وَ إِعْلَانِ دِينِي 329 وَ أَنَا وَلِيٌّ لَكَ بَرِئٌ مِنْ عَدُوِّكَ فَالْحَقُّ مَا رَضِيتُمُوهُ وَالْبَاطِلُ مَا أَسْخَطْتُمُوهُ وَالْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ وَالْمُنْكَرُ مَا نَهَيْتُمْ عَنْهُ 38 وَ أَنَّكَ خَازِنُ كُلِّ عِلْمٍ وَ فَاتِقُ كُلِّ رَتْقٍ، وَ مُحَقِّقُ كُلِّ حَقٍّ، وَ مُبْطِلُ كُلِّ بَاطِلٍ 27 وَ إِيَّاهُ أُظْهِرُ عَلَى الْأَسْرَارِ وَ الضَّمَائِرِ بِإِرَادَتِي 329 وَ بِالْقَائِمِ مِنْكُمْ أَعْمُرُ أَرْضِي‏ بِتَسْبِيحِي‏ وَ تَهْلِيلِي وَ تَقْدِيسِي وَ تَكْبِيرِي وَ تَمْجِيدِي 325 وَ بِهِ أُحْيِي عِبَادِي وَ بِلَادِي بِعِلْمِي 328 وَ خَلِيفَةَ آبَائِهِ الْمَهْدِيِّينَ 397, 399 وَ صَفْوَةٌ مِنْ مُحَمَّدٍ 403 وَ طَهَّرْتَهُ مِنَ الرِّجْسِ 370 وَ كَلِمَتِكَ‏ التَّامَّة فِي‏ أَرْضِك 76, 77 وَ لَا حَقَّ إِلَّا مَعَهُ وَ لَا نُورَ إِلَّا عِنْدَه 286 وَ لَا مِنْ أَوْلِيَائِهِ تَقْبَلُونَ 64 وَ لَدَيْهِ‏ مَوْجُودٌ آثَارُ الْأَصْفِيَاءِ 246 وَ لَهُ أُظْهِرُ الْكُنُوزَ وَ الذَّخَائِرَ بِمَشِيَّتِي 328 وَ مَهْدِيُّ عِبَادِي صِدْقاً 329 وَ هُوَ مُقْتَدٍ بِهِ قَبْلَ قِيَامِهِ 390 وَلِيِّي حَقّاً 329 هـ) هَذَا الْمَهْدِيُّ خَلِيفَةُ اللَّهِ‏ فَاتَّبِعُوهُ‏ 402 ی) يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ 218 يَأْتَمُّ بِهِ 390 يَقُومُ بِأَمْرٍ عَظِيم 330 فهرست اعلام: رسول الله 35, 116, 120, 124, 125, 155, 161, 164, 189, 234, 241, 243, 245, 273, 275, 276, 277, 279, 280, 282, 284, 324, 325, 328, 342, 366, 372, 389, 391, 392, 403 امیرالمؤمنین 21, 28, 31, 71, 116, 124, 126, 162, 164, 282, 285, 377, 391, 394 حضرت فاطمه زهرا 130, 348 امام حسن 115, 282, 394 امام حسین 36, 68, 164, 282, 376, 377 امام باقر 268, 388, 390, 392 امام جعفر صادق 61, 124, 154, 220, 232, 234, 330, 365, 375, 388, 390, 392 امام رضا 119, 121, 161, 180, 183, 367, 377 امام حسن عسکری 282 امام زمان 22, 25, 26, 28, 29, 33, 36, 66, 68, 75, 77, 118, 122, 124, 127, 130, 157, 160, 161, 162, 163, 179, 180, 188, 189, 190, 191, 211, 215, 219, 221, 223, 232, 234, 238, 239, 241, 242, 275, 277, 279, 280, 281, 286, 287, 319, 320, 322, 327, 329, 331, 342, 344, 346, 347, 348, 349, 351, 352, 354, 369, 370, 372, 374, 378, 387, 392, 394, 396, 398 الف) ابراهیم 34, 127, 129, 158, 164, 184, 185, 244, 372, 395, 397, 403 ابن سینا 183 ابو عمرو بن سعيد 367 ابوحمزه ثمالی 388 أبى الجارود 240 أبى بصیر 240 احمد بن ادريس اشعری 268, 269 ارسطو 183 افلاطون 183 ایوب ابن الحرّ 154 ایوب 244 آدم 155, 164, 185, 331, 372, 403 ب) بهمن‌یار 214 ج) جبرئیل 26, 323, 392, 402 ح) حاج شیخ علی اکبر نوقانی 75 حسين بن روح 351, 352 حماد بن عثمان ناب 268, 269 حماد بن عیسى 240 حِمیَری 62 خ) خضر 347 س) سلیمان 164, 244 سید بن طاووس 216, 346 ش) شهید اول 320 شیخ الرئیس 182, 214, 365 شیخ انصاری 183 شیخ صدوق 122, 329, 343, 354, 368, 388 شیخ طوسی 23, 62, 122, 343, 354, 365, 367 شیخ علی اکبر نهاوندی 75 شیخ مفید 122, 240, 320 شيث 331 ص) صيرفى 388 ع) علامه مجلسی 30, 69, 354 علی بن ابراهیم قمی 122, 154, 268, 269 عیسی 35, 76, 77, 127, 185, 244, 395, 396, 397 ف) فضل بن شاذان نیشابوری 122 ک) كلينی 372 م) محمد بن ابی عمير ازدی 268, 269 محمد بن عبد الجبار 268, 269 محمد بن عبدالله 62 محمد بن عیسی 154 محمد بن مسلم ثقفی 268, 269, 270 محی الدّین اربلی 31 معاویه 31 موسی 33, 35, 127, 161, 244, 395, 397 ن) نجاشی 62 نعمانى 354 نمرود 164 نوح 34, 127, 129, 395, 403 ی) يوسف 376 يونس بن عبد الرحمن 367 فهرست منابع منابع شیعه: 1. الأبواب (رجال الطوسي) (التحقیق: جواد القيومي الإصفهاني/ الطبعةالأولى رمضان المبارك 1415/ الناشر: مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة) [الشيخ الطوسي م. 460] 2. اثبات الهدی [حر عاملی م. 1104] 3. احتجاج طبرسی (تحقیق: السید محمد باقر الخرسان/ المطبعة: منشورات دار النعمان للطباعة و النشر/ الناشر: دارالنعمان النجف الاشرف) [احمد بن علی الطبرسی م. 560] 4. الاختصاص (التحقیق: علی اکبر الغفاری – السید محمد الزرندی/ الطبعة الثانیة 1414 هـ ق/ الناشر: دار المفيد للطباعة والنشر والتوزيع) [الشیخ مفید م. 413] 5. اختيار معرفة الرجال (رجال الكشي) (تصحيح وتعليق: مير داماد الأسترابادي/ تحقيق: السيد مهدي الرجائي/ سال چاپ: 1404/ چاپخانه: بعثت – قم/ ناشرمؤسسة آل البيت علیهم السلام لإحياء التراث) [الشيخ الطوسي م. 460] 6. الأربعون حديثا (التحقیق: مدرسة الإمام المهدي/ السنة الطبع: ذي الحجة 1407/ المطبعة: أمير – قم/ الناشر: مؤسسة الإمام المهدي - قم المقدسة) [الشهيد الأول م. 786] 7. الأربعون حديثا (مؤسسة الإمام المهدي0 / چاپ: الأولى/ سال چاپ: محرم الحرام 1408/ چاپخانه: أمير – قم/ ناشر: مؤسسة الإمام المهدي0 - قم) [منتجب الدين بن بابويه م. 585] 8. الإرشاد (تحقیق: مؤسسة آل البيت( لتحقيق التراث/ چاپ: الثانية/ سال چاپ: 1414 - 1993 م/ ناشر: دار المفيد للطباعة والنشر والتوزيع - بيروت – لبنان) [الشيخ المفيد م. 413] 9. إرشاد القلوب (چاپ: الثاني/ سال چاپ: 1415 - 1374ش/ چاپخانه: امير – قم/ ناشر: انتشارات الشريف الرضي) [الحسن بن محمد الديلمي م. 8] 10. الإشارات والتنبيهات (الشرح: نصير الدين محمد بن محمد بن الحسن الطوسي- شرح الشرح للعلامة قطب الدين محمد بن محمد أبي جعفر الرازي/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1383 ش/ چاپخانه: القدس – قم/ ناشر: نشر البلاغة – قم) [أبو علي سينا م. 428] 11. الأصول الستة عشر (چاپ: الثانية/سال چاپ 1405 - 1363 ش/چاپخانه: مهدية/ناشر: دار الشبستري للمطبوعات قم) [عدة محدثين م.2] 12. الاعتقادات في دين الإمامية (تحقیق: عصام عبد السيد/ چاپ: الثانية/ سال چاپ: 1414 - 1993 م/ ناشر: دار المفيد للطباعة والنشر والتوزيع - بيروت ) [الشيخ الصدوق م. 381] 13. أعلام الدين في صفات المؤمنين (ناشر و تحقيق : مؤسسة آل البيت عليهم السلام لإحياء التراث . قم) [الديلمي م. ق 8] 14. إعلام الورى بأعلام الهدى (تحقيق: مؤسسة آل البيت عليهم السلام لإحياء التراث/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: ربيع الأول 1417- / چاپخانه: ستارة – قم/ ناشر: مؤسسة آل البيت عليهم السلام لإحياء التراث - قم المشرفة) [الشيخ الطبرسي م. 548] 15. الإفصاح (التحقیق: مؤسسة البعثة/ الطبعة الثانية 1414 - 1993 م/ الناشر: دار المفيد للطباعة والنشر والتوزيع - بيروت – لبنان) [الشيخ المفيد م. 413] 16. اقبال الاعمال (طبع/ مکتبة الاعلام الاسلامی) [سید بن طاوس م. 664 أو 668] 17. إلزام الناصب في إثبات الحجة الغائب (التحقیق: السيد علي عاشور) [الشيخ علي اليزدي الحائري م. 1333] 18. امالی صدوق (تحقیق: قسم دراسات الاسلامیة- مؤسسة البعثة- قم/الناشر: مؤسسة البعثة/ الطبعة الاولی 1417 هـ) [شیخ صدوق م. 381] 19. امالی طوسی (تحقیق: قسم الدراسات الاسلامیة- مؤسسة البعثة/ الناشر و المطبعة/ دارالثقافة/ الطبعة الاولی 1414 هـ) [الشیخ الطائفة محمد بن الحسن الطوسی م. 460] 20. الإمامة والتبصرة (التحقیق: مدرسة الإمام المهدي - قم المقدسة/ الطبعة الأولى 1404 - 1363 ش/ الناشر: مدرسة الإمام المهدي - قم المقدسة/ توضیحات:ابي الحسن علي بن الحسين بن بابويه القمي والد الشيخ الصدوق المتوفى سنة تناثر النجوم 329 ه ق) [علي ابن بابويه القمي م. 329] 21. الانوار النعمانیة (ناشر: داری القاری - بیروت) [سید نعمت الله جزائری] 22. أنيس المؤمنين [محمد بن اسحاق حموى‏ م. 938] 23. أوائل المقالات (التحقیق: الشيخ إبراهيم الأنصاري/ الطبعة الثانية 1414 - 1993 م/ الناشر: دار المفيد للطباعة والنشر والتوزيع - بيروت – لبنان) [الشيخ المفيد م. 413] 24. الإيضاح (التحقیق: السيد جلال الدين الحسيني الأرموي المحدث/ السنة الطبع: 1363 ش/ الناشر:مؤسسة انتشارات وچاپ دانشگاه تهران) [الفضل بن شاذان الأزدي م. 260] 25. بحارالانوار (الطبعة الثانیة المصححة 1403هـ ق - 1983م/ الناشر و المطبعة/ مؤسسة الوفاء - بیروت، لبنان/) [علامه مجلسی م. 1110] 26. البرهان فی تفسیر القرآن (چاپ: الاولی/ سال چاپ: 1417 هـ ق/ چاپخانه: اسماعیلیان – قم/ ناشر: مؤسسة دار التفسیر) [سید هاشم بحرانی م. 1107] 27. بشارة المصطفی (التحقیق: جواد القیومی الاصفهانی/ الناشر و الطبعة: مؤسسة النشر الاسلامی- قم المقدسة/ الطبعة الاولی 1420 هـ ق) [محمدبن علی الطبری م. 525] 28. بصائر الدرجات (تصحيح وتعليق وتقديم: الحاج ميرزا حسن كوچه باغي/ سال چاپ: 1404 - 1362 ش/ مطبعة الأحمدي – طهران/ ناشر: منشورات الأعلمي – طهران) [محمد بن الحسن بن فروخ ( الصفار ) م. 290] 29. البلد الأمين و الدرع الحصين (سال چاپ: 1383/ چاپخانه: چاپ أفست مروي/ ناشر: مكتبة الصدوق - طهران - بازار سراى ارديبهشت) [الشيخ إبراهيم الكفعمي م. 905] 30. تاريخ آل زرارة (سال چاپ: 1399/ چاپخانه: رباني) [أبو غالب الزراري م. 368] 31. تأويل الآيات الظاهرة في فضائل العترة الطاهرة (تحقیق: مدرسة الإمام المهدي علیه السلام/چاپ: الأولى/ سال چاپ: رمضان المبارك 1407 - 1366 ش/ چاپخانه: أمير – قم/ ناشر: مدرسة الإمام المهدي) [السيد شرف الدين علي الحسيني الأستر آبادي م. 965] 32. التبيان في تفسير القرآن (تحقيق: أحمد حبيب قصير العاملي/چاپ: الأولى/سال چاپ: رمضان المبارك 1409/ چاپخانه: مطبعة مكتب الإعلام الإسلامي/ ناشر: دار إحياء التراث العربي) [الشيخ الطوسي م. 460] 33. التحصين (تحقیق: الأنصاري/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: ربيع الثاني 1413/ چاپخانه: نمونه – قم/ ناشر: مؤسسة دار الكتاب ( الجزائري) ) [السيد ابن طاووس م. 664] 34. تحف العقول (تحقيق : تصحيح وتعليق : علي أكبر الغفاري - ناشر : مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة - چاپ : الثانية - سال چاپ : 1404 - 1363 ش ) [ابن شعبة الحراني م. ق 4] 35. التشريف بالمنن في التعريف بالفتن (الملاحم والفتن) (چاپ: الأولى/ سال چاپ: 15 شعبان 1416/ چاپخانه: نشاط – اصفهان/ ناشر: مؤسسة صاحب الأمر عجل الله فرجه) [السيد ابن طاووس م. 664] 36. تفسير أبي حمزة الثمالي (چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1420 - 1378 ش/ مطبعة الهادي/ ناشر: دفتر نشر الهادي) [أبو حمزة الثمالي م. 148] 37. التفسیر الاصفی (التحقيق: مركز الأبحاث والدراسات الإسلامية/ الناشر: مركز النشر التابع لمكتب الإعلام الإسلامي/ المطبعة: مكتب الإعلام الإسلامي/ الطبعة الاولی 1418 هـ ق) [فیض کاشانی 1091] 38. تفسير الإمام العسكري% (تحقیق: مدرسة الإمام المهدي0 / چاپ: الأولى محققة/ سال چاپ: دربيع الأول 1409/ چاپخانه: مهر - قم المقدسة/ ناشر: مدرسة الإمام المهدي عجل الله فرجه الشريف - قم المقدسة) 39. تفسیر الصافی (چاپ: الثانیة 1416 رمضان المبارک/ چاپخانه: مؤسسة الهادي - قم المقدسة/ الناشر: مكتبة الصدر – طهران) [فیض کاشانی 1091] 40. تفسیر العیاشی (التحقیق و التعلیق و التصحیح: الحاج السید هاشم الرسولی المحلاتی/ الناشر و المطبعة/ المکتبة العلمیة الاسلامیة) [ابی النظر محمد بن مسعود بن عیاش السلمی السمرقندی المعروف بالعیاشی م. 320 هـ ق] 41. تفسير القرآن المجيد (تحقیق: السيد محمد علي أيازي/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1424 - 1382 ش/ مطبعة مكتب الإعلام الإسلامي/ ناشر: مؤسسة بوستان كتاب قم - مركز النشر التابع لمكتب الإعلام الإسلامي) [الشيخ المفيد م. 413] 42. تفسير المحيط الأعظم والبحر الخظم في تأويل كتاب الله العزيز المحكم (تحقیق: السيد محسن الموسوي التبريزي/ چاپ: الرابعة/ سال چاپ: 1428/ چاپخانه: الأسوة/ ناشر: مؤسسه فرهنگى و نشر نور علي نور) [السيد حيدر الآملي م. 782] 43. تفسیر جوامع الجامع (التحقيق: مؤسسة النشر الإسلامي/ الناشر: مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة/ الطبعة الاولی 1418 هـ ق) [الشیخ ابی علی الفضل بن الحسن الطبرسی م. 548] 44. تفسیر فرات الکوفی (التحقيق: محمد الكاظم/ چاپ: الاولی/ سال چاپ: 1410ه.ق/ الناشر: مؤسسة الطبع والنشر التابعة لوزارة الثقافة والإرشاد الإسلامي– طهران/) [فرات ابن ابراهیم الکوفی م. 352] 45. تفسیر قمی (الناشر/ مؤسسة دار الکتاب- قم) [علی بن ابراهیم قمی م. 307] 46. تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين (فارسی) (سال چاپ: ارديبهشت 1333 ش/ چاپخانه: محمد حسن علمى) [الملا فتح الله الكاشاني م. 988] 47. تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب (تحقیق: حسين درگاهی/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: نيمه شعبان 1407 - 1366 ش/ ناشر: مؤسسة الطبع و النشر وزارة الثقافة و الارشاد الاسلامي) [الشيخ محمد بن محمد رضا القمي المشهدي م. 1125] 48. تفسیر مجمع البیان (التحقيق و التعليق: لجنة من العلماء و المحققين الأخصائيين/ چاپ: الاولی/ سال چاپ: 1415 هـ ق/ الناشر: مؤسسة الأعلمي للمطبوعات - بيروت – لبنان) [الشیخ ابی علی الفضل بن الحسن الطبرسی م. 548] 49. تفسیر نور الثقلین (التحقیق: السید هاشم الرسولی المحلاتی/ الناشر و المطبعة: مؤسسه اسماعیلیان- قم/ الطبعة الرابعة 1412 هـ ق) [الشیخ عبد علی بن جمعه العروسی الحویزی م. 1112هـ ق] 50. تهذیب الاحکام (تحقیق سید حسن خرسان و تصحیح شیخ محمد آخوندی / چاپ: چهارم/ سال چاپ: 1365ش / چاپخانه: خورشید/ الناشر: دارالکتب الاسلامیة /) [شیخ طوسی م. 460] 51. التوحيد (تصحيح وتعليق : السيد هاشم الحسيني الطهراني/ ناشر: مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة) [الشيخ الصدوق م. 381] 52. الثاقب في المناقب (تحقيق: نبيل رضا علوان/ چاپ: الثانية/ سال چاپ: 1412/ چاپخانه: الصدر، قم/ ناشر: مؤسسة أنصاريان للطباعة والنشر، قم المقدسة) [ابن حمزة الطوسي م. 560] 53. ثواب الأعمال (تقديم: السيد محمد مهدي السيد حسن الخرسان/ چاپ: الثانية/ سال چاپ: 1368 ش/ چاپخانه: أمير- قم/ ناشر: منشورات الشريف الرضي - قم) [الشيخ الصدوق م. 381] 54. جامع الاخبار [محمد بن محمد بن حیدر شعیری م. ق6] 55. جامع الأسرار و منبع الأنوار ( چاپ: دوم/ سال چاپ: 1368/ چاپخانه: شركت انتشارات علمى و فرهنگى/ ناشر: شركت انتشارات علمى و فرهنگى وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالى و انجمن ايرانشناسى فرانسه) [ سيد حيدر آملي م. 8] 56. جامع عباسى (الناشر: مؤسسة انتشارات فراهاني – طهران) [الشيخ البهائي العاملي م. 1031] 57. جعفریات(اشعثیات) [محمد بن محمد بن اشعث م. قرن4] 58. جمال الأسبوع (تحقيق : جواد قيومي الجزه‌اي الإصفهاني - ناشر : مؤسسة الآفاق - چاپ: الأولى - سال چاپ : 1371 ش- چاپخانه : مطبعة أختر شمال ) [السيد ابن طاووس م. 664] 59. جواهر السنیة (المطبعة: النعمان – النجف الاشرف/ تاریخ الطبع: 1384 هـ ق) [شيخ محمد بن الحسن الحر العاملي م. 1104] 60. الحدائق الناظرة (تحقیق: محمد تقی ایروانی/ الناشر جماعة المدرسین- قم) [محقق بحرانی م. 1186] 61. حقائق الإيمان (تحقيق : السيد مهدي الرجائي / إشراف : السيد محمود المرعشي/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1409/ مطبعة سيد الشهداء%/ ناشر: مكتبة آية الله العظمى المرعشي النجفي العامة - قم المقدسة) [الشهيد الثاني م. 965] 62. الحكمة المتعالية في الأسفار العقلية الأربعة (چاپ: الثالثة/ سال چاپ: 1981 م/ ناشر: دار إحياء التراث العربي - بيروت – لبنان) [صدر الدين محمد الشيرازي م. 1050] 63. حلیة الابرار فی احوال محمد و آله الاطهار (الناشر و المطبعة: دار الکتب العلمیة- قم/ تاریخ الطبع 1356 هـ ش) [سید هاشم بحرانی م. 1107] 64. خاتمة المستدرك (التحقیق: مؤسسة آل البيت لإحياء التراث/ الطبعة الأولى رجب 1415/ المطبعة: ستارة – قم/ الناشر: مؤسسة آل البيت لإحياء التراث - قم – ايران) [ميرزا حسين النوري الطبرسي م. 1320] 65. الخرائج والجرائح (تحقيق : مؤسسة الإمام المهدي (ع) / بإشراف السيد محمد باقر الموحد الأبطحي / چاپ: الأولى / سال چاپ: ذي الحجة 1409/ چاپخانه : العلمية – قم/ ناشر: مؤسسة الإمام المهدي - قم المقدسة) [قطب الدين الراوندي م. 573] 66. الخصال (التحقیق: علی اکبر غفاری/ الناشر و المطبعة: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم/ تاریخ الطبع: 1403 هـ ق) [شیخ صدوق م. 381] 67. خصائص الأئمة (تحقیق: محمد هادي الأميني/ سال چاپ: 1406/ ناشر: مجمع البحوث الإسلامية - الآستانة الرضوية المقدسة- مشهد – إيران) [الشريف الرضي م. 406] 68. خصائص الوحي المبين (تحقیق: الشيخ مالك المحمودي/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1417/ چاپخانه: نگين – قم/ ناشر: دار القرآن الكريم) [ابن البطريق م. 600] 69. خلاصة الأقوال (تحقیق: الشيخ جواد القيومي/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: عيد الغدير 1417/ چاپخانه: مؤسسة النشر الإسلامي/ ناشر: مؤسسة نشر الفقاهة) [العلامة الحلي م. 726] 70. الخلاف (تحقيق : جماعة من المحققين - ناشر : مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة - سال چاپ : جمادي الآخرة 1407) [لشيخ الطوسي م. 460] 71. الدر النظيم (ناشر: مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة) [إبن حاتم العاملي م. 664] 72. الدرة الباهرة من الأصداف الطاهرة (چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1379 ش/ ناشر: انتشارات زائر) [الشهيد الأول م. 786] 73. دعائم الاسلام (تحقیق: آصف بن علی اصغر فیضی/ الناشر: دار المعارف 1383هـ 1963 م) [القاضی ابو حنیفه النعمان بن محمد التمیمی المغربی م. 363] 74. الدعوات (تحقيق : مدرسة الإمام المهدي/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1407/ چاپخانه: أمير – قم/ ناشر: مدرسة الإمام المهدي - قم) [قطب الدين الراوندي م. 573] 75. دلائل الامامة (تحقیق: قسم الدراسات الاسلامیة- مؤسسة البعثة- قم/ الناشر و المطبعة/ مؤسسة البعثة- قم/ الطبعة الاولی 1413 هـ ق ) [الشیخ ابی جعفر محمد بن جریر بن رستم طبری م. قرن 4] 76. الذريعة (الطبعة الثالثة 1403 - 1983 م/ الناشر: دار الأضواء - بيروت – لبنان) [آقا بزرگ الطهراني م. 1389] 77. راحة الأرواح در شرح زندگانى، فضائل و معجزات ائمه اطهار [حسن بن حسين شيعى سبزوارى‏ م. قرن 8] 78. رجال ابن داود (تحقيق و تقديم : السيد محمد صادق آل بحر العلوم/ سال چاپ: 1392 - 1972 م/ ناشر: منشورات مطبعة الحيدرية - النجف الأشرف - منشورات الرضي - قم – ايران) [ابن داود الحلي م. 740] 79. رسائل الكركي (تحقيق: الشيخ محمد الحسون، إشراف: السيد محمود المرعشي/ الطبعة: الأولى 1409/ المطبعة: مطبعة الخيام – قم- مكتبة آية الله العظمى المرعشي النجفي – قم) [المحقق الكركي م. 940] 80. الرواشح السماوية (تحقیق: غلامحسين قيصريه‌ها ، نعمة الله الجليلي/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1422-1380ش/ چاپخانه: دار الحديث/ ناشر: دار الحديث للطباعة والنشر) [المحقق الداماد م. 1041] 81. روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن (فارسي) (تصحيح: دكتر محمد جعفر ياحقّى- دكتر محمد مهدى ناصح/ سال چاپ: 1371 ش/ ناشر: مؤسسۀ چاپ و انتشارات آستان قدس رضوى) [الشيخ أبو الفتوح الرازي م. 6] 82. روضات الجنات في أحوال العلماء و السادات، (محقق: اسماعیلیان – ناشر: دهاقانی- محل نشر: قم) [محمد باقر خوانساری] 83. روضة الواعظین (تحقیق: السید محمد مهدی السید حسن الخرسان/ الناشر: منشورات الرضی- قم، ایران) [العلامة زین المحدثین محمد بن الفتال النیشابوری الشهید م. 508] 84. الروضة في فضائل أمير المؤمنين% (تحقیق: علي الشكرچي/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1423) [شاذان بن جبرئيل القمي (ابن شاذان) م. 660] 85. رياض الأبرار في مناقب الأئمة الأطهار (سال چاپ: 1427 ق- 2006 م/ ‏چاپ: بيروت / نوبت چاپ: اول‏/ ناشر: مؤسسة التاريخ العربي) [جزائرى، نعمت الله بن عبد الله‏ م. 1112] 86. ریحانة الادب في تراجم المعروفین بالکنیة أو اللقب یا کنی و القاب، (ناشر: خیام- محل نشر: تهران-سال:1369) [میرزا محمد علی مدرس] 87. زبدة التفاسير (تحقیق: مؤسسة المعارف/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1423/ چاپخانه: عترت/ ناشر: مؤسسة المعارف الإسلامية – قم) [الملا فتح الله الكاشاني م. 988] 88. سرور أهل الإيمان في علامات ظهور صاحب الزمان‏ [على بن عبد الكريم نيلى‏ م. 803] 89. سعد السعود (ناشر: منشورات الرضى- قم - سال چاپ: 1363- چاپخانه: أمير- قم) [السيد ابن طاووس م. 664] 90. السلطان المفرج عن اهل الايمان [سيد بهاء الدين على بن عبدالكريم نيلى‏ م. 803] 91. شرح إحقاق الحق (تعليق : السيد شهاب الدين المرعشي النجفي / تصحيح : السيد إبراهيم الميانجي/ ناشر: منشورات مكتبة آية الله العظمى المرعشي النجفي - قم – ايران) [السيد المرعشي م. 1411] 92. شرح اشارات [خواجه نصیرالدین طوسی م. 673] 93. شرح أصول الكافي (مع تعليقات : الميرزا أبو الحسن الشعراني / ضبط وتصحيح : السيد علي عاشور/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1421 - 2000 م/ ناشر: دار إحياء التراث العربي للطباعة والنشر والتوزيع) [مولي محمد صالح المازندراني م. 1081] 94. شرح الاخبار فی فضائل الائمة الاطهار (تحقیق: السید محمد الحسینی الجلالی/ الناشر و المطبعة: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم/ الطبعة الثانیة 1414 هـ ق) [القاضی ابوحنیفه النعمان بن محمد التمیمی المغربی م. 363] 95. شرح الأسماء الحسنى (ناشر: منشورات مكتبة بصيرتي - قم – ايران/ طبعة حجرية) [حاج ملا هادي السبزواري م. 1289] 96. شرح التوحید الصدوق، [القاضي سعید محمد بن محمد مفید القمي م. 1107] 97. الصحيفة السجادية الكاملة (خط : حاج عبد الرحيم أفشاري زنجاني/ سال چاپ: 1404 - 1363 ش/ چاپخانه: مؤسسة النشر الإسلامي/ ناشر: مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة) [الإمام زين العابدين% م. 94] 98. الصراط المستقیم الی صراط مستحقی التقدیم (تحقیق: محمد الباقر البهبودی/ المطبعة: الحیدری/ الطبعة الاولی 1384/ الناشر: المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة) [زید الدین ابی محمد علی بن یونس العاملی النباطی البیاضی م. 877] 99. الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف (المطبعة: الخیام- قم/ الطبعة الاولی 1399) [سید بن طاووس م. 664] 100. عدة الداعي ونجاح الساعي (تصحيح : احمد الموحدي القمي/ ناشر: مكتبة وجداني – قم) [ابن فهد الحلي م. 841] 101. العدد القوية (تحقيق : السيد مهدي الرجائي / إشراف : السيد محمود المرعشي- ناشر : مكتبة آية الله المرعشي العامة - چاپ : الأولى - سال چاپ : 1408 - چاپخانه : سيد الشهداء) [علي بن يوسف الحلي م. ن 705] 102. العقد النضيد والدر الفريد (تحقیق: علي أوسط الناطقي / المساعد : سيد هاشم شهرستاني ، لطيف فرادي چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1423 - 1381ش/ چاپخانه: دار الحديث/ ناشر: دار الحديث للطباعة والنشر) [محمد بن الحسن القمي م. 7] 103. علل الشرایع (التحقيق و تقديم: السيد محمد صادق بحر العلوم/ الناشر و المطبعة/ المکتبة الحیدریة فی النجف سال چاپ : 1385 - 1966 م) و طبع آخر (شریعت قم) [صدوق م. 381] 104. عمدة عيون صحاح الاخبار في مناقب إمام الأبرار (سال چاپ: 1407/ ناشر: مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة) [ابن البطريق م. 600] 105. عوالی اللئالی العزیزیة فی الاحادیث الدینیة (تحقیق: السیدالمرعشی و الشیخ مجتبی العراقی/ المطبعة: سید الشهداء- قم/ الطبعة الاولی 1403هـ 1983م) [ابن ابی جمهور الاحصائی م. 880] 106. العين (التحقیق: الدكتور مهدي المخزومي - الدكتور إبراهيم السامرائي/ الطبعة الثانية 1409/ الناشر: مؤسسة دار الهجرة - ايران – قم) [الخليل الفراهيدي م. 175] 107. عیون اخبارالرضا (تحقیق: علامه الشیخ حسین الاعلمی/ الناشر و المطبعة: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات- بیروت/ الطبعة الاولی 1404) [شیخ صدوق م. 381] 108. عيون المعجزات (سال چاپ: 1369/ چاپخانه: الحيدرية – نجف/ ناشر: محمد كاظم الشيخ صادق الكتبي) [حسين بن عبد الوهاب م. 5] 109. غایة المرام (التحقیق: سید علی عاشور) و (مطبعة/ مؤسسة التاریخ العربی- بیروت) [سید هاشم بحرانی م. 1107] 110. الغدير (چاپ: الرابعة/ سال چاپ: 1397 - 1977 م/ ناشر: دار الكتاب العربي - بيروت – لبنان) [الشيخ الأميني م. 1392] 111. غرر الأخبار و درر الآثار في مناقب أبى الأئمة الأطهار [شيخ حسن ديلمى م. قرن8] ‏ 112. الغیبة (تحقیق: عباد الله الطهرانی و الشیخ علی احمد ناصح/ المطبعة: بهمن/ الطبعة المحققة: الاولی 1411 هـ ق/ الناشر: مؤسسة المعارف الاسلامیة- قم المقدسة) [شیخ الطائفة ابی جعفر محمد بن الحسن الطوسی م. 460] 113. الغيبة (تحقیق: فارس حسون كريم/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1422/ چاپخانه: مهر – قم/ ناشر: أنوار الهدى) [ابن أبي زينب النعماني م. 380] 114. الفصول المختارة (التحقیق: السيد نور الدين جعفريان الاصبهاني، الشيخ يعقوب الجعفري، الشيخ محسن الأحمدي/ الطبعة: الثانية 1414 - 1993 م/ الناشر: دار المفيد للطباعة والنشر والتوزيع - بيروت – لبنان) [الشيخ المفيد م.413] 115. الفصول المهمة في أصول الأئمة (تحقيق وإشراف : محمد بن محمد الحسين القائيني/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1418 - 1376 ش/ چاپخانه: نگين – قم/ ناشر: مؤسسة معارف إسلامي إمام رضا%)[الحر العاملي م. 1104] 116. الفضائل (الناشر و المطبعة/ المکتبة الحیدریة النجف الاشرف 1381هـ – 1962م) [شاذان بن جبرئیل م. 660] 117. فضائل الأشهر الثلاثة (تحقيق : تحقيق وإخراج : ميرزا غلام رضا عرفانيان - ناشر : دار المحجة البيضاء للطباعة والنشر والتوزيع - بيروت - لبنان- چاپ : الثانية - سال چاپ : 1412 - 1992 م) [الشيخ الصدوق م. 381] 118. فضائل الشيعة (الناشر: كانون انتشارات عابدي – تهران) [الشيخ الصدوق م. 381] 119. فضائل أمير المؤمنين% [ابن عقدة الكوفي م. 333] 120. الفهرست (التحقیق: الشيخ جواد القيومي/ الطبعة: الأولى شعبان المعظم 1417/ المطبعة: مؤسسة النشر الإسلامي/ الناشر: مؤسسة نشر الفقاهة) [الشيخ الطوسي م. 460] 121. فهرست اسماء مصنفي الشيعة (رجال النجاشي) (الطبعة الخامسة 1416/ الناشر: مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة) [النجاشي م. 450] 122. قرب الاسناد (تحقیق: مؤسسة آل البيت( لإحياء التراث/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1413/ چاپخانه: مهر – قم/ ناشر: مؤسسة آل البيت( لإحياء التراث – قم) [الحميري القمي م. 304] 123. قصص الأنبياء (تحقيق: الميرزا غلام رضا عرفانيان اليزدي الخراساني/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1418 - 1376 ش / چاپخانه: مؤسسة الهادي/ ناشر: الهادي) [الراوندي م. 573] 124. كامل الزيارات (تحقیق: الشيخ جواد القيومي / چاپ: الأولى/ سال چاپ: عيد الغدير 1417/ چاپخانه: مؤسسة النشر الإسلامي/ ناشر: مؤسسة نشر الفقاهة) [جعفر بن محمد بن قولويه م. 367] 125. كتاب سليم بن قيس (تحقیق: محمد باقر الأنصاري الزنجاني/ چاپ: الأولى: 1422 - 1380 ش/ چاپخانه: نگارش/ ناشر: دليل ما) [سليم بن قيس الهلالي الكوفي م. قرن 1] 126. كشف المحجة لثمرة المهجة (سنة الطبع: 1370 - 1950 م/ المطبعة: الحيدرية - النجف الأشرف) [السيد ابن طاووس م. 664] 127. كشف اليقين (تحقيق: حسين الدرگاهي- چاپ: الأولى- سال چاپ : 1411 ) [العلامة الحلي م. 726] 128. كفاية الأثر (تحقیق: السيد عبد اللطيف الحسيني الكوهكمري الخوئي/ سال چاپ: 1401/ چاپخانه: الخيام – قم/ ناشر: انتشارات بيدار) [الخزاز القمي م. 400] 129. كمال الدين وتمام النعمة (تحقيق : تصحيح وتعليق : علي أكبر الغفاري / ناشر : مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة / سال چاپ : محرم الحرام 1405 - 1363 ش) [الشيخ الصدوق م. 381] 130. كنز الفوائد (چاپ: الثانية/ سال چاپ: 1369 ش/ چاپخانه: غدير/ ناشر: مكتبة المصطفوي– قم) [أبي الفتح الكراجكي م. 449] 131. الكنى والألقاب (ناشر: مكتبة الصدر – طهران) [الشيخ عباس القمي م. 1359] 132. الکافی (تحقیق: علی اکبر غفاری/ الناشر: دارالکتب الاسلامیة آخوندی/ المطبعة حیدری/ الطبعة الثالثة 1388هـ) [کلینی م. 329] 133. کشف الغمة فی معرفة الائمة (الناشر و التحقیق: دار الاضواء- بیروت/ المطبعة الثانیة 1405 هـ ق– 1985 م/ و (طبع آخر) مطبعة شریعت قم [علی بن عیسی ابن ابی الفتح الاربلی م. 693] 134. اللهوف في قتلى الطفوف (چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1417 - چاپخانه: مهر/ ناشر: أنوار الهدى - قم) [السيد ابن طاووس م. 664] 135. لوامع صاحبقرانى (شرح الفقيه) (الطبعة الثانية شوال المكرم 1414/ المطبعة: اسماعيليان/ الناشر: كتابفروشي اسماعيليان - قم – ايران) [محمد تقي المجلسي (الأول) م.1070] 136. «لئالي الأخبار (ناشر / العلامة / مکان نشر - قم – ایران / سال نشر 1413 هـ.ق) [شيخ محمد نبى توسيركانى م 1320ق] 137. مائة منقبة (تحقیق: مدرسة الإمام المهدي (علیه السلام)، إشراف: السيد محمد باقر بن المرتضى الموحد الأبطحي/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: ذي الحجة 1407/ چاپخانه: أمير – قم/ ناشر: مدرسة الإمام المهدي (علیه السلام) بالحوزة العلمية - قم المقدسة) [محمد بن أحمد بن علي بن الحسن القمي (ابن شاذان) م. 412] 138. المبدأ والمعاد (قدمه وصححه: الأستاذ السيد جلال الدين الآشتياني/ الطبعة الثالثة 1422 - 1380ش/المطبعة: مكتب الإعلام الإسلامي/ الناشر: مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامي) [صدر الدين محمد الشيرازي م. 1050] 139. مثير الأحزان (سال چاپ: 1369 - 1950 م/ ناشر : المطبعة الحيدرية - النجف الأشرف) [ابن نما الحلي م. 645] 140. مجالس المؤمنین، قاضی نور الله شوشتری 141. مجمع البحرين ( چاپ: الثانية/ سال چاپ: شهريور ماه 1362 ش/چاپخانه: طراوت/ ناشر: مرتضوي) [الشيخ فخر الدين الطريحي م. 1085] 142. مجمع النورين (طبعة حجرية) [الشيخ أبو الحسن المرندي] 143. المحاسن (تصحيح و تعليق: السيد جلال الدين الحسيني (المحدث)/ سال چاپ: 1370 - 1330 ش/ ناشر: دار الكتب الإسلامية – طهران) [أحمد بن محمد بن خالد البرقي م. 274] 144. المحتضر (الطبعة الاولی 1370هـ 1951م / الناشر و المطبعة: الحیدریة النجف) و موافقة للطبع (طبع جدید تحقیق: سید علی اشرف/ المطبعة: شریعت/ الطبعة الاولی 1382هـ ش 1424 هـ ق/ الناشر: المکتبة الحیدریة) [الشیخ عز الدین حسن بن سلیمان الحلی م. قرن8] 145. المحجة البيضاء في تهذيب الأحياء (صححه و علق عليه: علي أكبر الغفاري/ چاپ: الثانية/ چاپخانه: مهر– قم/ ناشر: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم) [الفيض الكاشاني م. 1091] 146. مختصر بصائر الدرجات (چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1370 - 1950 م/ ناشر: منشورات المطبعة الحيدرية - النجف الأشرف) [حسن بن سليمان الحلي م. 9] 147. مدینة المعاجز (تحقیق: الشیخ عزة الله المولائی الهمدانی/ چاپ: الاولی/ سال چاپ:1413هـ ق/ چاپخانه: بهمن- قم/ الناشر: مؤسسة المعارف الاسلامیة) [سید هاشم بحرانی م. 1107هـ ق] 148. مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول (تحقیق: قدّم له: العلم الحجّة السيّد مرتضى العسكري، إخراج و مقابلة و تصحيح السيد هاشم الرّسولي/ چاپ: الثانية/ 1404 - 1363 ش/ چاپخانه: مروي/ ناشر: دار الكتب الإسلامية) [العلامة المجلسي م. 1111] 149. المزار (تحقيق: جواد القيومي الاصفهاني/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: رمضان المبارك 1419/ چاپخانه: مؤسسة النشر الإسلامي/ ناشر: نشر القيوم- قم) [محمد بن المشهدي م. ن 610] 150. المزار (تحقيق: مدرسة الإمام المهدي (ع) - ناشر: مؤسسة الإمام المهدي (ع)- قم المقدسة- چاپ: الأولى - سال چاپ : ذي الحجة 1410- چاپخانه: أمير- قم) [الشهيد الأول م. 786] 151. المزار (تحقیق: مدرسة الامام المهدی قم المقدسة- باشراف السید الابطحی/ الناشر: مدرسة الامام المهدی قم المقدسة/ المطبعة مهر- قم/ الطبعة الاولی) [شیخ مفید م. 413] 152. مسائل علي بن جعفر (تحقیق: مؤسسة آل البيت( لإحياء التراث - قم المشرفة/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: ذي القعدة 1409/ چاپخانه: مهر – قم/ ناشر: المؤتمر العالمي للإمام الرضا% - مشهد المقدسة) [علي بن الإمام جعفر الصادق% م. 2] 153. مستدرک الوسائل ( التحقیق و الناشر: مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث/ الطبعة الاولی 1408هـ) [میرزا حسین نوری م. 1320] 154. المسترشد (تحقیق: الشيخ أحمد المحمودي/ چاپ: الأولى المحققة/ سال چاپ: 1415/ چاپخانه: سلمان الفارسي – قم/ ناشر: مؤسسة الثقافة الإسلامية لكوشانبور) [محمد بن جرير الطبري (الشيعي) م. 4] 155. مشارق أنوار اليقين (تحقيق: السيد علي عاشور/ چاپ: الأولى- سال چاپ: 1419- 1999 م/ ناشر: مؤسسة الأعلمي للمطبوعات- بيروت- لبنان)[الحافظ رجب البرسي م. ح 813] 156. مشكاة الأنوار في غرر الأخبار (تحقیق: مهدي هوشمند/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1418/ چاپخانه: دار الحديث/ ناشر: دار الحديث) [علي الطبرسي م. 7] 157. المصباح (جنة الأمان الواقية و جنة الايمان الباقية) (چاپ: الثالثة/ سال چاپ: 1403 - 1983 م/ ناشر: مؤسسة الأعلمي للمطبوعات – بيروت) [الشيخ إبراهيم الكفعمي م. 905] 158. مصباح الزائر (محقق:مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث / ناشر:موسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث / محل نشر:قم - ایران) سید بن طاوس م. 664 أو 668 159. مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة (چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1400 - 1980 م/ ناشر: مؤسسة الأعلمي للمطبوعات بيروت – لبنان) [الإمام الصادق% م. 148] 160. مصباح المتهجد (الناشر: مؤسسة فقه الشیعه- بیروت، لبنان) [شیخ طوسی م. 460] 161. معانی الاخبار (تحقیق: علی اکبر غفاری/ الناشر و المطبعة: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم 1361 هـ ش) [شیخ صدوق م. 381] 162. معجم رجال الحديث (چاپ: الخامسة/ سال چاپ: 1413 - 1992 م/ المطبعة/ طبعة منقحة ومزيدة) [السيد الخوئي م. 1413] 163. مفاتيح الجنان (تعريب: السيد محمد رضا النوري النجفي/ الطبعة الثالثة 1385 ش - 2006 م/ المطبعة: البعثة – قم/ الناشر: مكتبة العزيزي – قم) [الشيخ عباس القمي م. 1359] 164. مقتضب الأثر (المطبعة: العلمية – قم/ الناشر: مكتبة الطباطبائي – قم) [أحمد بن عبيد الله بن عياش الجوهري م. 401] 165. مكارم الأخلاق (چاپ: السادسة/ سال چاپ: 1392- 1972 م/ ناشر : منشورات الشريف الرضي) [الشيخ الطبرسي م. 548] 166. مكيال المكارم (التحقیق: السيد علي عاشور/ الطبعة الأولى 1421|/ الناشر: مؤسسة الأعلمي للمطبوعات – بيروت) [ميرزا محمد تقي الأصفهاني م. 1348] 167. من لا یحضره الفقیه (تحقیق: علی اکبر غفاری/ چاپ: الثانیة/ سال چاپ: 1404 هـ/ الناشر: جامعة المدرسین) [صدوق م. 381] 168. مناقب آل ابی طالب (تحقیق: لجنة من استاذة النجف الاشرف/ المطبعة: محمد کاظم الحیدری- مطبعة الحیدریۀ النجف الاشرف/ الطبعة 1376) [ابن شهر آشوب م. 588] 169. مناقب الإمام أمير المؤمنين% (تحقیق: الشيخ محمد باقر المحمودي/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: محرم الحرام 1412/ چاپخانه: النهضة/ ناشر: مجمع إحياء الثقافة الإسلامية - قم المقدسة) [محمد بن سليمان الكوفي م. 300] 170. مناقب علوی معروف به عتیق [محمد بن علی بن حسین م. 5] 171. منتخب الأنوار المضيئة (التحقیق: مؤسسة الإمام الهادي/ الطبعة الأولى ذي القعدة 1420 - 1378 ش/ المطبعة: اعتماد – قم/ الناشر: مؤسسة الإمام الهادي)[السيد بهاء الدين النجفي م. 803] 172. منتخب الأنوار في تاريخ الأئمة الأطهار [ابن همام اسكافي م. 336] 173. منتهى المطلب (ط.ق - طبعة حجرية) [العلامة الحلي م. 726] 174. منية المريد (تحقيق: رضا المختاري - چاپ : الأولى - سال چاپ: 1409- 1368 ش- چاپخانه: مكتب الإعلام الإسلامي - ناشر: مكتب الإعلام الإسلامي) [الشهيد الثاني م. 966] 175. النجم الثاقب (تقديم وترجمة وتحقيق وتعليق: السيد ياسين الموسوی/ الطبعة الأولى1415/ المطبعة مهر - قم المقدسة/ الناشر: أنوار الهدى) [ميرزا حسين النوري الطبرسي م. 1320] 176. نهج الإيمان (تحقيق: السيد أحمد الحسيني/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1418 - چاپخانه: ستارة – قم/ ناشر: مجتمع إمام هادي% - مشهد) [ابن جبر م. ق 7] 177. نهج البلاغة (شرح: الشيخ محمد عبده/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1412 - 1370 ش/ چاپخانه: النهضة – قم/ ناشر: دار الذخائر - قم – ايران) [خطب الإمام علي م. 40] 178. نهج الحق و کشف الصدق (التحقيق و التقديم: السيد رضا الصدر/ التعليق: الشيخ عين الله الحسني الأرموي/ تاریخ الطبع: 1421 هـ ق/ الناشر : مؤسسة الطباعة و النشر دار الهجرة – قم) [علامه حلی م. 726هـ ق] 179. نوادر الاخبار [فیض کاشانی م. 1091] 180. نوادر المعجزات (تحقيق : مؤسسة الإمام المهدي - ناشر: مؤسسة الإمام المهدي- قم المقدسة - چاپ : الأولى - سال چاپ : 1410) [محمد بن جرير الطبري م. ق 4] 181. نور البراهين (تحقیق: السيد مهدي الرجائي/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1417/ چاپخانه: مؤسسة النشر الإسلامي/ ناشر: مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة) [السيد نعمة الله الجزائري م. 1112] 182. الهداية الكبرى (چاپ: الرابعة/ سال چاپ: 1411 - 1991م/ ناشر: مؤسسة البلاغ للطباعة و النشر و التوزيع - بيروت – لبنان) [الحسين بن حمدان الخصيبي م. 334] 183. الوافي (عني بالتحقيق والتصحيح والتعليق عليه والمقابلة مع الأصل ضياء الدين الحسيني «العلامة» الأصفهاني/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: أول شوال المكرم 1406 ه‍ . ق 19 / 3 / 65 ه‍ . ش) [الفيض الكاشاني م. 1091] 184. وسائل الشیعة (تحقیق و نشر: مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث- قم/ المطبعة: مهر- قم/الطبعة الثانیة جمادی الآخرة 1414 هـ ق) [حر عاملی م. 1104] 185. اليقين (تحقیق: الأنصاري/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: ربيع الثاني 1413/ چاپخانه: نمونه/ ناشر: مؤسسة دار الكتاب (الجزائري) ) [السيد ابن طاووس م. 664] 186. ينابيع المعاجز (چاپخانه: العلمية - قم) [السيد هاشم البحراني م. 1107] منابع اهل تسنن: 187. الإتحاف بحب الأشراف‏(چاپ: اوّل/ ‏ سال چاپ: 1423 ق‏/ ناشر: دار الكتاب-قم) [جمال الدين شبراوى م. 1171]‏ 188. الإتقان في علوم القرآن (تحقیق: سعيد المندوب/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1416 - 1996م/ ناشر: دار الفكر – بیروت) [جلال الدين السيوطي م. 911] 189. اثبات الوصیه [مسعودی م. 346] 190. الأربعين حديثا في ذكر المهدى، أبو نعيم 191. الأربعين‏، حافظ أبو محمد بن أبى الفوارس‏، ص 38 المخطوط. (به نقل شرح إحقاق الحق، آیت الله مرعشی) 192. الاستيعاب (تحقيق: علي محمد البجاوي/ چاپ الأولى/ سال چاپ: 1412/ چاپخانه: بيروت - دار الجيل/ ناشر: دار الجيل) [ابن عبد البر م .463] 193. اُسد الغابة (الناشر: انتشارات اسماعیلیان- تهران) [عبد الواحد الشیبانی المعروف بابن الاثیر م. 630] 194. الاصابة فی تمیز الصحابة (التحقیق: الشیخ عادل احمد عبد الموجود/ الناشر: دار الکتب العلمیة- بیروت/ الطبعة الاولی 1415هـ ق) [احمد بن علی بن حجر عسقلانی م. 852] 195. أضواء البیان فی ایضاح القرآن بالقرآن، (الناشر : دار الفكر للطباعة و النشر و التوزيع بيروت - لبنان) [محمد الأمين بن محمد المختار بن عبد القادر الجكني الشنقيطي م. 1393 هـ] 196. الأعلام (الطبعةالخامسة- أيار - مايو 1980/الناشر: دار العلم للملايين - بيروت – لبنان) [خير الدين الزركلي م. 1410] 197. البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید، ابوالعباس انجری فاسی، (1224) 198. البدایة والنهایة (التحقیق و التدقیق و التعلیق : علی شیری/ الطبعة: الاولی/ تاریخ الطبع: 1408هـ ق/ الناشر و المطبعة: دار احیاء التراث العربی- بیروت) [ابی الفداء اسماعیل بن کثیر الدمشقی م. 774] 199. البرهان في علامات مهدي آخر الزمان، [المتقی الهندی م. 975] 200. بغية الباحث عن زوائد مسند الحارث التحقیق: مسعد عبد الحميد محمد السعدني/ الناشر: دار الطلائع للنشر والتوزيع والتصدير – القاهرة) [علي بن أبي بكر الهيثمي م. 282] 201. البيان في أخبار صاحب الزمان [محمد بن يوسف گنجى شافعى‏ م. 658] 202. تاریخ ابن الوردی، [ابن الوردی م. 749] 203. تاریخ الاسلام ، عهد الخلفاء الراشدین (التحقيق : عمر عبد السلام تدمرى / الطبعة: الاولی/ تاریخ الطبع: 1407 هـ ق/ الناشر و المطبعة: دار الکتب العربی) [ذهبی م. 748] 204. التاريخ الكبير (ناشر: المكتبة الإسلامية) [البخاري م. 256] 205. تاريخ بغداد (دراسة و تحقيق: مصطفى عبد القادر عطا/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1417 - 1997 م/ ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت – لبنان) [الخطيب البغدادي م. 463] 206. تاریخ مدینة الدمشق (التحقیق: علی شیری/ الناشر و المطبعة: دار الفكر للطباعة والنشر والتوزيع - بيروت – لبنان/ تاریخ الطبع 1415 هـ ق) [ابن عساکر م. 571] 207. تأويل مختلف الحديث (ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت – لبنان) [ابن قتيبة الدينوري م. 276] 208. الفتن (تحقيق وتقديم : الدكتور سهيل زكار/ سال چاپ: 1414 - 1993م/ ناشر: دار الفكر - بيروت – لبنان) [نعيم بن حماد المروزي م. 288] 209. تفسير مقاتل بن سليمان (التحقیق: أحمد فريد/ الطبعة الأولى 1424 - 2003م/ المطبعة: لبنان- بيروت - دار الكتب العلمية/ الناشر: دار الكتب العلمية) [مقاتل بن سليمان م. 150] 210. تخريج الأحاديث والآثار (تحقیق: عبد الله بن عبد الرحمن السعد/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1414/ ناشر: الرياض - دار ابن خزيمة) [الزيلعي م. 762] 211. التذكرة الحمدونية (تحقيق : احسان عبّاس و بكر عبّاس/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1996 م/ ناشر: دار صادر للطباعة والنشر) [ابن حمدون م. 562] 212. تذكرة الخواص‏ ‏(چاپ: اوّل‏/ سال چاپ: 1418 ق‏/ ناشر: منشورات الشريف الرضى‏- قم) [سبط بن جوزى م. 654] 213. تعجيل المنفعة (الناشر: دار الكتاب العربي - بيروت – لبنان) [ابن حجر م. 852] 214. تفسير أبي السعود (ناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت) [أبي السعود م. 951] 215. تفسير الآلوسي [الآلوسي م. 1270] 216. تفسير البحر المحيط (الشيخ عادل أحمد عبد الموجود - الشيخ علي محمد معوض/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1422 - 2001م/ چاپخانه: لبنان/ بيروت - دار الكتب العلمية/ ناشر: دار الكتب العلمية) [أبي حيان الأندلسي م. 745] 217. تفسير البيضاوي (ناشر : دار الفكر - بيروت - دار الفكر) [البيضاوي م . 682] 218. تفسير الثعلبي (تحقيق: الإمام أبي محمد بن عاشور، مراجعة و تدقيق الأستاذ نظير الساعدي/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1422 - 2002م/ چاپخانه : بيروت - لبنان - دار إحياء التراث العربي/ ناشر: دار إحياء التراث العربي) [الثعلبي م. 427] 219. تفسير الرازي (تفسیر کبیر) [الرازي م. 606] 220. تفسير السمرقندي (تحقیق: د.محمود مطرجي/ چاپخانه: بيروت - دار الفكر/ ناشر: دار الفكر) [أبو الليث السمرقندي م. 383] 221. تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن أبي حاتم) (تحقیق: أسعد محمد الطبيب/ ناشر: دار الفكر للطباعة والنشر والتوزيع) [ابن أبي حاتم الرازي م. 327] 222. تفسير القرآن العظيم (تفسير ابن كثير) (تقديم : يوسف عبد الرحمن المرعشلي/ سال چاپ: 1412 - 1992 م/ ناشر: دار المعرفة للطباعة والنشر والتوزيع - بيروت – لبنان) [ابن كثير م. 774] 223. تفسير القرطبي (تحقيق: تصحيح: أحمد عبد العليم البردوني/ ناشر : دار إحياء التراث العربي - بيروت - لبنان) [القرطبي م. 671] 224. تفسیر کشاف [زمخشری م. 538] 225. تهذيب الكمال (تحقيق: تحقيق و ضبط و تعليق: الدكتور بشار عواد معروف/ چاپ: الرابعة/ سال چاپ: 1406 - 1985 م/ ناشر: مؤسسة الرسالة- بيروت- لبنان) [المزي م. 742] 226. توضيح الدلائل على ترجيح الفضائل، [شهاب الدين احمد بن عبدالله حسينى شيرازى م. قرن دهم] 227. جامع البيان عن تأويل آي القرآن (ضبط وتوثيق وتخريج : صدقي جميل العطار/ سال چاپ: 1415 - 1995 م/ ناشر: دار الفكر للطباعة والنشر والتوزيع - بيروت – لبنان) [محمد بن جرير الطبري م. 310] 228. الجامع الصغير (چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1401 - 1981 م/ ناشر: دار الفكر للطباعة و النشر و التوزيع – بيروت) [جلال الدین السیوطی م. 911] 229. جواهر المطالب في مناقب الإمام علي ( علیه السلام ) (تحقیق: الشيخ محمد باقر المحمودي/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1415/ چاپخانه: دانش/ ناشر: مجمع إحياء الثقافة الإسلامية – قم) [محمد بن أحمد الدمشقي الباعوني الشافعي م. 871] 230. الحاوي للفتاوي، [جلال الدین السیوطی م. 911] 231. حديث خيثمة[خيثمة بن سليمان الأطرابلسي م. 343] 232. درّ المنثور (الناشر: دار المعرفة/ المطبعة: الفتح- جدّه/ الطبعة الاولی 1365هـ ق) [جلال الدین السیوطی م. 911] 233. دلائل النبوة ومعرفة أحوال صاحب الشريعة [أحمد بن الحسين البيهقي م. 458] (تحقیق: وثق أصوله وخرج حديثه و علق عليه: الدكتور عبد المعطي قلعجي/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1405 - 1985 م/ ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت – لبنان) [أحمد بن الحسين البيهقي م. 458] 234. ذخائر العقبى (سال چاپ: 1356/ ناشر: مكتبة القدسي لصاحبها حسام الدين القدسي - القاهرة) [احمد بن عبد الله الطبري م. 694 ] 235. رياض الصالحين (الطبعة: الثانية 1411 - 1991 م/ الناشر: دار الفكر المعاصر بيروت لبنان) [النووي م. 676] 236. الرياض النضرة في مناقب العشرة (ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت – لبنان) [أبي جعفر أحمد (المحب الطبري) م. 694] 237. زاد المسير في علم التفسير (تحقیق: محمد بن عبد الرحمن عبد الله/ الطبعة الأولى/ سال چاپ: جمادى الأولى 1407 - كانون الثاني 1987 م/ ناشر: دار الفكر للطباعة والنشر والتوزيع) [ابن الجوزي م. 597] 238. سبل الهدى و الرشاد (تحقيق: تحقيق و تعليق: الشيخ عادل أحمد عبد الموجود ، الشيخ علي محمد معوض/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1414 - 1993 م/ ناشر : دار الكتب العلمية - بيروت - لبنان) [الصالحي الشامي م. 942] 239. السنة (بقلم: محمد ناصر الدين الألباني/ الطبعة الثالثة 1413 - 1993 م/ الناشر: المكتب الإسلامي - بيروت – لبنان) [ابن أبي عاصم م. 287] 240. سنن ابی داود (التحقيق و التعليق: سعيد محمد اللحام/ الطبعة: الاولی: 1410 هـ ق/ الناشر: دار الفكر للطباعة و النشر و التوزيع) [ابن الاشعث السجستانی م. 275] 241. سنن الدارمي (سنة الطبع: 1349/ المطبعة: الاعتدال – دمشق) [عبد الله بن الرحمن الدارمي م. 255] 242. السنن الکبری (التحقيق: عبد الغفار سليمان البنداري و سيد كسروي حسن/ الطبعة: الاولی/ تاریخ الطبع: 1411 هـ ق/ الناشر : دار الكتب العلمية - بيروت – لبنان) [نسائی م. 303 هـ ق] 243. السنن الکبری (الناشر و المطبعة: دار الفکر-بیروت)[احمد بن الحسین بن علی البیهقی م. 458 هـ ق] 244. سنن ترمذی (تحقیق: عبد الوهاب عبد اللطیف/ تاریخ : 1403 هـ ق/ الناشر و المطبعة: دار الفکر- بیروت) [ابوعیسی محمد بن عیسی بن سورة الترمذی م. 279 هـ ق] 245. سیر اعلام النبلاء (شراف و تخريج: شعيب الأرنؤوط و تحقيق: حسين الأسد/ الطبعة: التاسعة/ تاریخ الطبع: 1413 هـ ق/ الناشر: مؤسسة الرسالة - بیروت) [ذهبی م.748] 246. السيرة الحلبية (سال چاپ: 1400/ ناشر: دار المعرفة- بيروت) [الحلبي م. 1044] 247. السیرة النبویة (التحقیق: مصطفی عبد الواحد/ الناشر: دارالمعرفة - بیروت/ الطبعة الاولی 1396هـ ق) [ابی الفداء اسماعیل بن کثیر م. 774] 248. الشرح الكبير (ناشر: دار الكتاب العربي) [عبد الرحمن بن قدامه 682] 249. شرح نهج البلاغة (التحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم/ المطبعة: منشورات مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی/ الناشر: دار احیاء الکتب العربیة) [ابن ابی الحدید م. 656] 250. شعب الإيمان (تحقیق: أبي هاجر محمد السعيد بن بسيوني زغلول/ تقديم: دكتور عبد الغفار سليمان البنداري/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1410 - 1990م/ ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت – لبنان) [أحمد بن الحسين البيهقي م. 458] 251. شمس المعارف الکبری [شیخ احمد بن علی بونی م. 622] 252. شواهد التنزیل لقواعد التفضیل (التحقیق: شیخ محمد باقر محمودی/ الناشر: مجمع احیاء الثقافة الاسلامیة- التابعة لوزارة الثقافة و الارشاد/ الطبعة الاولی1411 هـ ق) [عبید الله بن احمد المعروف بالحاکم حسکانی م. 490] 253. صحیح ابن حبان بترتیب ابن بلبان (تحقیق:شعیب الارنؤوط/ الطبعة: الثانیة/ تاریخ الطبع: 1414هـ ق – 1993 م/ الناشر و المطبعة: مؤسسة الرسالة) [محمد بن حبان بن احمد م. 354 هـ ق] 254. صحیح بخاری (الناشر و المطبعة: دارالفکر- بیروت/ الطبعة بالافست عن طبعة دار الطباعة العامرة باستانلبول 1401 هـ ق) [محمد بن اسماعیل بخاری م. 256 هـ ق] 255. صحیح مسلم (الناشر: دارالفکر- بیروت/ طبعة مصححة ومقابلة على عدة مخطوطات ونسخ معتمدة) [مسلم ابن الحجاج ابن مسلم القشیری النیشابوری م.261 هـ ق] 256. الصواعق المحرقة في الرد على أهل البدع و الزندقة (خرج أحاديثه و علق حواشيه و قدم له: عبد الوهاب عبد اللطيف/ چاپ: الثانية/ سال چاپ: 1385 - 1965م/ چاپخانه: شركة الطباعة الفنية المتحدة/ ناشر: مكتبة القاهرة) [أحمد بن حجر الهيتمي المكي م. 974] 257. الطبقات الكبرى (ناشر: دار صادر – بيروت) [ابن سعد م. 230] 258. عرف الوردي في أخبار المهدي‏ [جلال الدین سيوطی م. 911] 259. عقد الدرر في أخبار المنتظر (تحقیق: الدكتور عبد الفتاح محمد الحلو/ چاپ: الأولى/ سال: 1399 - 1979م/ ناشر: مكتبة عالم الفكر) [يوسف بن يحيى المقدسي م. 7] 260. علل الدارقطني (التحقیق: محفوظ الرحمن زين الله السلفي/ الطبعة الأولى 1405/ المطبعة: دار طيبة – الرياض/ الناشر: دار طيبة – الرياض) [الدارقطني م. 385] 261. الفايق في غريب الحديث (چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1417 - 1996 م/ ناشر: دار الكتب العلمية) [زمخشري م. 538] 262. فتح الباری (الناشر و المطبعة: دار المعرفة للطباعة و النشر- بیروت/ الطبعة الثانیة) [ابن حجر عسقلانی م. 852 هـ ق] 263. فتح القدير (ناشر : عالم الكتب / چاپخانه : عالم الكتب) [الشوكاني م. 1255] 264. فرائد السمطين ‏( چاپ: اوّل/ سال چاپ: 1400 ق/ ناشر: مؤسسة المحمود- بيروت) [ابراهيم بن سعد الدين شافعى م. 730] 265. فرائد السمطين [ابراهيم بن سعد الدين شافعى‏ م. 730] 266. الفردوس [حافظ شيرويه بن شهردار ديلمی م. 509 ] 267. الفصول المهمة في معرفة الأئمة (تحقيق : سامي الغريري - چاپ : الأولى - سال چاپ : 1422 - چاپخانه : سرور- ناشر : دار الحديث للطباعة والنشر) [ابن الصباغ م . 855] 268. فضائل الثقلين (چاپ: اوّل/ سال چاپ: 1428 ق- 2007 م‏/ ناشر: المجمع العالمى للتقريب بين المذاهب الإسلامية- المعاونية الثقافية) ‏[احمد بن جلال الدين الشافعى الإيجى‏ م. 820] 269. فضائل الصحابة، احمد بن حنبل [م. 241] 270. الكامل (قراءة وتدقيق : يحيى مختار غزاوي - ناشر : دار الفكر للطباعة والنشر والتوزيع - بيروت - لبنان - چاپ : الثالثة - سال چاپ : محرم 1409 - 1988 م) [عبد الله بن عدي م. 365] 271. الكبائر (التحقیق: حسان عبد المنان/ الطبعة الأولى 1416 -1995 م/ الناشر: دار الخير للطباعة والنشر والتوزيع) [الذهبي م. 748] 272. كتاب آل محمد، حسام الدين مردي حنفي، ص 625 نسخة مكتبة السيد الأشكوري (به نقل شرح إحقاق الحق، آیت الله العظمی مرعشي) 273. كشف الخفاء (ناشر : دار الكتب العلمية - بيروت - چاپ : الثالثة - سال چاپ : 1408 - 1988 م) [العجلوني م. 1162] 274. كفاية الطالب في مناقب على بن أبى طالب [محمد بن يوسف گنجى شافعى م. 658] 275. کنز العمال (ضبط و تفسير: الشيخ بكري حياني/ تصحيح و فهرسة: الشيخ صفوة السقا/ تاریخ الطبع: 1409 هـ ق/ الناشر و المطبعة: مؤسسة الرسالة- بیروت) و (طبع آخر) [المتقی الهندی م. 975] 276. لسان المیزان (الطبعة: الثانیة/ تاریخ الطبع: 1390هـ ق/ الناشر: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات- بیروت) [شهاب الدین ابی الفضل احمد بن علی بن حجر العسقلانی م. 825] 277. مجمع الزوائد (الناشر و المطبعة: دارالکتب العلمیة- بیروت/ تاریخ الطبع 1408 هـ ق – 1988 م) [نور الدین علی بن ابی بکر الهیثمی م. 807 هـ ق] 278. المجموع / (ناشر: دار الفكر) [النووي م. 676] 279. مجموعة الفتاوى [ابن تيمية م. 728] 280. المحلى (الناشر: دار الفكر) [ابن حزم م. 456] 281. المستدرک علی الصحیحین (التحقیق: الدکتور یوسف المرعشلی/ الناشر: دار المعرفة- بیروت/ تاریخ الطبع 1406 هـ ق) [محمد بن محمد الحاکم النیشابوری م 405 هـ ق] 282. المُستغفِري [النَسَفي م. 432هـ) 283. مسند ابن الجعد (رواية وجمع: أبي القاسم عبد الله بن محمد البغوي (وفاة 317) / مراجعة وتعليق وفهرسة : الشيخ عامر أحمد حيدر / چاپ: الثانية / سال چاپ: 1417 - 1996م/ ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت – لبنان) [علي بن الجعد بن عبيد الجوهري م. 230] 284. مسند ابو یعلی الموصلی (التحقیق: حسین سلیم اسد/ الناشر و المطبعة: دار المأمون للتراث) و (طبع آخر) [احمد بن علی بن المثنی التمیمی الموصلی م. 307 هـ ق] 285. مسند أبي داود الطيالسي /ناشر: دار المعرفة - بيروت – لبنان / توضيحات: طبعة مزيدة بفهارس للأحاديث النبوية الشريفة) [سليمان بن داود الطيالسي م. 204] 286. مسند احمد (الناشر و المطبعة: دار صادر- بیروت) [احمدبن حنبل م. 241 هـ ق] 287. مسند الشاميين(تحقیق: حمدي عبد المجيد السلفي/چاپ: الثانية/سال چاپ:1417 - 1996 م/ناشر: مؤسسة الرسالة – بيروت) [الطبراني م. 360] 288. مسند الشهاب (تحقیق: حمدي عبد المجيد السلفي / چاپ: الأولى / سال چاپ: 1405 - 1985 م / ناشر: مؤسسة الرسالة – بيروت) [محمد بن سلامة القضاعي م. 454] 289. المصنف (التحقیق: سعید محمد اللحام/ الناشر و المطبعة: دار الفکر/ الطبعة الاولی 1409 هـ ق) و طبع آخر (تاریخ الطبع 1414 هـ ق/ الناشر: دار الفکر بیروت) [ابن ابی شیبة الکوفی م. 235 هـ ق] 290. مطالب السؤول في مناقب آل الرسول( (تحقيق: ماجد ابن أحمد العطية) [محمد بن طلحة الشافعي م. 652] 291. معارج الوصول إلى معرفة فضل آل الرسول( - (تحقیق: ماجد بن أحمد العطية) [الشيخ محمد الزرندي الحنفي م. 750] 292. معجم الأدباء (الطبعة الثالثة 1400 ه‍ - بيروت/الناشر: دار الفكر) [ياقوت الحموي م. 626] 293. المعجم الأوسط – (تحقیق: قسم التحقيق بدار الحرمين – سال چاپ: 1415 - 1995م – چاپخانه: دار الحرمين للطباعة والنشر والتوزيع) [الطبراني م. 360] 294. المعجم الصغير – (ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت – لبنان) [الطبراني م. 360] 295. المعجم الکبیر (التحقیق و التخریج: حمدی عبد المجید السلفی/ الطبعة: الثانی مزیدة و منقحة/ المطبعة: دار احیاء التراث العربی/ الناشر: مکتبة ابن تمیمیة- القاهرة) [لیمان بن احمد بن اوب اللخمی الطبرانی م. 360 هـ ق] 296. معرفة علوم الحديث (تحقيق: لجنة إحياء التراث العربي في دار الآفاق الجديدة وتصحيح السيد معظم حسين - ناشر : منشورات دار الآفاق الحديث - بيروت - چاپ : الرابعة - سال چاپ : 1400 - 1980 م) [الحاكم النيسابوري م 405] 297. مفتاح النجا في مناقب آل العبا [بدخشي م. قرن12] 298. مقتل الحسين عليه السلام(چاپ: دوم‏/ سال چاپ: 1423 ق‏/ ناشر: انوار الهدى‏- قم‏) [خوارزمى م. ‏568] ‏ 299. الملحمة، محيي الدين محمد بن علي مالكي [م.638]، ق 121 نسخة مكتبة جستربيتي بإيرلندة (بنابر نقل شرح إحقاق الحق، سيد مرعشي) 300. المناقب (تحقيق: الشيخ مالك المحمودي، مؤسسة سيد الشهداء (ع)/ چاپ: الثانية/ سال چاپ: ربيع الثاني 1414/ چاپخانه: مؤسسة النشر الإسلامي/ ناشر: مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة) [الموفق الخوارزمي م . 568] 301. مناقب علي بن أبي طالب% (عام الأولى1426 - 1384 ش/ چاپخانه: سبحان/ ناشر: انتشارات سبط النبي$)[ابن المغازلي م. 483] 302. مناقب علي بن أبي طالب% وما نزل من القرآن في علي% (تحقيق : جمعه ورتبه وقدم له : عبد الرزاق محمد حسين حرز الدين - چاپ : الثانية - سال چاپ : 1424 - 1382ش - چاپخانه : دار الحديث - ناشر : دار الحديث) [أبي بكر أحمد بن موسى ابن مردويه الأصفهاني م. 410] 303. مناقب مرتضوي [محمد صالح الحسينى( كشفى) م. 1060] 304. المنتظم في تاريخ الأمم والملوك (دراسة وتحقيق : محمد عبد القادر عطا و مصطفى عبد القادر عطا - راجعه وصححه : نعيم زرزور - چاپ: الأولى سال چاپ: 1412 - 1992 م – ناشر: دار الكتب العلمية - بيروت – لبنان) [ابن الجوزي م. 597] 305. موارد الظمآن (التحقیق: حسين سليم أسد الداراني/ الطبعة الأولى 1411 - 1990 م/ الناشر: دار الثقافة العربية) [الهيثمي م. 807] 306. المواقف (تحقیق: عبد الرحمن عميرة/ چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1417 - 1997م/ چاپخانه: دار الجيل/ ناشر: دار الجيل - لبنان – بيروت) [الإيجي م. 756] 307. مواهب الجليل (ضبطه وخرج آياته وأحاديثه: الشيخ زكريا عميرات/ الطبعة الأولى 1416 - 1995 م/ الناشر: دار الكتب العلمية - بيروت – لبنان) [الحطاب الرعيني م. 954] 308. میزان الاعتدال (التحقیق: علی محمد البجاوی/ الناشر: دار المعرفة- بیروت/ الطبعة الاولی 1382 هـ ق) و (طبع آخر) [ذهبي م. 748 هـ ق] 309. نزهة الناظر و تنبيه الخاطر (تحقیق: مدرسة الإمام المهدي0 / چاپ: الأولى/ سال چاپ: 1408/ ناشر: مدرسة الإمام المهدي0 - قم المقدسة) [الحلواني م. 5] 310. نظم الدرر فی تناسب الأیات و السور [بقاعي م. 885] 311. نور الأبصار(ناشر: رضى‏ - قم) [شبلنجي م. ق 13] ‏ 312. نیل الاوطار من احادیث سید الاخیار (الناشر: دار الجلیل ، بیروت) [محمد بن علی بن محمد الشوکاني م. 1255] 313. الوافي بالوفيات (تحقیق: أحمد الأرناؤوط وتركي مصطفى – چاپخانه: بيروت - دار إحياء التراث/ ناشر: دار إحياء التراث) [الصفدي م. 764] 314. ینابیع المودة لذوی القربی (التحقیق: سید علی جمال اشرف الحسینی/ الطبعة: الاولی/ تاریخ الطبع: 1416 هـ ق/ الناشرو المطبعة: دارالاسوة) و (طبع آخر) [الشیخ سلیمان بن ابراهیم القندوزي الحنفي م.1294هـ ق]

تمام حقوق مادی و معنوی این ثر متعلق به ناشر است

دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی وحید خراسانیپایگاه دفتر حضرت آیت الله العظمی وحید خراسانی

پایگاه دفتر حضرت آیت الله العظمی وحید خراسانی — تمامی حقوق این وب‌سایت متعلق به دفتر مرجع عالی قدر حضرت آیت الله العظمی وحید خراسانی - مد ظله العالی - می باشد

mail ارتباط با ما